Nghệ An: Khi quyền được sống xanh bắt đầu từ những cánh rừng

Từ trung tâm tỉnh Nghệ An lên xã Huồi Tụ gần 300 km. Toàn xã hiện có 1.041 hộ, 5.186 nhân khẩu; tỷ lệ hộ nghèo còn 54,7%, hộ cận nghèo 24,6%. Trong gian khó ấy, người dân đang từng bước tìm cách thay đổi cuộc sống bằng chính những lợi thế của núi rừng.

Hơn 30 năm gieo mầm xanh

Ông Vừ Vả Chống, người Mông ở bản Trung Tâm, là một trong những người tiên phong làm điều tưởng như không thể: trồng lại rừng pơmu trên đất rẫy hoang.

Hơn 40 năm trước, sau khi xuất ngũ trở về quê, khi Nhà nước vận động xóa bỏ cây thuốc phiện, mà trước đây nhiều gia đình phụ thuộc vào rãy thuốc phiện, các mô hình thay thế chưa hiệu quả do thiếu kỹ thuật, thiếu nước, đất đai khô cằn. Ông nhận ra: muốn người dân có cuộc sống ổn định thì trước hết phải giữ được rừng, giữ được nguồn nước.

Nhớ lời Bác Hồ dạy: “Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người”, ông đăng ký nhận hơn 10 ha đất rẫy hoang để trồng pơmu. Năm đầu tiên, hơn 4.000 cây giống ông tự ươm chết sạch. Nhiều người khuyên ông bỏ cuộc, thậm chí hoài nghi khả năng của một cựu chiến binh “nói được mà không làm được”. Nhưng ông nghĩ, nếu mình bỏ cuộc thì sự hoài nghi ấy sẽ càng lớn. Ông bán 4 con bò lấy vốn, vào rừng tìm hạt giống, rồi đi nhiều nơi học hỏi kinh nghiệm. Lần này, ông không phát quang toàn bộ mà giữ lại thảm thực vật để tạo độ ẩm cho cây. Sau hơn 30 năm, trên đỉnh Phả Ca Tun đã hiện lên một cánh rừng pơmu với hơn 8.000 cây, nhiều cây có đường kính 20-30 cm.

Hôm nay, trở lại nơi này cùng đoàn công tác của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An do ông Nguyễn Bá Hảo, Phó Giám đốc Sở, dẫn đầu, tôi không khỏi ngỡ ngàng trước màu xanh trải dài trên núi. Những khe suối từng khô cạn nay có nước chảy róc rách. Ở đây, ông Chống còn xây đập nhỏ giữ nước, trồng 3 ha chè tuyết shan, phát triển chăn nuôi bò, lợn, gà, cá. Đặc biệt, khu rừng pơmu của gia đình trở thành điểm đến trải nghiệm của du khách thập phương. Mùa vừa qua, gia đình ông thu hàng trăm triệu đồng từ du khách đến khám phá rừng và thưởng thức đặc sản địa phương. Ông Vừ Bá Cống, từ một người bị coi là “ảo tưởng” khi trồng rừng, nay trở thành tấm gương sáng trong việc khai thác đúng lợi thế địa phương, khôi phục màu xanh của rừng tạo sinh kế.

Giữ rừng để giữ sinh kế

Theo Chủ tịch UBND xã Huồi Tụ Dềnh Bá Lồng, giảm nghèo bền vững không chỉ là hỗ trợ trước mắt mà quan trọng nhất là tạo sinh kế, mở cơ hội việc làm cho người dân. “Cho cần câu hơn cho xâu cá”, ông Lồng nói.

Huồi Tụ hiện có 1.394 lao động, trong đó 1.049 người đang làm việc, chủ yếu ở ngoài tỉnh; 346 lao động vẫn có nhu cầu tìm việc. Vì vậy, xã tập trung phát triển những mô hình phù hợp với điều kiện vùng cao. Toàn xã đã trồng gần 300 ha chè Shan tuyết đang cho thu hoạch, sản lượng khoảng 330-350 tấn chè búp tươi mỗi năm. Dưới tán rừng, người dân phát triển bo bo, sa nhân tím, lá giang; đồng thời chăn nuôi bò, gà đen. Xã đã hỗ trợ 77 hộ trồng hơn 100.000 cây sa nhân tím, mở thêm hướng sinh kế cho đồng bào. Những cách làm ấy cho thấy, bảo vệ rừng không tách rời cuộc sống của người dân. Khi rừng được giữ, nguồn nước được bảo vệ, sinh kế cũng có thêm cơ hội phát triển.

