Doanh nghiệp kỳ vọng gì từ cải cách chính sách thuế?

Chỉ trong năm 2025–2026, Quốc hội đã thông qua và đưa vào hiệu lực bốn bộ luật thuế cốt lõi: Luật Thuế Thu nhập cá nhân (sửa đổi), Luật Thuế Thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế Giá trị gia tăng (sửa đổi), và Luật Quản lý thuế mới. Đây là nền tảng pháp lý quan trọng nhất kể từ khi Việt Nam xây dựng hệ thống thuế hiện đại.

Một trong những điểm nhấn đầu tiên là chính sách giảm 2% thuế suất thuế giá trị gia tăng (GTGT), từ 10% xuống còn 8%, tiếp tục được gia hạn đến hết ngày 31/12/2026. Nghị định 174/2025/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 30/6/2025, áp dụng với hầu hết nhóm hàng hóa và dịch vụ đang chịu mức thuế suất 10%, ngoại trừ một số lĩnh vực như viễn thông, tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm và bất động sản. Đây là lần thứ sáu Quốc hội thông qua chính sách này, một tín hiệu rõ ràng cho thấy cam kết hỗ trợ sản xuất kinh doanh và kích cầu tiêu dùng nội địa của Chính phủ.

Ước tính, chính sách giảm thuế GTGT làm giảm thu ngân sách nhà nước khoảng 121.740 tỷ đồng trong sáu tháng cuối năm 2025 và cả năm 2026. Đây là một khoản hi sinh ngân sách rất đáng kể, nhưng được xem là đòn bẩy cần thiết để thúc đẩy tổng cầu và duy trì đà phục hồi kinh tế trong bối cảnh áp lực lạm phát toàn cầu còn hiện hữu.

Bên cạnh đó, ngày 10/12/2025, Quốc hội thông qua Luật Thuế Thu nhập cá nhân (sửa đổi) — Luật số 109/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, với nhiều điều chỉnh mà người lao động và giới doanh nghiệp chờ đợi suốt nhiều năm.

Tăng mức giảm trừ gia cảnh hơn 40%. Theo Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15, mức giảm trừ cho bản thân người nộp thuế được nâng từ 11 triệu đồng lên 15,5 triệu đồng/tháng (tương đương 186 triệu đồng/năm). Mức giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc tăng từ 4 triệu đồng lên 6,2 triệu đồng/tháng. Điều này có nghĩa một cá nhân không có người phụ thuộc sẽ không phải nộp thuế nếu thu nhập dưới 17 triệu đồng/tháng; nếu có một người phụ thuộc, ngưỡng này tăng lên 24 triệu đồng/tháng.

Biểu thuế lũy tiến rút gọn từ 7 xuống còn 5 bậc. Đây là thay đổi có ý nghĩa thực tiễn lớn, giúp giảm bớt hiện tượng “bậc thang thuế” — tình trạng tăng thu nhập nhẹ nhưng phải chịu ngay mức thuế suất cao hơn đáng kể. Biểu thuế mới giãn rộng khoảng thu nhập ở các bậc trung bình, mang lại lợi ích trực tiếp cho nhóm người lao động văn phòng, chuyên viên kỹ thuật và quản lý cấp trung.

Hộ kinh doanh được nâng ngưỡng miễn thuế lên 500 triệu đồng/năm, tăng gấp 2,5 lần so với mức 200 triệu đồng trước đây. Đồng thời, ngưỡng doanh thu không chịu thuế GTGT cũng được điều chỉnh tương ứng. Ước tính có hàng triệu hộ kinh doanh nhỏ lẻ trong cả nước sẽ được hưởng lợi trực tiếp từ quy định này.

Một trong những cải cách mang tính nền tảng nhất của năm 2026 là việc xóa bỏ hoàn toàn phương thức thuế khoán, hình thức nộp thuế ấn định cố định mà cơ quan thuế áp dụng cho hộ kinh doanh trong nhiều thập kỷ qua. Thay vào đó, từ năm 2026, hộ kinh doanh chuyển sang tự kê khai, tự tính và tự nộp thuế dựa trên doanh thu và chi phí thực tế.

Đây được đánh giá là bước đi quan trọng hướng tới công bằng và minh bạch trong hệ thống thuế. Trước đây, không ít hộ kinh doanh có doanh thu lớn nhưng chỉ nộp thuế theo mức khoán thấp, tạo ra bất bình đẳng giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp cùng quy mô. Cải cách mới giải quyết triệt để “điểm nghẽn” này.

