Trong lịch sử, trà đã sớm hiện diện trong đời sống Hà Nội như một phần không thể thiếu của văn hóa thị dân. Từ chốn kinh kỳ xưa với những nếp nhà cổ, sân gạch, hiên thấp, cho đến không gian phố cổ hôm nay, ấm trà luôn giữ vai trò trung tâm trong sinh hoạt gia đình và giao tiếp xã hội. Trà đi cùng câu chuyện, cùng đạo lý “kính trên nhường dưới”, cùng tinh thần trọng lễ nghĩa nhưng không phô trương của người Hà Nội.
Với người Tràng An, uống trà không phải để giải khát, mà để thưởng. Thưởng hương, thưởng vị, và thưởng cả khoảnh khắc tĩnh lặng hiếm hoi giữa đời sống nhiều biến động. Bởi vậy, một ấm trà thường mở đầu cho những cuộc gặp gỡ quan trọng, từ chuyện gia đình đến chuyện bằng hữu. Chén trà nhỏ trở thành lời chào, là khoảng đệm cần thiết để con người bước vào đối thoại một cách chậm rãi và tinh tế.
Ở những không gian thưởng trà mang tinh thần truyền thống, nghệ thuật pha trà Hà Nội hiện lên qua từng thao tác tưởng như rất nhỏ. Trà nương Nguyễn Thùy Linh (Thưởng trà quán) bắt đầu bằng việc làm nóng ấm chén, lựa chọn nhiệt độ nước phù hợp với từng loại trà, kiểm soát lượng nước rót và thời gian ngâm để hương vị được giải phóng trọn vẹn. Ngay cả âm thanh trong quá trình pha trà, từ tiếng nước rót đến sự va chạm của trà cụ cũng được tiết chế, giữ cho không gian một độ tĩnh vừa đủ.
Theo chị, người pha trà cần điều chỉnh tâm thế trước khi bắt đầu. Khi tâm an, động tác mới dứt khoát; khi động tác chuẩn, chén trà mới tròn vị. Trong văn hóa trà Hà Nội, kỹ thuật không tách rời cảm xúc, và trà không đơn thuần là sản phẩm của bàn tay, mà là kết quả của sự đồng điệu giữa con người và nhịp sống xung quanh.
Trong đời sống đô thị hiện đại, khi nhịp sinh hoạt ngày càng nhanh và áp lực vô hình gia tăng, nhiều người Hà Nội, đặc biệt là giới trẻ tìm đến trà như một nếp sống tĩnh tại. Không ít không gian trà ngày nay được hình thành không chỉ để uống trà, mà để con người học cách chậm lại, quan sát, trò chuyện sâu hơn và kết nối với chính mình. Chén trà vì thế mang thêm một vai trò mới: cân bằng nhịp sống, điều tiết cảm xúc.
Song hành với đời sống thưởng trà là hành trình bền bỉ của các nghệ nhân trong việc khôi phục và gìn giữ tinh hoa trà Việt. Nghệ nhân Nguyễn Việt Bắc (Thưởng trà quán) đã dành nhiều năm nghiên cứu các dòng trà cổ, tìm lại kỹ thuật chế biến truyền thống, với mong muốn đưa trà trở về trạng thái thuần khiết vốn có. Theo anh, trà không chỉ là đồ uống mà còn là lối sống, khuyến khích sự tỉnh táo, tiết chế và kết nối bền vững giữa con người với thiên nhiên.
Đặc biệt, những thức trà như trà sen Hà Nội mang trong mình dấu ấn văn hóa rất riêng. Từ giống sen trồng ở các hồ nội thành, cách ướp trà cầu kỳ cho đến thời điểm thu hái, tất cả đều phản ánh sự tinh tế và sáng tạo của người Tràng An. Hương sen không lấn át trà, mà nâng đỡ, hòa quyện, tạo nên một bản sắc khó trộn lẫn thứ hương vị gắn liền với ký ức mùa hạ, mặt hồ tĩnh lặng và nhịp sống chậm của Hà Nội xưa.
Trải qua nhiều biến động của thời gian, thú thưởng trà vẫn âm thầm hiện diện trong đời sống Hà Nội như một điểm lặng cần thiết. Trong từng chén trà là sự chỉn chu của người pha, sự tinh tế của người thưởng và chiều sâu văn hóa được truyền nối một cách lặng lẽ. Giữa đô thị không ngừng đổi thay, trà vẫn giữ cho mình một vị trí riêng như lời nhắc nhở về một nếp sống thanh tao, điềm đạm và đầy tự trọng của người Tràng An.