Liên Sơn: Khi cây chè trở thành trụ cột phát triển kinh tế nông thôn

Giữa những triền đồi xanh mướt của vùng cao tỉnh Lào Cai, xã Liên Sơn hôm nay đang khoác lên mình diện mạo mới. Những con đường bê tông nối dài vào từng thôn bản, những mái nhà kiên cố dần thay thế nhà tạm, đời sống người dân từng bước khởi sắc. Đằng sau sự chuyển mình ấy là một quyết sách rõ ràng: xác định cây chè là trụ cột trong phát triển kinh tế nông nghiệp, từ đó tạo nền tảng vững chắc cho xây dựng nông thôn mới bền vững.

Trong bối cảnh nhiều địa phương loay hoay tìm hướng đi phù hợp giữa yêu cầu đô thị hóa và áp lực chuyển dịch cơ cấu sản xuất, Liên Sơn lựa chọn cách tiếp cận bài bản: phát triển nông nghiệp theo hướng hàng hóa, nâng cao chất lượng thay vì chạy theo sản lượng. Và trong bức tranh ấy, cây chè nổi lên như một “điểm tựa xanh” cả về kinh tế lẫn sinh kế lâu dài.

Hiện nay, toàn xã có khoảng 416 ha chè tập trung với hơn 400 hộ tham gia sản xuất. Năng suất bình quân đạt trên 20 tấn/ha, sản lượng hàng năm vượt 8.500 tấn – những con số cho thấy bước tiến rõ rệt so với thời kỳ chè trồng phân tán, giống cũ, năng suất thấp. Quan trọng hơn, giá trị kinh tế trên mỗi hecta chè đang ngày càng gia tăng nhờ đổi mới giống và áp dụng kỹ thuật canh tác hiện đại.

Một trong những thay đổi mang tính quyết định là việc thay thế giống chè cũ bằng các giống lai năng suất cao như LDP2. Giống mới không chỉ cho sản lượng vượt trội mà còn có chất lượng búp tốt, phù hợp chế biến chè xanh và chè chất lượng cao. Song song với đó, địa phương tăng cường tập huấn kỹ thuật, hướng dẫn nông dân chăm sóc, thu hái đúng quy trình, từng bước sản xuất theo tiêu chuẩn an toàn VietGAP. Việc bón phân cân đối, quản lý sâu bệnh theo hướng sinh học, thu hái đúng lứa giúp nâng cao hàm lượng chất hòa tan, giữ được hương vị đặc trưng của chè.

Chè không còn là cây “xóa đói giảm nghèo” đơn thuần mà đã trở thành nguồn thu nhập chính của nhiều hộ dân. Với năng suất ổn định và đầu ra tương đối bền vững nhờ liên kết với các cơ sở chế biến, người trồng chè có thể chủ động tính toán kế hoạch sản xuất, đầu tư dài hạn. Nhiều hộ trước đây chỉ đủ ăn, nay đã tích lũy được vốn, mở rộng diện tích, đầu tư máy móc thu hái, cải thiện đời sống.

Tác động của cây chè không chỉ dừng lại ở thu nhập trực tiếp. Sản xuất chè tạo việc làm thường xuyên cho hàng trăm lao động địa phương, đặc biệt là phụ nữ và người lớn tuổi, những nhóm khó tiếp cận việc làm phi nông nghiệp. Vào mùa thu hái, không khí trên các đồi chè nhộn nhịp, góp phần giữ chân lao động tại chỗ, hạn chế tình trạng di cư tự do.

Tuy nhiên, điều đáng ghi nhận ở Liên Sơn là tư duy phát triển không dừng lại ở độc canh. Trên nền tảng chè, địa phương mạnh dạn triển khai mô hình trồng mắc ca xen chè, một hướng đi mới nhằm gia tăng giá trị trên cùng diện tích đất. Hiện toàn xã có trên 70 ha mắc ca trồng xen trong các đồi chè, nhiều diện tích đã bắt đầu cho thu hoạch. Sự kết hợp này mang lại lợi ích kép: tầng cao là cây mắc ca, tầng thấp là chè, giúp tận dụng ánh sáng, giữ ẩm đất và đa dạng nguồn thu. Khi mắc ca bước vào giai đoạn kinh doanh ổn định, giá trị kinh tế trên mỗi hecta có thể tăng lên đáng kể.

Song song với chè, xã Liên Sơn vẫn duy trì hơn 630 ha lúa hai vụ với sản lượng trên 3.600 tấn mỗi năm, đảm bảo an ninh lương thực tại chỗ. Những diện tích ruộng trũng, kém hiệu quả được chuyển đổi sang trồng rau màu, cây lấy hạt giá trị cao như bí, mướp, bầu cao sản… Sự linh hoạt này giúp nông dân giảm rủi ro, phân tán nguồn thu, tạo cấu trúc sản xuất cân bằng hơn. Tuy nhiên, trong tổng thể cơ cấu ấy, chè vẫn là trục chính nơi hội tụ đầu tư, kỹ thuật và liên kết thị trường.

Thành công của Liên Sơn cho thấy một nguyên lý phát triển nông nghiệp bền vững: lựa chọn đúng cây trồng chủ lực, đầu tư chiều sâu về giống và kỹ thuật, đồng thời tổ chức sản xuất theo hướng tập trung, có liên kết tiêu thụ. Khi người nông dân được trang bị kiến thức, tiếp cận quy trình chuẩn và đầu ra ổn định, họ sẽ mạnh dạn thay đổi tư duy từ sản xuất tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa.

Nhờ hướng đi đó, thu nhập bình quân đầu người của xã đạt trên 47 triệu đồng/năm, tăng đều qua các năm. 13/13 thôn đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó có 4 thôn kiểu mẫu, minh chứng rõ nét cho mối quan hệ chặt chẽ giữa phát triển sản xuất và nâng cao chất lượng đời sống.

Trong thời gian tới, Liên Sơn tiếp tục xác định nông nghiệp là nền tảng, trong đó tập trung mở rộng diện tích chè chất lượng cao, xây dựng vùng nguyên liệu ổn định, tăng cường liên kết với doanh nghiệp chế biến và từng bước xây dựng thương hiệu nông sản địa phương. Việc đẩy mạnh sản xuất sạch, truy xuất nguồn gốc và đáp ứng yêu cầu thị trường sẽ là chìa khóa để cây chè không chỉ đứng vững trong tỉnh mà còn vươn xa hơn.

Từ những đồi chè xanh trải dài đến những mô hình xen canh sáng tạo, Liên Sơn đang viết tiếp câu chuyện phát triển bằng chính nội lực của mình. Ở đó, cây chè không chỉ là một loại cây trồng, mà đã trở thành biểu tượng của tư duy đổi mới, khi nông nghiệp được nhìn nhận như một ngành kinh tế hiện đại, có chiến lược, có khoa học và có khát vọng vươn lên.