Bản Liền kiến tạo mô hình kinh tế xanh từ cây chè

Từ những cây chè Shan Tuyết cổ thụ mọc giữa mây núi, xã Bản Liền, tỉnh Lào Cai đang từng bước định hình một mô hình phát triển nông nghiệp hữu cơ gắn với kinh tế xanh. Trong hành trình ấy, người dân được xác định là chủ thể của sản xuất, còn chính quyền địa phương đóng vai trò kiến tạo, đồng hành và bảo vệ các giá trị lâu dài của hệ sinh thái. Câu chuyện của Bản Liền cho thấy khi nông nghiệp gắn với thiên nhiên và tri thức bản địa, một vùng quê có thể phát triển bền vững mà vẫn giữ được bản sắc của mình.

Ở độ cao gần 1.000 mét so với mực nước biển, khí hậu mát mẻ quanh năm cùng lớp đất giàu dinh dưỡng đã tạo điều kiện lý tưởng cho cây chè Shan Tuyết sinh trưởng. Những búp chè phủ lớp lông tơ trắng mịn được người dân ví như “vàng xanh” của vùng cao. Không chỉ là nguồn sinh kế quan trọng, cây chè còn gắn bó sâu sắc với đời sống của đồng bào Tày ở Bản Liền qua nhiều thế hệ.

Theo thống kê của địa phương, từ diện tích ban đầu khoảng 294 ha, đến nay vùng chè của xã đã mở rộng lên hơn 1.200 ha với hàng trăm hộ dân tham gia sản xuất. Cùng với sự mở rộng diện tích, chất lượng sản phẩm cũng không ngừng được nâng cao. Chè Bản Liền hiện đã đạt các chứng nhận hữu cơ quốc tế khắt khe như tiêu chuẩn hữu cơ của Liên minh châu Âu, Hoa Kỳ và Canada. Năm 2019, sản phẩm được công nhận OCOP 5 sao, mức xếp hạng cao nhất trong chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” của Việt Nam. Tiếp đó, năm 2020 chè Bản Liền được bình chọn là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh và đến năm 2022 đạt danh hiệu sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp quốc gia.

Theo ông Lương Mạnh Hà, Chủ tịch UBND xã Bản Liền, nền tảng cho thành công hôm nay được đặt ra từ khá sớm. Từ năm 2005, Hợp tác xã chè của xã đã liên kết với Công ty TNHH Hiệp Thành để xây dựng chuỗi sản xuất và tiêu thụ ổn định. Doanh nghiệp không chỉ bao tiêu sản phẩm mà còn hướng dẫn người dân canh tác theo tiêu chuẩn hữu cơ châu Âu. Đáng chú ý, 100% xã viên của hợp tác xã là người dân tộc Tày, những người đã cam kết không sử dụng thuốc diệt cỏ, thuốc bảo vệ thực vật hóa học hay các chất kích thích sinh trưởng trong quá trình sản xuất.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và suy giảm tài nguyên ngày càng rõ rệt, lựa chọn phát triển kinh tế xanh được xem là con đường tất yếu đối với một địa phương vùng cao như Bản Liền. Theo lãnh đạo xã, kinh tế xanh không phải là khái niệm xa vời mà chính là cách phát triển hài hòa giữa lợi ích kinh tế, bảo vệ môi trường và gìn giữ văn hóa bản địa. Điều đó đồng nghĩa với việc sử dụng tài nguyên một cách hợp lý, giảm phát thải trong sản xuất và nâng cao giá trị của nông sản thay vì chỉ chạy theo sản lượng.

Một trong những định hướng quan trọng của Bản Liền là nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp theo hướng hữu cơ và tuần hoàn. Nếu trước đây người dân chủ yếu quan tâm đến việc thu hoạch nhiều để bán, thì hiện nay trọng tâm đã chuyển sang làm ra sản phẩm chất lượng cao, có thể bán với giá trị lớn và duy trì lâu dài trên thị trường. Các phương pháp canh tác thân thiện với môi trường như bón phân hữu cơ, trồng cây che bóng hay bảo vệ thảm thực vật tự nhiên đang được áp dụng rộng rãi nhằm giữ độ phì nhiêu của đất và duy trì hệ sinh thái.

Bên cạnh đó, địa phương cũng đẩy mạnh xây dựng mô hình nông nghiệp hữu cơ tuần hoàn. Phụ phẩm từ chè như cành và lá sau khi cắt tỉa được thu gom để ủ thành phân hữu cơ phục vụ trở lại cho sản xuất. Một số mô hình còn ứng dụng công nghệ nuôi ruồi lính đen để xử lý phụ phẩm nông nghiệp, tạo ra nguồn phân vi sinh và thức ăn giàu dinh dưỡng cho chăn nuôi. Nhờ đó, chất thải được tái sử dụng hiệu quả, vừa giảm chi phí đầu vào vừa hạn chế tác động đến môi trường.

Để thích ứng với biến đổi khí hậu, Bản Liền cũng chú trọng đầu tư hệ thống tưới tiết kiệm nước như tưới nhỏ giọt hoặc tưới phun mưa tại các vùng chè trọng điểm. Nguồn nước tự nhiên từ các con suối được tận dụng kết hợp với hệ thống bể chứa nhằm bảo đảm đủ nước trong mùa khô. Công tác phòng trừ sâu bệnh được thực hiện theo phương pháp sinh học, sử dụng bẫy côn trùng, tinh dầu thảo mộc và các chế phẩm sinh học thay cho thuốc hóa học.

Song song với phát triển sản xuất, Bản Liền còn hướng tới việc gắn kinh tế với du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng. Những đồi chè xanh mướt trải dài trên triền núi, cùng với đời sống văn hóa đặc sắc của đồng bào Tày, Dao đã tạo nên sức hút riêng cho vùng đất này. Các mô hình trải nghiệm như “một ngày làm nông dân trồng chè” hay “một ngày làm nghệ nhân sao chè” đang được nghiên cứu phát triển, kết hợp với dịch vụ homestay và khám phá văn hóa bản địa. Đây được xem là hướng đi giúp gia tăng giá trị cho cây chè và tạo thêm sinh kế cho người dân.

Để bảo đảm tính bền vững của mô hình, chính quyền địa phương đặc biệt chú trọng công tác đào tạo và nâng cao năng lực cho người trồng chè. Các lớp tập huấn kỹ thuật về chăm sóc, thu hái, chế biến và bảo quản chè được tổ chức thường xuyên, đồng thời kết nối với các chuyên gia nông nghiệp và viện nghiên cứu. Bản Liền cũng đang kêu gọi sự hỗ trợ từ các chương trình phát triển nông thôn và thu hút doanh nghiệp đầu tư theo hình thức hợp tác công, tư nhằm hoàn thiện chuỗi giá trị chè hữu cơ.

Từ những búp chè Shan Tuyết cổ thụ giữa đại ngàn, Bản Liền đang từng bước xây dựng một mô hình kinh tế xanh dựa trên ba trụ cột: nông nghiệp hữu cơ, kinh tế tuần hoàn và du lịch sinh thái. Hành trình ấy không chỉ giúp nâng cao thu nhập cho người dân mà còn góp phần bảo vệ hệ sinh thái và gìn giữ bản sắc văn hóa của vùng cao. Khi những đồi chè tiếp tục vươn mình trong làn sương núi, Bản Liền cũng đang khẳng định vị thế của mình như một vùng trà hữu cơ tiêu biểu, nơi phát triển kinh tế song hành cùng thiên nhiên và sự bền vững lâu dài.