Số liệu thống kê mới nhất từ Cơ quan Quản lý Ngoại thương Đài Loan (TITA) và Văn phòng Kinh tVăn hóa Việt Nam tại Đài Bắc đã phác họa nên một vị thế vững chắc của trà Việt, đồng thời mở ra những góc nhìn sâu sắc về sự chuyển dịch của thị trường này trong bối cảnh thương mại toàn cầu đầy biến động.
Sự áp đảo về thị phần và nghịch lý tích cực "lượng giảm, giá tăng"
Năm 2025, tổng lượng trà nhập khẩu của Đài Loan đạt con số 25,94 nghìn tấn, với tổng kim ngạch 77,09 triệu USD. So với năm trước đó, thị trường này đang có xu hướng co lại nhẹ về quy mô nhập khẩu khi giảm 6,43% về lượng và 1,55% về giá trị. Trong bối cảnh "nước xuống" chung của toàn thị trường, việc trà Việt Nam vẫn giữ vững vị thế là đối tác cung ứng lớn nhất là một thành tích đáng ghi nhận. Cụ thể, Việt Nam đã xuất khẩu 14,33 nghìn tấn trà sang Đài Loan, chiếm tới 55,25% tổng thị phần nhập khẩu của vùng lãnh thổ này. Con số này mang ý nghĩa khẳng định: cứ 2 ly trà được nhập khẩu vào Đài Loan, có hơn 1 ly đến từ các vùng nguyên liệu của Việt Nam.
Tuy nhiên, điểm sáng giá nhất trong bức tranh xuất khẩu năm 2025 không nằm ở con số thị phần áp đảo, mà nằm ở sự chuyển dịch về giá trị. Mặc dù lượng xuất khẩu của Việt Nam giảm nhẹ 3,64% (tương đồng với xu hướng giảm chung của thị trường), nhưng kim ngạch thu về lại đạt 25,91 triệu USD, tăng trưởng dương 2,12%. Đây là một nghịch lý tích cực, cho thấy đơn giá bình quân của trà Việt Nam xuất sang Đài Loan đang trên đà tăng lên.
Nếu như trước đây, trà Việt thường bị gắn mác là nguyên liệu giá rẻ, chủ yếu phục vụ cho ngành công nghiệp trà sữa hoặc nước đóng chai phân khúc thấp, thì diễn biến của năm 2025 cho thấy chất lượng trà Việt đang dần được nâng cao và được thị trường chấp nhận ở mức giá tốt hơn. Với thị phần giá trị chiếm 33,61%, Việt Nam không chỉ là "kho nguyên liệu" lớn nhất mà còn là đối tác quan trọng nhất về mặt kinh tế đối với các nhà nhập khẩu Đài Loan.
Bức tranh đa cực và bài học từ các đối thủ cạnh tranh
Để đánh giá đúng vị thế của trà Việt, cần đặt trong mối tương quan với các đối thủ cạnh tranh trực tiếp trên "bàn cờ" nhập khẩu của Đài Loan. Sri Lanka, quốc gia nổi tiếng với thương hiệu trà Ceylon, tiếp tục giữ vị trí á quân nhưng đang đối mặt với đà suy giảm. Với 4,16 nghìn tấn xuất khẩu, chiếm 16,05% thị phần, Sri Lanka ghi nhận mức giảm cả về lượng lẫn giá trị (giảm 5,91% kim ngạch). Tương tự, Ấn Độ đứng thứ ba về lượng với 2,4 nghìn tấn nhưng cũng chịu mức sụt giảm đáng kể. Sự đi xuống của hai cường quốc trà đen này phản ánh sự thay đổi trong gu thưởng thức hoặc chiến lược nguồn cung của Đài Loan, nơi có thể đang ưu tiên các dòng trà có nét tương đồng về hương vị và chế biến với trà Oolong hoặc trà xanh – thế mạnh của Việt Nam.
Tuy nhiên, một đối thủ đáng gờm ở phân khúc khác mà Việt Nam cần đặc biệt lưu tâm chính là Nhật Bản. Dù chỉ đứng thứ tư về sản lượng với con số khiêm tốn 1,63 nghìn tấn (giảm 4,48%), nhưng Nhật Bản lại vươn lên vị trí thứ ba về kim ngạch với 17,17 triệu USD, tăng trưởng mạnh mẽ 8,70%. Điều này đồng nghĩa với việc Nhật Bản đang chiếm tới 22,28% thị phần giá trị dù chỉ đóng góp một phần nhỏ về lượng. Sự chênh lệch khổng lồ giữa lượng và giá trị của trà Nhật Bản cho thấy họ đang thống trị phân khúc cao cấp, phục vụ cho nhóm khách hàng sành sỏi và các nghi thức trà đạo. Đây là bài học lớn cho ngành chè Việt Nam về việc xây dựng thương hiệu và chế biến sâu để gia tăng biên lợi nhuận, thay vì chỉ tập trung vào xuất khẩu thô số lượng lớn.
