Nghịch lý sản lượng thu hẹp nhưng đơn giá cải thiện
Số liệu hải quan cho thấy tháng 8/2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 13.000 tấn chè, thu về gần 27 triệu USD, giảm 5% về lượng và 4% về kim ngạch so với tháng 7. So với cùng kỳ năm 2025, sản lượng giảm 9% nhưng giá trị lại tăng gần 7%. Lũy kế 8 tháng đầu năm 2026, tổng lượng chè xuất khẩu đạt khoảng 77.000 tấn với kim ngạch gần 143,5 triệu USD, giảm gần 10% về lượng nhưng chỉ giảm 2% về giá trị.
Nguyên nhân sản lượng đi xuống chủ yếu do thời tiết bất lợi tại các vùng trồng trọng điểm phía Bắc gây sụt giảm năng suất búp tươi. Tuy nhiên, giá xuất khẩu bình quân 8 tháng vẫn đạt khoảng 1.780 USD/tấn, tăng gần 5% so với cùng kỳ. Việc giá bán tăng trong bối cảnh sản lượng co hẹp là tín hiệu cho thấy các doanh nghiệp đang giảm dần tỷ trọng chè thô giá rẻ để chuyển sang chè xanh cao cấp, chè ô long, chè ướp hương và các sản phẩm có chứng nhận hữu cơ.
Sụt giảm tại thị trường chủ lực Pakistan và sự tái cấu trúc bạn hàng
Khó khăn lớn nhất của ngành chè nằm ở sự suy yếu đột ngột từ các đối tác truyền thống, đặc biệt là Pakistan. Là thị trường tiêu thụ chè đen lớn nhất của Việt Nam, riêng tháng 8/2026, lượng chè xuất sang quốc gia Nam Á này giảm gần 40% và kim ngạch giảm 37%. Tính chung 8 tháng, xuất khẩu sang Pakistan chỉ đạt khoảng 12.000 tấn với hơn 23 triệu USD, lao dốc gần 60% cả về lượng lẫn giá trị.
Cú giảm mạnh bắt nguồn từ tình trạng khan hiếm ngoại tệ khiến việc thanh toán quốc tế gặp khó, cộng với việc nước bạn siết chặt quy chuẩn chứng nhận Halal mới khiến nhiều doanh nghiệp xuất khẩu chưa kịp đáp ứng. Cùng chiều hướng đi xuống, thị trường Trung Quốc đại lục cũng chững lại ở cả hai tiêu chí. Điểm sáng hiếm hoi là Đài Loan, dù lượng hàng giảm nhẹ nhưng giá trị kim ngạch vẫn tăng hơn 10% nhờ nhu cầu ổn định với các dòng chè phục vụ ngành pha chế đồ uống.
Đòn bẩy thuế quan 0% và làn sóng thâm nhập Trung Đông
Trước sự tắc nghẽn ở các tuyến xuất khẩu quen thuộc, dòng chảy chè Việt Nam đang nhanh chóng chuyển hướng sang Nga, Mỹ và đặc biệt là Trung Đông. Đáng chú ý, kim ngạch sang Arab Saudi trong tháng 8/2026 tăng hơn 6 lần và khối lượng tăng hơn 3 lần so với cùng kỳ năm trước. Lũy kế 8 tháng, thị trường này đã nhập khoảng 1.500 tấn chè, đạt hơn 4 triệu USD và duy trì mức tăng trưởng hai chữ số.
Động lực chính giúp chè Việt Nam thâm nhập thuận lợi vào vùng Vịnh là mức thuế xuất khẩu 0% cùng thuế giá trị gia tăng khâu xuất khẩu 0%. Lợi thế chi phí này mở đường cho các dòng trà xanh đóng hộp, trà thảo mộc có chất lượng ổn định tiếp cận người tiêu dùng sở tại, mở ra dư địa thương mại lớn cho các đơn vị hoàn thiện được tiêu chuẩn an toàn thực phẩm khắt khe của khối Arab.
Sức ép định vị trước Kenya, Sri Lanka và kỳ vọng vụ cuối năm
Dù giữ vị trí thứ 5 thế giới về xuất khẩu chè, ngành chè Việt Nam vẫn đối mặt với bài toán giá trị gia tăng khi so sánh với các đối thủ quốc tế. Kenya hiện dẫn đầu phân khúc chè đen với hơn 450.000 tấn xuất khẩu mỗi năm, duy trì mức giá từ 2.000 đến 2.100 USD/tấn nhờ quy mô vùng trồng và sàn đấu giá tập trung. Trong khi đó, Sri Lanka đạt mức giá vượt trội từ 4.000 đến 4.500 USD/tấn nhờ sức mạnh của thương hiệu Ceylon Tea ở phân khúc cao cấp.
Với giá bán bình quân chỉ khoảng 1.780 USD/tấn, việc quá phụ thuộc vào chè nguyên liệu thô khiến ngành chè trong nước dễ tổn thương trước biến động thị trường. Do đó, đầu tư chế biến sâu và xây dựng thương hiệu riêng là yêu cầu sống còn. Bước sang quý 4/2026, mùa tiêu thụ cao điểm phục vụ các dịp lễ hội tại Bắc Mỹ, châu Âu và Trung Đông sẽ là cơ hội then chốt để doanh nghiệp đẩy mạnh các đơn hàng chất lượng cao, bù đắp sản lượng thiếu hụt và hoàn thành mục tiêu kim ngạch cả năm.
Bảo An