Nhìn lại giai đoạn 2021–2025, nền nông nghiệp Việt Nam đã ghi nhận những kết quả ấn tượng. Ngành nông nghiệp duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân 3,18% mỗi năm, kim ngạch xuất khẩu năm 2024 đạt 62,5 tỷ USD. Hệ thống hợp tác xã ngày càng được củng cố với hơn 22.000 đơn vị hoạt động, trong khi thu nhập bình quân khu vực nông thôn năm 2024 đạt 54 triệu đồng mỗi người mỗi năm. Bước sang năm 2025, con số này còn vượt xa hơn khi tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản cả năm đạt 70,09 tỷ USD, xuất siêu 20,7 tỷ USD, khẳng định vị thế nông sản Việt Nam trên bản đồ thương mại toàn cầu.
Định hướng phát triển kinh tế nông thôn trong giai đoạn mới
Ngày 29/12/2025, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà ký ban hành Quyết định 51/2025/QĐ-TTg về Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026–2030, chính thức có hiệu lực từ ngày 15/2/2026. Điểm đột phá nổi bật là việc chấm dứt cách tiếp cận "một bộ tiêu chí cho mọi xã", thay vào đó phân loại thành ba nhóm xã khác nhau để phù hợp với trình độ phát triển và đặc thù địa phương, tạo tính linh hoạt và sát thực tiễn hơn. Đây là bước ngoặt quan trọng sau nhiều năm áp dụng một thước đo chung cho những vùng đất có điều kiện khác biệt hoàn toàn, từ vùng ven đô năng động đến các xã miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số còn nhiều khó khăn.
Song hành với đó, Quyết định cũng quy định khung thí điểm xây dựng xã nông thôn mới hiện đại - điểm mới so với giai đoạn 2021–2025, tạo cơ chế thử nghiệm cho mô hình nông thôn mới gắn đô thị hóa với nông thôn, phân cấp cho địa phương khuyến khích thí điểm ở nơi có điều kiện. Mục tiêu đến cuối giai đoạn là ít nhất 10% số xã trên cả nước đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại với hạ tầng số đồng bộ, mô hình nông nghiệp thông minh và môi trường sống an toàn, giàu bản sắc văn hóa.
Về định hướng tổng thể, Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026–2035 đặt mục tiêu phát triển kinh tế nông thôn theo hướng xanh, tuần hoàn, sinh thái, gắn với cơ cấu lại ngành nông nghiệp để nâng cao thu nhập, chất lượng cuộc sống và thu hẹp chênh lệch phát triển giữa các vùng. Phấn đấu đến năm 2030, thu nhập bình quân người dân nông thôn tăng gấp 2,5 đến 3 lần so với năm 2020, một mục tiêu đầy tham vọng nhưng hoàn toàn khả thi nếu các động lực tăng trưởng mới được khai thác đúng hướng.
Một trong những trọng tâm chiến lược nổi bật nhất của giai đoạn mới là đưa khoa học công nghệ và chuyển đổi số trở thành động lực cốt lõi. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng, tài nguyên suy giảm và áp lực cạnh tranh toàn cầu khốc liệt, việc tiếp tục dựa vào mô hình sản xuất truyền thống không còn phù hợp. Thay vào đó, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang trở thành động lực cốt lõi cho giai đoạn phát triển mới.
Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số được xem là "cú hích chiến lược" để nông nghiệp Việt Nam bứt phá trong giai đoạn tới. Trọng tâm là phát triển dựa trên năng suất, chất lượng và đổi mới sáng tạo, lấy khoa học công nghệ, chuyển đổi số và tổ chức lại sản xuất làm động lực chính. Ngành đẩy mạnh tổ chức lại sản xuất theo vùng chuyên canh, quy mô lớn, gắn với mã số vùng trồng, chỉ dẫn địa lý và truy xuất nguồn gốc.
Trên thực tế, nhiều địa phương như Hà Nội đang thúc đẩy thương mại điện tử, phần mềm truy xuất nguồn gốc và công nghệ blockchain để nâng cao giá trị nông sản, đồng thời hoàn thiện chuỗi giá trị khép kín từ sản xuất đến tiêu thụ. Đây không còn là câu chuyện của riêng các vùng nông nghiệp tiên tiến mà đang trở thành xu hướng chủ đạo lan rộng trên toàn quốc.
Chương trình "Mỗi xã một sản phẩm" (OCOP) tiếp tục được xác định là trụ cột quan trọng trong phát triển kinh tế nông thôn giai đoạn 2026–2030. Đến tháng 9/2025, 34 tỉnh, thành đã đánh giá và phân hạng 17.316 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, trong đó có 126 sản phẩm đạt chuẩn 5 sao cấp quốc gia. Tuy nhiên, giai đoạn tới đòi hỏi chương trình phải bước sang một chất lượng mới.
Chương trình OCOP sẽ chuyển hướng từ số lượng sang chất lượng, tăng tính đặc thù, giá trị văn hóa và khả năng cạnh tranh, đồng thời phát triển thành thương hiệu quốc gia với hệ thống bảo hộ sở hữu trí tuệ, chính sách hỗ trợ quảng bá và mở rộng thị trường. Song song đó, chương trình nhấn mạnh thúc đẩy nông nghiệp công nghệ cao, du lịch nông thôn và làng nghề truyền thống, tăng cường liên kết chuỗi giá trị, hỗ trợ thương mại điện tử và tạo sinh kế cho người nghèo, phụ nữ, người dân tộc thiểu số.
Du lịch nông thôn nổi lên như một hướng phát triển đầy tiềm năng, khi nhiều địa phương đã chứng minh rằng tài nguyên văn hóa, sinh thái và cảnh quan của nông thôn Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn. Mô hình tích hợp từ sản xuất, chế biến, tiêu thụ đến dịch vụ du lịch không chỉ giúp nâng cao giá trị sản phẩm mà còn tạo ra chuỗi liên kết đa ngành, biến người nông dân từ người sản xuất thành người cung cấp dịch vụ, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị kinh tế.
Định hướng phát triển kinh tế nông thôn trong giai đoạn mới không thể tách rời tư duy phát triển bền vững. Nông nghiệp sinh thái, hữu cơ và tuần hoàn tiếp tục được khuyến khích, cùng với ứng dụng công nghệ cao và tự động hóa trong toàn chuỗi sản xuất. Đây không đơn thuần là xu hướng thời thượng mà là yêu cầu sống còn trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu lớn như EU, Nhật Bản, Mỹ ngày càng siết chặt tiêu chuẩn về môi trường và phát thải.
Năm 2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặt mục tiêu tăng trưởng GDP ngành đạt 3,7% và tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 73 đến 74 tỷ USD. Để hiện thực hóa các mục tiêu đó, việc tái cơ cấu sản xuất gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, kết hợp với cải cách thủ tục hành chính theo hướng lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.
Giai đoạn mới của kinh tế nông thôn Việt Nam không đơn giản là tiếp nối những gì đã làm, mà là một cuộc chuyển hóa thực sự về chất. Từ nông nghiệp truyền thống sang kinh tế nông thôn đa giá trị; từ sản xuất thủ công sang ứng dụng công nghệ; từ thị trường nội địa sang hội nhập toàn cầu; từ xây dựng về hạ tầng sang nâng cao đời sống tinh thần và hạnh phúc của người dân. Đặc biệt, chương trình sẽ thí điểm mô hình "nông thôn mới hạnh phúc", tích hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế, an sinh xã hội, môi trường và giá trị văn hóa cộng đồng.
Minh Trí