Để tìm kiếm câu trả lời, trước hết cần lật lại những trang sử vàng son của triều Nguyễn. Năm 1802, khi Nguyễn Ánh lên ngôi, lấy hiệu là Gia Long, triều đại phong kiến cuối cùng của Việt Nam chính thức được thành lập. Từ đây, Huế trở thành kinh đô, nơi hội tụ tinh hoa văn hóa, nghệ thuật và ẩm thực. Việc thưởng trà, vốn đã phổ biến trong giới quý tộc, được triều Nguyễn nâng tầm, trở thành một nghi thức quan trọng, gắn liền với đời sống hoàng gia. Tuy nhiên, các tư liệu lịch sử hiện còn chưa ghi chép một cách cụ thể về danh tính của người đầu tiên khởi xướng và hoàn thiện nghệ thuật chế biến trà cung đình Huế.
Tuy nhiên, việc tìm hiểu về bối cảnh lịch sử và quy trình chế biến trà cung đình có thể giúp hình dung về những nhân vật có khả năng đóng vai trò quan trọng trong việc này. Vào thời kỳ triều Nguyễn, hoàng gia và các quan lại thường xuyên tổ chức những buổi tiệc trà long trọng. Điều này đòi hỏi phải có những chuyên gia pha chế trà tài ba, am hiểu về các loại trà quý, kỹ thuật pha chế và nghệ thuật thưởng thức.
Một trong những đối tượng có khả năng cao là các Ngự trù – những người đầu bếp hoàng gia. Nhiệm vụ chính của họ là chuẩn bị các món ăn và thức uống phục vụ vua, quan và các thành viên trong hoàng tộc. Với sự am hiểu về nguyên liệu, hương vị và nghệ thuật ẩm thực, các ngự trù có thể đã được giao nhiệm vụ nghiên cứu và phát triển các công thức pha chế trà cung đình, phù hợp với khẩu vị của vua và các nghi thức trong triều. Những ngự trù này thường được tuyển chọn kỹ lưỡng, có kiến thức sâu rộng về y học cổ truyền, am hiểu về công dụng của các loại thảo dược.
Bên cạnh đó, Thái y viện cũng có vai trò không nhỏ trong quá trình hình thành trà cung đình Huế. Thái y viện là cơ quan chuyên trách về y tế trong triều, có nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe cho vua và các thành viên hoàng tộc. Các thầy thuốc trong Thái y viện có kiến thức sâu rộng về các loại thảo dược, phương pháp bào chế và công dụng của chúng đối với sức khỏe con người. Việc kết hợp giữa kiến thức về y học và nghệ thuật thưởng trà có thể đã dẫn đến sự ra đời của những công thức trà cung đình độc đáo, mang lại lợi ích cho sức khỏe và tinh thần.
Ngoài ra, không thể không nhắc đến những nghệ nhân làm trà, những người có niềm đam mê và am hiểu sâu sắc về trà. Họ có thể là những người từ các vùng trồng trà nổi tiếng, được triều đình tuyển chọn để phục vụ trong cung. Với kinh nghiệm và kỹ năng của mình, họ có thể đã đóng góp vào việc lựa chọn nguyên liệu, thử nghiệm các công thức pha chế và hoàn thiện nghệ thuật thưởng thức trà cung đình.
Mặc dù không có bằng chứng cụ thể về danh tính người đầu tiên chế biến trà cung đình Huế, nhưng việc phân tích vai trò của các ngự trù, Thái y viện và nghệ nhân làm trà cho thấy rằng có nhiều khả năng những người này đã cùng nhau tạo nên loại trà đặc biệt này. Quá trình này có thể đã diễn ra dần dần, thông qua sự tích lũy kinh nghiệm, thử nghiệm và cải tiến liên tục.
...quy trình chế biến trà cung đình Huế
Quy trình chế biến trà cung đình Huế: Nguyên liệu chính để pha trà là các loại thảo dược quý hiếm, bao gồm: atiso, hoa cúc, hoa lài, hoa sói, tâm sen, cam thảo, đẳng sâm, kỳ tử, hoài sơn… Các loại thảo dược này thường được thu hái, sơ chế và bảo quản cẩn thận.
Quy trình pha chế trà cung đình Huế cũng rất công phu và tỉ mỉ. Đầu tiên, người pha trà phải lựa chọn loại trà phù hợp với từng loại thảo dược. Sau đó, họ tiến hành ướp trà với các loại hoa và thảo mộc. Quá trình ướp trà đòi hỏi sự khéo léo và tinh tế, để các loại thảo dược hòa quyện với nhau, tạo ra hương vị đặc trưng. Nước dùng để pha trà cũng phải là nước tinh khiết, đun sôi ở nhiệt độ thích hợp.
Cuối cùng, người pha trà rót trà vào ấm, sau đó rót ra chén và thưởng thức. Trà cung đình Huế thường được thưởng thức trong không gian yên tĩnh, trang trọng, để người thưởng trà có thể cảm nhận hết được hương vị và tinh hoa của loại trà này.
Ngày nay, trà cung đình Huế vẫn giữ được vị thế của mình trong lòng người yêu trà. Hương vị độc đáo, lợi ích sức khỏe và nét văn hóa đặc sắc của trà đã thu hút sự quan tâm của nhiều người. Các quán trà cung đình Huế xuất hiện ngày càng nhiều, không chỉ ở Huế mà còn ở nhiều thành phố lớn khác. Đây không chỉ là nơi để thưởng thức trà, mà còn là nơi để tìm hiểu về lịch sử, văn hóa và nghệ thuật thưởng trà...
Mặc dù câu hỏi về người đầu tiên chế biến trà cung đình Huế vẫn còn bỏ ngỏ, nhưng việc tìm hiểu về bối cảnh lịch sử, quy trình chế biến và vai trò của các nhân vật có liên quan giúp hiểu rõ hơn về sự ra đời và phát triển của loại trà đặc biệt này. Trà cung đình Huế không chỉ là một thức uống, mà còn là một di sản văn hóa quý giá, thể hiện sự tinh tế, tài hoa và lòng yêu nước của người Việt.
Bùi Quốc Dũng