Thực trạng canh tác nhỏ lẻ tại một vùng nguyên liệu truyền thống
Tại xã Chợ Mới, cây chè trung du và chè cành từ lâu đã là cây trồng chủ lực trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp địa phương, mang lại nguồn thu nhập ổn định cho nhiều hộ gia đình. Nhờ điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu phù hợp, cây chè tại đây có năng suất sinh trưởng tốt, trở thành sinh kế chính của người dân trong suốt hơn 20 năm qua, dịch chuyển dần từ phương thức hái thủ công phục vụ gia đình sang sản xuất hàng hóa.
Tuy nhiên, dù đã hình thành vùng nguyên liệu với diện tích hơn 50ha và có sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 3 sao, ngành chè địa phương vẫn đối mặt với những hạn chế cố hữu của mô hình sản xuất nông hộ. Canh tác nhỏ lẻ khiến chất lượng chè thô chưa đồng đều trên diện rộng. Hệ thống hạ tầng tưới tiêu, tỷ lệ cơ giới hóa và việc ứng dụng kỹ thuật hiện đại vào khâu chế biến còn ở mức khiêm tốn, phần nào làm giảm hiệu quả kinh tế của vùng nguyên liệu. Việc thiếu vắng các chuỗi liên kết tiêu thụ chặt chẽ giữa nông dân, hợp tác xã và các đơn vị chế biến sâu cũng khiến chuỗi cung ứng dễ bị động trước các biến động giá cả thị trường.
Định hướng quy hoạch và áp dụng các tiêu chuẩn quản lý chất lượng
Để giải quyết bài toán về mặt quy mô, địa phương đang tiến hành rà soát, quy hoạch lại vùng nguyên liệu, tập trung trọng điểm vào khu vực xã Như Cố trước đây. Định hướng phát triển giai đoạn 2025-2030 tập trung vào việc nâng cao hàm lượng chất lượng và giá trị thương mại của sản phẩm. Một trong những giải pháp thực tế là từng bước thay thế các diện tích chè già cỗi bằng các giống chè mới có năng suất cao, khả năng chống chịu sâu bệnh tốt và phù hợp với thị hiếu tiêu dùng hiện đại. Mục tiêu cụ thể là đến năm 2030, có 70% diện tích chè trên địa bàn đạt tiêu chuẩn VietGAP hoặc chứng nhận hữu cơ.
Song song với việc cải tiến kỹ thuật chăm sóc và thu hái, việc lập hồ sơ cấp mã số vùng trồng được xác định là bước đi quan trọng nhằm xây dựng dữ liệu số minh bạch cho thương hiệu chè địa phương. Trước yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường đồ uống về tính an toàn và trách nhiệm môi trường, các chương trình chuyển giao khoa học - kỹ thuật, ứng dụng chuyển đổi số vào quản lý vùng trồng và khai thác kênh thương mại điện tử đang được đẩy mạnh nhằm duy trì và nâng cao thứ hạng cho các sản phẩm OCOP hiện tại.
Xây dựng chuỗi liên kết và mô hình tích hợp đa giá trị
Dưới góc độ kinh tế nông nghiệp, việc nâng cao chất lượng tại vườn đồi cần được bảo chứng bằng một hệ thống bao tiêu ổn định ở đầu ra. Mục tiêu cốt lõi của Chợ Mới lúc này là thu hút các doanh nghiệp có năng lực tài chính và công nghệ tham gia đầu tư vào khâu chế biến, hình thành mối liên kết bền vững với các hợp tác xã địa phương. Sự phân định rõ vai trò — nông dân tập trung sản xuất nguyên liệu sạch, doanh nghiệp đảm nhiệm khâu chế biến sâu, đóng gói và phát triển thương hiệu — giúp giảm thiểu chi phí trung gian, nâng cao giá trị thương mại của sản phẩm thành phẩm và bảo đảm biên lợi nhuận ổn định cho người trồng.
Trong bối cảnh tỉnh Thái Nguyên đặt mục tiêu đưa giá trị ngành chè đạt khoảng 25.000 tỷ đồng vào năm 2030 với nhiều chính sách hỗ trợ đi kèm, tiềm năng phát triển của các vùng chè như Chợ Mới là rất lớn. Để tối ưu hóa nguồn thu, xu hướng tích hợp đa giá trị đang mở ra hướng đi mới: gắn kết vùng nguyên liệu với hoạt động du lịch sinh thái và du lịch trải nghiệm. Việc tổ chức các không gian tham quan đồi chè gắn liền với quảng bá văn hóa ẩm thực bản địa là giải pháp thiết thực nhằm đa dạng hóa sinh kế cho người dân, đồng thời gia tăng độ nhận diện thương hiệu cho chè Chợ Mới trên thị trường.
Bảo An