Những quyền lợi được cụ thể hóa từ cơ sở

Ở Huồi Tụ, câu chuyện quyền con người không chỉ nằm trong những cánh rừng xanh mà được cụ thể hóa bằng những chính sách gần gũi với đời sống.

Quyền tiếp cận nước sinh hoạt cũng được quan tâm. Các công trình tại bản Huồi Khe và bản Huồi Mũ đã phục vụ hơn 237 hộ. Sáu tháng đầu năm 2026, xã hỗ trợ nước sinh hoạt phân tán cho 143 hộ nghèo là người dân tộc thiểu số, với tổng kinh phí 429 triệu đồng.

Đời sống văn hóa tinh thần, tuyên truyền pháp luật, phòng chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, chăm sóc sức khỏe… cũng được lồng ghép trong các hoạt động cộng đồng.

“Công an chẳng có việc gì để làm”

Một câu chuyện vui được Trưởng Công an xã Huồi Tụ, Đại úy Lô Đình Quang, chia sẻ khiến cả đoàn công tác bật cười: thời gian qua, địa phương không phát hiện người nghiện ma túy, không có trường hợp vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Bà con chấp hành pháp luật tốt nên, theo cách nói vui của anh, công an “chẳng có việc gì để làm”.

Đằng sau câu nói dí dỏm ấy là một thực tế đáng ghi nhận về sự bình yên ở các bản làng vùng biên. Già làng Hờ Gà Vừ, người có uy tín ở bản Huồi Khe, chứng minh thêm ý kiến của Trưởng Công an xã, ông cho biết những khúc mắc, mâu thuẫn trong cộng đồng hay vụ việc có nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh trật tự thường được già làng, trưởng bản và người có uy tín kịp thời nắm bắt, cùng cán bộ cơ sở tuyên truyền, vận động, giải quyết ngay tại bản.

“Xã đã thiết lập trình tự giải quyết vụ việc trước hết phải ngay từ cơ sở, không để mâu thuẫn kéo dài, không phải chuyển lên cấp trên. Có như thế luôn giữ được tình đoàn kết, để bản làng bình yên”, ông Hờ Gà Vừ chia sẻ. Sự bình yên ấy cũng là một điều kiện quan trọng để người dân yên tâm làm ăn, trẻ em được đến trường và cộng đồng cùng phát triển.

Không để vùng cao đứng ngoài cuộc việc chuyển đổi số

Một thách thức khác của Huồi Tụ là khả năng tiếp cận công nghệ. Một bộ phận người dân chưa quen sử dụng thiết bị thông minh, hạn chế tiếng phổ thông nên việc tiếp cận dịch vụ công trực tuyến còn khó khăn. Sáu tháng đầu năm, xã tiếp nhận hơn 1.000 hồ sơ hành chính, trong đó 1.090 hồ sơ được giải quyết đúng hoặc trước hạn. Tuy nhiên, chỉ 240 hồ sơ được nộp trực tuyến, 859 hồ sơ vẫn thực hiện trực tiếp; tỷ lệ thanh toán trực tuyến mới đạt 7,2%. Theo ông Dềnh Bá Lồng, chuyển đổi số ở vùng cao không chỉ là đầu tư thiết bị, đường truyền mà quan trọng hơn là giúp người dân có kỹ năng sử dụng, từng bước thu hẹp khoảng cách giữa miền núi và miền xuôi.

Ở một xã vùng cao còn hơn một nửa số hộ nghèo, bảo đảm quyền con người không phải điều gì xa vời. Đó là một cánh rừng được giữ lại, nguồn nước được bảo vệ, trẻ em được đến trường, người dân được khám chữa bệnh, mỗi gia đình có sinh kế và được tiếp cận pháp luật, dịch vụ công.

Rời Huồi Tụ, màu xanh của rừng pơmu vẫn ám ảnh người viết. Bởi phía sau những thân cây đang lớn không chỉ là công sức của một cựu chiến binh, mà còn là câu chuyện về một cộng đồng đang từng bước làm chủ cuộc sống. Mà ông Vừ Vả Chống là điển hình cho về trồng rừng để giữ nước, giữ nước để giữ sinh kế cũng chính là giữ lấy tương lai cho chính cộng đồng mình.

Quốc Khánh (VP Bắc Trung Bộ)