Theo ông Trần Đình Luân – Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), thành tích xuất khẩu năm 2025 được tạo nên trong một bối cảnh không hề thuận lợi. Lạm phát toàn cầu duy trì ở mức cao, chi phí logistics biến động mạnh, trong khi nhiều thị trường lớn đồng loạt gia tăng các rào cản kỹ thuật, siết chặt yêu cầu về môi trường, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm xã hội.
Ảnh minh họa
“Đây không phải là giai đoạn dễ dàng cho doanh nghiệp thủy sản. Tuy nhiên, chính trong áp lực đó, khả năng thích ứng của ngành đã được thể hiện rất rõ”, ông Trần Đình Luân đánh giá.
Theo ông Luân, thay vì chạy theo sản lượng bằng mọi giá, nhiều doanh nghiệp đã chủ động điều chỉnh chiến lược, tập trung vào nâng chuẩn chất lượng, minh bạch chuỗi cung ứng và lựa chọn phân khúc thị trường phù hợp. “Sự thay đổi này tạo ra nền tảng quan trọng để ngành thủy sản phát triển bền vững hơn trong những năm tới”, ông nhấn mạnh.
Ở góc nhìn hiệp hội, bà Lê Hằng – Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cho rằng, mức kim ngạch kỷ lục của năm 2025 không đến từ sự bùng nổ ngắn hạn, mà là kết quả của một quá trình tích lũy kéo dài nhiều năm.
Trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng thủy sản toàn cầu phục hồi không đồng đều, doanh nghiệp Việt Nam đã tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do như CPTPP và RCEP để dịch chuyển đơn hàng sang những thị trường còn dư địa tăng trưởng. Đồng thời, cơ cấu sản phẩm cũng được điều chỉnh theo hướng tăng tỷ trọng chế biến sâu, gia tăng hàm lượng giá trị.
“Các con số xuất khẩu năm 2025 cho thấy rất rõ sự linh hoạt trong chiến lược sản phẩm và thị trường. Đây là minh chứng cho tư duy chuyển từ sản lượng sang giá trị”, bà Lê Hằng nhận định.
Về cơ cấu mặt hàng, tôm tiếp tục giữ vai trò trụ cột với kim ngạch khoảng 4,6 tỷ USD, tăng gần 19% so với năm trước. Cá tra đạt khoảng 2,1 tỷ USD, tăng hơn 7%. Đáng chú ý, không chỉ tăng về quy mô, tỷ trọng các sản phẩm chế biến sâu, tiện lợi, phù hợp xu hướng tiêu dùng xanh và bền vững ngày càng lớn, giúp doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào cạnh tranh giá thấp – vốn là “điểm nghẽn” kéo dài của ngành trong nhiều năm.
Ở khía cạnh thị trường, bức tranh năm 2025 cho thấy chiến lược đa dạng hóa đã thực sự phát huy hiệu quả. Khối CPTPP đạt kim ngạch khoảng 3 tỷ USD, tăng gần 21%, tiếp tục giữ vai trò là động lực tăng trưởng quan trọng. Trung Quốc và Hồng Kông (Trung Quốc) vươn lên dẫn đầu về quy mô đơn lẻ với khoảng 2,4 tỷ USD, tăng hơn 28%. Trong khi đó, các thị trường truyền thống như Mỹ, Nhật Bản và EU vẫn duy trì đà tăng trưởng, dù phải đối mặt với nhiều rào cản kỹ thuật và yêu cầu tiêu chuẩn ngày càng cao.
Theo VASEP, việc không phụ thuộc quá lớn vào một thị trường đã trở thành “lá chắn” giúp thủy sản Việt Nam giữ nhịp tăng trưởng ổn định trong bối cảnh chính sách thương mại toàn cầu liên tục biến động.
Một điểm nhấn khác của năm 2025 là nhập khẩu thủy sản tăng mạnh, chủ yếu phục vụ chế biến xuất khẩu. Theo VASEP, kim ngạch nhập khẩu tăng khoảng 30%, phản ánh thực tế công suất chế biến trong nước mở rộng nhanh, trong khi nguồn cung nguyên liệu nội địa – đặc biệt từ khai thác bị giới hạn bởi chi phí cao và các yêu cầu chống khai thác IUU.
Đây được đánh giá là xu hướng mang tính thị trường, cho thấy mức độ hội nhập sâu hơn của ngành thủy sản Việt Nam vào chuỗi cung ứng toàn cầu, thay vì là dấu hiệu của sự lệ thuộc.
Nhìn về phía trước, ông Phùng Đức Tiến – Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng ngành thủy sản không được chủ quan trước những kết quả đạt được. Các yêu cầu về môi trường, truy xuất nguồn gốc, trách nhiệm xã hội và tiêu chuẩn thị trường dự báo sẽ tiếp tục gia tăng trong năm 2026.
“Năm 2026, ngành thủy sản đặt mục tiêu xuất khẩu khoảng 11,5 tỷ USD. Tuy nhiên, đây không phải là năm dễ dàng. Tăng trưởng phải đi cùng bền vững, dựa trên khoa học công nghệ, chuyển đổi số và minh bạch chuỗi giá trị”, ông Tiến nhấn mạnh.
Nhìn tổng thể, năm 2025 có thể được xem là năm bản lề, khi ngành thủy sản Việt Nam bước qua giai đoạn phục hồi để tiến gần hơn tới một chu kỳ phát triển mới – nơi áp lực thị trường trở thành động lực thúc đẩy đổi mới, và giá trị bền vững dần thay thế tư duy tăng trưởng thuần túy về sản lượng.