Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị, ban hành ngày 4/5/2025, xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng hàng đầu của nền kinh tế quốc gia, trong đó dành hẳn một mục riêng về hỗ trợ thực chất, hiệu quả cho doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và hộ kinh doanh. Nghị quyết yêu cầu cung cấp miễn phí các nền tảng số, phần mềm kế toán dùng chung, dịch vụ tư vấn pháp lý và đào tạo về quản trị doanh nghiệp, kế toán, thuế, nhân sự cho nhóm doanh nghiệp này, đồng thời đẩy mạnh số hóa, minh bạch hóa để khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp.
Doanh nghiệp SME đón cơ hội từ chương trình hỗ trợ chuyển đổi số quốc gia
Về mặt tài chính, Nghị quyết 68 yêu cầu ưu tiên một phần nguồn tín dụng thương mại dành cho doanh nghiệp tư nhân, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo để đầu tư máy móc, thiết bị, công nghệ mới và chuyển đổi số. Đáng chú ý, chính sách miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm đầu thành lập đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, cùng việc bãi bỏ lệ phí môn bài, đã được thể chế hóa và bắt đầu phát huy hiệu quả thực tế, theo đánh giá của Bộ Tài chính tại họp báo thường kỳ quý I/2026.
Cụ thể hóa Nghị quyết 68, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết 198/2025/QH15 về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân, và Chính phủ ban hành Nghị định số 20/2026/NĐ-CP để hướng dẫn triển khai. Một điểm nhấn quan trọng là quy định cho phép doanh nghiệp được tính chi phí đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D) bằng 200% chi phí thực tế khi xác định thu nhập chịu thuế, cơ chế được kỳ vọng khuyến khích SME mạnh dạn đầu tư đổi mới công nghệ. Tại các khu công nghiệp, cụm công nghiệp, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và SME còn được xem xét giảm tối thiểu 30% tiền thuê đất, tùy điều kiện của từng địa phương.
Ngày 30/6/2026, Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM đã công bố Kế hoạch triển khai Đề án chuyển đổi số cho doanh nghiệp nhỏ và vừa giai đoạn 2026-2030, đặt mục tiêu hỗ trợ từ 150.000 đến 200.000 doanh nghiệp SME đến năm 2030, trong đó ít nhất 100.000 doanh nghiệp sẽ được tiếp cận và ứng dụng các sản phẩm công nghệ số, nền tảng số và AI. Thành phố cũng đặt mục tiêu hình thành nhóm 200 doanh nghiệp SME tiêu biểu về chuyển đổi số trong các lĩnh vực trọng điểm như khoa học công nghệ, công nghiệp chế biến chế tạo, nông nghiệp, y tế, thương mại, logistics, tài chính, giáo dục và du lịch.
Một trong những thay đổi chính sách lớn nhất tác động trực tiếp tới khu vực kinh tế nhỏ lẻ là việc bãi bỏ hình thức thuế khoán đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh từ ngày 1/1/2026 theo tinh thần Nghị quyết 68. Đi kèm với đó, Nghị định 70/2025/NĐ-CP yêu cầu hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ chuyển sang kê khai, xuất hóa đơn điện tử trong đó có hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền thay cho việc nộp thuế cố định hàng tháng như trước đây.
Để giảm áp lực chuyển đổi, Bộ Tài chính cung cấp miễn phí hệ thống khai-nộp thuế điện tử, phần mềm hóa đơn điện tử và phần mềm kế toán, ưu tiên hỗ trợ các hộ kinh doanh còn khó khăn trong giai đoạn đầu áp dụng. Đại diện chính quyền địa phương như tại phường Hoàn Kiếm (Hà Nội) cũng đề xuất Nhà nước xem xét thêm gói hỗ trợ chi phí ban đầu cho hộ kinh doanh nhỏ lẻ, nhằm giảm gánh nặng tài chính khi đầu tư phần mềm và thiết bị, qua đó khuyến khích tiểu thương mạnh dạn bước vào lộ trình chuyển đổi số thay vì né tránh.
Dù chính sách đã tương đối đầy đủ, việc thực thi vẫn còn những điểm nghẽn được giới chuyên gia chỉ ra. Theo chuyên gia nhận định, các doanh nghiệp vừa và nhỏ hiện đang ở thế yếu trong hoạt động đấu thầu công nghệ, do thiếu các công cụ điều tiết và bảo vệ thị trường hiệu quả như mô hình của các quốc gia phát triển; tình trạng tập đoàn lớn cạnh tranh cả những gói thầu quy mô nhỏ vài trăm triệu đồng vẫn diễn ra phổ biến, khiến nhiều đề xuất về quy định tỷ lệ phần trăm ngân sách dành riêng cho SME được đặt ra tại các diễn đàn chính sách gần đây.
Với sự hội tụ của khung chính sách từ Nghị quyết 68, các chương trình chuyên ngành như SMEdx, GoAI, cùng những kế hoạch cụ thể ở cấp địa phương như TP.HCM, doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn hiếm có khi hỗ trợ chuyển đổi số không còn dừng ở khẩu hiệu mà đã có lộ trình, ngân sách và công cụ triển khai rõ ràng. Tuy nhiên, để biến cơ hội chính sách thành năng lực cạnh tranh thực chất, bản thân SME cần chủ động tiếp cận thông tin, mạnh dạn thay đổi tư duy quản trị và xem chuyển đổi số không phải là gánh nặng tuân thủ, mà là nền tảng để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và nền kinh tế số quốc gia.
Tiến Hoàng