Sinh ra từ rừng già Tây Bắc, mỗi mùa chỉ cho vài ký trà
Trong giới chơi trà, chè cổ thụ Bạch Long không phải là cái tên xuất hiện phổ biến trên nhãn mác thương mại. “Bạch” gợi đến lớp lông tơ trắng mịn bao phủ búp trà non; “Long” là cách gọi mang tính tôn vinh dành cho những cây chè cổ thụ có tuổi đời hàng trăm năm, vươn mình giữa núi cao. Đây không phải tên một giống chè theo nghĩa khoa học, mà là cách phân loại phẩm chất được giới nghệ nhân và người sành trà dùng để chỉ nhóm trà cực hiếm, tuyển chọn từ những cây chè cổ thụ có đặc điểm vượt trội.
Không phải cây chè cổ nào cũng có thể cho ra trà Bạch Long. Trong cùng một quần thể rừng chè, chỉ một tỷ lệ rất nhỏ đáp ứng đồng thời các tiêu chí khắt khe: búp non phủ lớp lông trắng dày, hương tự nhiên tinh khiết, sinh trưởng trong điều kiện khí hậu lạnh, độ cao lớn và môi trường gần như nguyên sinh. Theo Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, những cây chè cổ thụ sinh trưởng tự nhiên ở độ cao trên 1.500 m, nơi sương mù bao phủ và khí hậu lạnh quanh năm, mới có khả năng cho chất lượng trà đặc biệt này.
Chè cổ thụ Bạch Long được tìm thấy rải rác tại các vùng núi cao Tây Bắc, đặc biệt ở một số khu vực thuộc Hà Giang, Lai Châu và Yên Bái. Điểm chung của những vùng này là độ cao từ 1.500–2.000 m, thổ nhưỡng nghèo dinh dưỡng nhưng sạch, khí hậu lạnh và sương mù dày đặc quanh năm.
Khác với chè trồng đại trà, các cây chè cổ thụ cho ra Bạch Long không được chăm bón, không cắt tỉa, không can thiệp theo bất kỳ quy trình nông nghiệp nào. Chúng sinh trưởng hoàn toàn tự nhiên giữa rừng già. Mỗi năm chỉ có một vụ thu hái ngắn, phụ thuộc rất lớn vào thời tiết. Có cây cho thu hoạch được vài lạng trà khô, có cây gần như “ngủ đông” cả mùa, không hái được búp nào.
Chính sự bấp bênh ấy khiến sản lượng chè cổ thụ Bạch Long mỗi năm chỉ được tính bằng kilogram, thậm chí có năm không đủ để bán ra thị trường. Với giới sành trà, mỗi mẻ trà xuất hiện giống như một “cuộc hẹn may rủi” với thiên nhiên.
Mức giá được truyền tai lên tới 680 triệu đồng/kg khiến chè cổ thụ Bạch Long trở thành cái tên gây tò mò, thậm chí gây tranh luận. Nhưng trong thế giới của những người chơi trà lâu năm, giá trị của Bạch Long không chỉ nằm ở hương vị, mà còn ở những yếu tố không thể đo đếm bằng sản lượng.
Thứ nhất là độ hiếm gần như tuyệt đối. Chè cổ thụ Bạch Long không có vùng trồng cố định, không có kế hoạch sản xuất, không thể nhân giống hay mở rộng quy mô. Mỗi mẻ trà phụ thuộc hoàn toàn vào sức sống của cây cổ thụ và điều kiện tự nhiên của từng năm.
Thứ hai là quy trình thu hái và chế biến. Trà chỉ được hái thủ công, thường chỉ lấy một tôm hoặc một tôm một lá. Toàn bộ các công đoạn sao, hong, làm khô đều do nghệ nhân thực hiện dựa trên kinh nghiệm tích lũy nhiều năm, không sử dụng dây chuyền công nghiệp. Chỉ cần sai lệch nhiệt độ hoặc thời gian trong một công đoạn, hương trà có thể biến đổi hoàn toàn, khiến cả mẻ trà không đạt chuẩn Bạch Long.
Thứ ba là giá trị sưu tầm. Với nhiều người, chè cổ thụ Bạch Long không phải để uống hằng ngày. Trà được chia nhỏ, cất giữ, thậm chí lưu trữ nhiều năm như một dạng “tài sản tinh thần”. Một số mẻ trà chỉ được truyền tay trong giới chơi trà, gần như không xuất hiện trên thị trường mở.
Không chỉ là trà, mà là câu chuyện về di sản
Người từng thưởng thức chè cổ thụ Bạch Long thường không nhắc nhiều đến sự đậm mạnh, mà nói về cảm giác tinh tế. Nước trà trong, ánh vàng nhạt. Hương thoảng nhẹ mùi hoa rừng, mật ngọt và đôi khi là cảm giác ấm áp của gỗ cổ. Vị đầu thanh, gần như không chát; hậu ngọt sâu, kéo dài và rõ dần qua các lần pha sau.
Một ấm trà Bạch Long có thể pha được nhiều nước, mỗi lần lại mở ra một tầng hương khác nhau. Đó cũng là lý do giới sành trà coi việc uống Bạch Long là một hành trình cảm nhận, nơi người uống phải chậm lại, lắng nghe sự thay đổi của trà qua từng tuần nước, thay vì uống để giải khát.
Với các nghệ nhân, chè cổ thụ Bạch Long không đơn thuần là một sản phẩm cao cấp, mà là kết tinh của thời gian, rừng già và văn hóa trà Việt. Trong bối cảnh nhiều vùng chè cổ thụ đang đứng trước nguy cơ mai một do khai thác thiếu kiểm soát và biến đổi khí hậu, việc giữ lại những mẻ trà hiếm này được xem như một cách bảo tồn thầm lặng.
Mức giá cao của chè cổ thụ Bạch Long, vì thế, không chỉ phản ánh sự xa xỉ. Nó cho thấy giá trị của những thứ không thể sản xuất hàng loạt, không thể thay thế bằng công nghệ. Và có lẽ, chính sự khan hiếm ấy đã khiến chè cổ thụ Bạch Long trở thành một biểu tượng đặc biệt trong thế giới trà Việt – nơi càng ít người chạm tới, giá trị lại càng được trân trọng.