Cùng với đó, lệ phí môn bài được bãi bỏ hoàn toàn đối với tất cả hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp, không phân biệt quy mô hay lĩnh vực hoạt động. Đây là một phần trong nỗ lực giảm gánh nặng tuân thủ cho khu vực kinh tế tư nhân, đặc biệt với khoảng 3,7 triệu hộ kinh doanh trên cả nước.

Theo Bộ Tài chính, định hướng cải cách thuế hiện nay không đặt trọng tâm vào tăng thu, mà hướng tới “bao quát đầy đủ nguồn thu, thu hẹp lĩnh vực bỏ sót, điều chỉnh giảm thuế suất, tăng ngưỡng chịu thuế, hạn chế gia tăng gánh nặng cho doanh nghiệp và người dân.” Đây là tín hiệu tích cực mà cộng đồng doanh nghiệp đã chờ đợi từ lâu.

Tuy nhiên, nhìn vào thực tiễn, điều cộng đồng doanh nghiệp quan tâm không chỉ là mức ưu đãi thuế trên văn bản, mà là khả năng thực thi chính sách một cách nhất quán, dễ dự đoán và thực sự giảm được chi phí tuân thủ.

Doanh nghiệp hiện có ba nhóm kỳ vọng cụ thể:

Thứ nhất, giảm chi phí tuân thủ thực chất. Dù hóa đơn điện tử đã được triển khai rộng rãi, nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn phản ánh gánh nặng thủ tục, thời gian kê khai và nguy cơ bị xử phạt do sai sót kỹ thuật còn rất lớn. Từ ngày 16/1/2026, Nghị định 310/2025/NĐ-CP quy định lập hóa đơn sai thời điểm có thể bị phạt đến 70 triệu đồng, một mức phạt rất nặng với doanh nghiệp nhỏ. Giới kinh doanh kỳ vọng cơ quan thuế sẽ đẩy mạnh hỗ trợ kỹ thuật, hướng dẫn cụ thể và có lộ trình xử phạt linh hoạt trong giai đoạn chuyển tiếp.

Thứ hai, chính sách ưu đãi thuế gắn với đổi mới sáng tạo và kinh tế xanh. Trong bối cảnh thuế tối thiểu toàn cầu (Pillar Two) đang được nhiều quốc gia triển khai, Việt Nam đang dần chuyển từ ưu đãi thuế suất sang các hình thức hỗ trợ gián tiếp như hạ tầng, nhân lực và nghiên cứu – phát triển. Doanh nghiệp trong lĩnh vực sản xuất thiết bị điện tử, công nghệ cao và kinh tế tuần hoàn đang rất chú ý đến Thông tư 33/2025/TT-BKHCN về ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp gắn với tiêu chí đổi mới sáng tạo, một hướng đi được đánh giá là phù hợp với xu thế toàn cầu và khuyến khích doanh nghiệp đầu tư dài hạn.

Thứ ba, hoàn thuế GTGT nhanh và bãi bỏ “điểm nghẽn” kinh niên. Luật Thuế GTGT 2024 (sửa đổi năm 2025) đã bãi bỏ quy định “người mua chỉ được hoàn thuế khi người bán đã nộp thuế”, một vướng mắc kéo dài nhiều năm khiến doanh nghiệp xuất khẩu bị đọng vốn lưu động khổng lồ. Đây là thay đổi được cộng đồng xuất khẩu, đặc biệt trong lĩnh vực nông – lâm – thủy sản, đón nhận rất tích cực.

Mọi cải cách chính sách đều phải vượt qua thách thức lớn nhất là khâu thực thi. Câu chuyện chuyển đổi từ thuế khoán sang kê khai thực tế là bài học sinh động: chính sách đúng đắn nhưng nếu thiếu hỗ trợ chuyển đổi, từ phần mềm, đào tạo đến tư vấn miễn phí, có thể trở thành áp lực thay vì động lực cho hộ kinh doanh nhỏ.

Các chuyên gia kinh tế nhận định, năm 2026 là bài kiểm tra năng lực quản trị của cơ quan thuế, không phải bài toán tận thu. Thông điệp cốt lõi cần truyền tải là: “thu đúng hơn, công bằng hơn và thuận tiện hơn”, không phải thu nhiều hơn. Khi người dân và doanh nghiệp tin tưởng vào sự công bằng và minh bạch của hệ thống, tuân thủ tự nguyện sẽ tăng lên, từ đó bảo đảm nguồn thu bền vững cho ngân sách nhà nước.

Năm 2026 được nhiều chuyên gia đánh giá là thời điểm thuận lợi để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng sản xuất và đóng góp tích cực hơn vào tăng trưởng kinh tế — với điều kiện những cải cách thuế thực sự đi vào cuộc sống, không chỉ dừng lại trên văn bản.

Minh Trí