Trong khi đó, các nguồn cung khác như Indonesia, Kenya và Trung Quốc đại lục đều ghi nhận mức sụt giảm sâu, đặc biệt là Trung Quốc với mức giảm lên tới hơn 33%. Điều này càng củng cố thêm vai trò không thể thay thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng trà tại Đài Loan hiện nay, khi các nguồn cung khác đang dần mất đi sức hút hoặc gặp khó khăn trong việc tiếp cận thị trường.
Thích ứng với sự tái cơ cấu của thị trường Đài Loan
Nhìn vào tổng thể, thị trường nhập khẩu trà của Đài Loan năm 2025 đang trải qua một giai đoạn tái cơ cấu rõ rệt. Xu hướng giảm về lượng nhưng kim ngạch đi ngang hoặc giảm rất nhẹ cho thấy người tiêu dùng và các nhà sản xuất tại đây đang chuyển hướng sang các sản phẩm chất lượng cao hơn, tinh tế hơn. Đài Loan không chỉ nhập khẩu trà để tiêu dùng nội địa mà còn là trung tâm chế biến, phối trộn và xuất khẩu các sản phẩm trà (đặc biệt là trà sữa trân châu) đi khắp thế giới. Do đó, yêu cầu về chất lượng đầu vào, tiêu chuẩn an toàn vệ sinh thực phẩm và truy xuất nguồn gốc ngày càng trở nên khắt khe.
Việc Việt Nam duy trì được đà tăng trưởng về giá trị trong bối cảnh này chứng tỏ các doanh nghiệp Việt đã có sự thích ứng linh hoạt. Chúng ta không còn thụ động chờ đơn hàng mà đã chủ động nâng cấp quy trình canh tác, kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật – vấn đề từng là rào cản lớn trong quá khứ – để đáp ứng các tiêu chuẩn của TITA. Sự chuyển mình này giúp trà Việt Nam thoát khỏi nguy cơ bị loại bỏ trong quá trình sàng lọc khắt khe của thị trường và từng bước thâm nhập vào các chuỗi giá trị cao hơn.
Chiến lược xúc tiến thương mại và tầm nhìn tương lai
Thành công của trà Việt tại Đài Loan trong năm 2025 không chỉ đến từ nỗ lực của người nông dân và doanh nghiệp sản xuất, mà còn có dấu ấn đậm nét của hoạt động xúc tiến thương mại bài bản. Việc Việt Nam hiện diện thường xuyên và quy mô tại các sự kiện chuyên ngành lớn như Food Taipei Mega Show, Taichung International Tea, Coffee and Bakery Show hay Taiwan Tea Expo đã mang lại hiệu quả thiết thực.
Thông qua các hội chợ này, thương hiệu trà Việt Nam không còn là những cái tên vô danh núp bóng các nhà thu mua trung gian. Các doanh nghiệp Việt đã có cơ hội kết nối trực tiếp với các nhà rang xay, phân phối lớn của Đài Loan, giới thiệu những dòng sản phẩm OCOP, trà đặc sản vùng miền như Shan Tuyết, Oolong Mộc Châu hay trà Thái Nguyên. Sự hiện diện trực tiếp này giúp thay đổi nhận thức của đối tác về năng lực cung ứng của Việt Nam: không chỉ có trà nguyên liệu giá rẻ mà còn có những phẩm trà thượng hạng.
Để giữ vững ngôi đầu và thu hẹp khoảng cách giá trị với những quốc gia như Nhật Bản, ngành chè Việt Nam cần tiếp tục kiên định với chiến lược "chất lượng hơn số lượng". Dư địa tăng trưởng về lượng tại Đài Loan có thể không còn nhiều do thị trường đã bão hòa, nhưng dư địa tăng trưởng về giá trị vẫn còn rất lớn. Việc đầu tư vào công nghệ chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm (trà túi lọc, bột trà, trà hòa tan) và xây dựng thương hiệu mạnh sẽ là chìa khóa để Việt Nam không chỉ là người bán hàng lớn nhất, mà còn là đối tác quan trọng nhất, không thể thay thế trong văn hóa và kinh tế trà của Đài Loan. Năm 2025 đã khép lại với vị thế "thống lĩnh" về thị phần, nhưng đó cũng là bước đệm để chúng ta hướng tới mục tiêu "thống lĩnh" cả về đẳng cấp và giá trị trong những năm tiếp theo.