Phó Chủ tịch UBND Thành phố Trần Văn Bảy tặng Cờ truyền thống cho Tòa án nhân dân hai cấp TP.Hồ Chí Minh tại Lễ kỷ niệm 50 năm ngày thành lập
Ngày 10/8/1976, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao ban hành Quyết định số 08/TATC thành lập hệ thống Tòa án nhân dân tại miền Nam. Đây là dấu mốc đặt nền móng cho sự hình thành và phát triển của Tòa án nhân dân hai cấp TP. Hồ Chí Minh.
50 năm qua, hoạt động của Tòa án Thành phố luôn gắn với những biến chuyển lớn của đất nước. Từ yêu cầu bảo vệ thành quả cách mạng, củng cố chính quyền, giữ vững trật tự xã hội trong những năm đầu sau thống nhất, đến việc giải quyết ngày càng nhiều quan hệ pháp lý phát sinh trong nền kinh tế thị trường, hội nhập và chuyển đổi số, mỗi giai đoạn đều đặt ra những nhiệm vụ mới đối với hoạt động xét xử.
Những ngày đầu thành lập, hệ thống Tòa án gồm Tòa án cấp tỉnh và các Tòa án cấp huyện. Đội ngũ cán bộ còn mỏng, cơ sở vật chất thiếu thốn, trong khi yêu cầu công việc rất lớn. Với tinh thần trách nhiệm, Tòa án đã tập trung xét xử các vụ án về an ninh quốc gia, hình sự, đầu cơ, buôn lậu..., góp phần bảo vệ thành quả cách mạng, củng cố chính quyền và ổn định trật tự xã hội.
Khi đất nước bước vào công cuộc đổi mới, hệ thống pháp luật và các quan hệ xã hội cũng chuyển động mạnh mẽ. Giai đoạn 1986-2000 chứng kiến sự gia tăng nhanh chóng của các quan hệ kinh tế, dân sự và xã hội, kéo theo những yêu cầu mới đối với hoạt động xét xử.
Trong thời kỳ này, Tòa án Thành phố trở thành một trong những đơn vị đi đầu cả nước về giải quyết các loại án, với khối lượng công việc hằng năm chiếm khoảng 1/3 của toàn hệ thống. Nhiều vụ án lớn, phức tạp được xét xử nghiêm minh, góp phần bảo đảm kỷ cương pháp luật trong quá trình hình thành và phát triển nền kinh tế thị trường.
Từ cải cách tư pháp đến dấu ấn đổi mới
Bước sang giai đoạn 2001-2015, yêu cầu hội nhập và hiện đại hóa đặt hoạt động tư pháp trước những đòi hỏi ngày càng cao. Thực hiện chủ trương cải cách tư pháp, tổ chức Tòa án từng bước được kiện toàn; đội ngũ cán bộ được đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu; cơ sở vật chất được quan tâm đầu tư.
Đây cũng là giai đoạn Tòa án nhân dân hai cấp TP.Hồ Chí Minh thể hiện vai trò tiên phong trong ứng dụng công nghệ thông tin. Từ xây dựng trang thông tin điện tử, triển khai cơ chế “một cửa, một cửa liên thông” đến số hóa và quản lý hồ sơ bằng công nghệ, những bước đi này tạo tiền đề cho quá trình hiện đại hóa hoạt động Tòa án về sau.
Giai đoạn 2016-2026 tiếp tục ghi dấu nhiều đổi mới. Năm 2016, Tòa Gia đình và Người chưa thành niên đầu tiên cả nước được thành lập tại TP.Hồ Chí Minh. Thành phố cũng là địa phương tiên phong thí điểm hòa giải, đối thoại tại Tòa án, qua đó góp phần mở rộng phương thức giải quyết tranh chấp và nâng cao hiệu quả hoạt động tư pháp.
Một dấu mốc đặc biệt quan trọng là từ ngày 1/7/2025, mô hình Tòa án 3 cấp được triển khai. Tòa án nhân dân TP.Hồ Chí Minh được thành lập trên cơ sở hợp nhất Tòa án nhân dân TP.Hồ Chí Minh, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu và tỉnh Bình Dương, với 19 Tòa án nhân dân khu vực.
Sau hợp nhất, Tòa án nhân dân TP.Hồ Chí Minh trở thành Tòa án cấp tỉnh có khối lượng công việc lớn nhất cả nước. Quy mô mới đồng nghĩa với áp lực mới, đòi hỏi năng lực tổ chức, quản trị và chất lượng đội ngũ phải được nâng lên tương xứng.
Trong những năm qua, Tòa án Thành phố cũng giải quyết, xét xử nhiều đại án tham nhũng, kinh tế đặc biệt nghiêm trọng. Đây là những vụ án có tính chất phức tạp, tác động lớn đến đời sống kinh tế - xã hội, đòi hỏi sự vững vàng về chuyên môn, bản lĩnh nghề nghiệp và tinh thần thượng tôn pháp luật của đội ngũ thẩm phán, cán bộ Tòa án.
Qua 50 năm, vai trò của Đảng bộ luôn được xác định là hạt nhân chính trị trong xây dựng tổ chức và đội ngũ. Tòa án Thành phố chú trọng xây dựng cán bộ “vừa hồng, vừa chuyên”, lấy phương châm “Phụng công, thủ pháp, chí công vô tư” làm kim chỉ nam trong thực hiện nhiệm vụ.
Những nỗ lực đó được ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý dành cho các tập thể, cá nhân. Riêng năm 2025, Tòa án nhân dân Thành phố được Chủ tịch nước tặng 2 Huân chương Lao động hạng Nhất.
Ông Nguyễn Văn Quảng, Bí thư Trung ương Đảng, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao phát biểu tại Lễ kỷ niệm 50 ngày thành lập
Công lý trong một nền tư pháp mới
Nhìn lại chặng đường nửa thế kỷ, sự trưởng thành của Tòa án nhân dân hai cấp TP.Hồ Chí Minh không chỉ thể hiện ở quy mô tổ chức hay khối lượng công việc, mà quan trọng hơn là khả năng thích ứng trước những yêu cầu ngày càng cao của đời sống pháp lý.
Theo Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Quảng, trong 50 năm qua, Tòa án nhân dân hai cấp TP.Hồ Chí Minh đã không ngừng lớn mạnh, vượt qua nhiều khó khăn, giải quyết khối lượng công việc rất lớn và luôn tiên phong trong đổi mới, sáng tạo, cải cách tư pháp, ứng dụng công nghệ thông tin. Việc giải quyết nhiều vụ án, vụ việc phức tạp, mới và chưa có tiền lệ cũng tạo ra những kinh nghiệm quý cho ngành Tòa án, góp phần bảo đảm an ninh, trật tự và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của Thành phố.
Nhưng chặng đường phía trước đặt ra những yêu cầu cao hơn. Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, cải cách tư pháp và xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại, công bằng, nghiêm minh, Tòa án phải tiếp tục đổi mới từ tổ chức đến con người, từ phương thức hoạt động đến công nghệ hỗ trợ xét xử.
Trước hết, yêu cầu về kỷ luật, kỷ cương và trách nhiệm phải được đặt lên hàng đầu. Khối lượng án lớn nhất cả nước không thể trở thành lý do để biện minh cho hạn chế, sai sót. Mỗi bản án, quyết định phải bảo đảm đúng pháp luật, thấu tình, đạt lý; mỗi thẩm phán phải giữ gìn phẩm chất “phụng công, thủ pháp, chí công, vô tư”.
Cùng với đó là nhiệm vụ xây dựng đội ngũ cán bộ, thẩm phán gương mẫu, liêm chính, chuyên nghiệp, có bản lĩnh và tinh thần đổi mới sáng tạo. Chất lượng của nền tư pháp suy cho cùng được quyết định bởi con người thực thi quyền tư pháp, bởi mỗi phán quyết đều tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức.
Chuyển đổi số cũng trở thành yêu cầu tất yếu. Tòa án Thành phố được định hướng đẩy mạnh xây dựng Tòa án điện tử, Tòa án số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn. Tuy nhiên, công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ, không thể thay thế năng lực, trách nhiệm và lương tâm nghề nghiệp của thẩm phán. Đi cùng với số hóa phải là yêu cầu bảo đảm tuyệt đối an toàn dữ liệu.
Việc vận hành hiệu quả mô hình Tòa án mới, nâng cao chất lượng và vai trò của 19 Tòa án nhân dân khu vực, đồng thời chú trọng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ và xây dựng nguồn nhân lực kế cận cũng là nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn 2026-2030.
Nửa thế kỷ là dấu mốc để nhìn lại một hành trình, nhưng cũng là điểm xuất phát cho những yêu cầu mới. Với phương châm “Đổi mới, Đoàn kết, Trách nhiệm, Kỷ cương, Chất lượng, Vì công lý”, Tòa án nhân dân TP.Hồ Chí Minh hướng tới xây dựng một hệ thống tư pháp trong sạch, vững mạnh, chuyên nghiệp và hiện đại.
Giá trị cuối cùng của mọi cải cách vẫn phải trở về với mục tiêu cốt lõi: bảo vệ công lý, quyền con người, quyền công dân và quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; góp phần giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội và thúc đẩy sự phát triển của Thành phố.
Với nền tảng được vun đắp qua 50 năm, Tòa án nhân dân TP.Hồ Chí Minh được kỳ vọng tiếp tục khẳng định vai trò là biểu tượng của công lý, là chỗ dựa tin cậy của các cấp ủy, chính quyền và nhân dân Thành phố mang tên Bác.
Dịp này, UBND TP.Hồ Chí Minh tặng Cờ truyền thống nhằm ghi nhận và biểu dương những thành tích của tập thể Tòa án nhân dân hai cấp TP.Hồ Chí Minh.
Hải Phong - Bạch Dương