Quy hoạch vùng nguyên liệu và thiết lập ranh giới bảo tồn thực địa
Quần thể chè Shan tuyết cổ thụ tại các vùng núi cao tỉnh Tuyên Quang hiện được đánh giá là nguồn tài nguyên có giá trị lớn về mặt sinh thái lẫn kinh tế. Tuy nhiên, việc khai thác trước đây phần lớn vẫn mang tính tự phát, chưa hình thành chuỗi giá trị tương xứng với tiềm năng. Để chuẩn hóa công tác quản lý, Ủy ban Nhân dân tỉnh Tuyên Quang đã ban hành văn bản chỉ đạo các sở, ngành và địa phương rà soát, thống kê và cập nhật chính xác dữ liệu hiện trạng về số lượng, vị trí và độ tuổi của các gốc chè cổ cùng cây chè di sản trên địa bàn. Hoạt động này là cơ sở để các cơ quan chức năng định hướng không gian sử dụng đất, xác định rõ phân khu cần bảo tồn nghiêm ngặt nhằm tránh các tác động tiêu cực từ quá trình đô thị hóa, đồng thời xây dựng các vùng nguyên liệu tập trung gắn liền với công tác bảo vệ rừng.
Định hướng chiến lược của tỉnh chú trọng vào việc nâng cao chất lượng nông sản ngay từ khâu canh tác gốc. Theo đó, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn được giao chủ trì việc hướng dẫn người dân, tổ hợp tác và hợp tác xã áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất sạch như VietGAP và nông nghiệp hữu cơ (organic). Để hỗ trợ hoạt động xuất khẩu và mở rộng kênh tiêu thụ hiện đại, việc cấp mã số vùng trồng và thiết lập hệ thống dữ liệu số hóa phục vụ truy xuất nguồn gốc đang được đẩy mạnh. Các đơn vị chuyên trách cũng tiến hành biên soạn sổ tay hướng dẫn kỹ thuật bảo tồn, chăm sóc và phục hồi các gốc chè cổ bị suy thoái để chuyển giao trực tiếp cho người dân, nhằm duy trì tuổi thọ cho cây và đảm bảo tính bền vững của nguồn nguyên liệu.
Cải tiến công nghệ chế biến và xây dựng bảo hộ sở hữu trí tuệ
Để gia tăng biên lợi nhuận và nâng cao năng lực cạnh tranh cho sản phẩm chè Tuyên Quang trước các dòng thương hiệu ngoại nhập, việc thay đổi phương thức chế biến thô truyền thống sang ứng dụng công nghệ hiện đại là yêu cầu cần thiết. Sở Khoa học và Công nghệ có nhiệm vụ tham mưu, hỗ trợ các doanh nghiệp, hợp tác xã đổi mới trang thiết bị, áp dụng hệ thống máy sấy lạnh và quy trình lên men kiểm soát nhiệt độ nhằm đa dạng hóa sản phẩm sang các phân khúc có giá trị kinh tế cao như bạch trà, hồng trà hay trà bánh phổ nhĩ. Bên cạnh đó, tỉnh đang tập trung triển khai xây dựng và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ cho nhãn hiệu “Chè Shan tuyết cổ thụ Tuyên Quang” gắn liền với chỉ dẫn địa lý, tạo hành lang pháp lý bảo vệ thương hiệu đặc sản địa phương trên thị trường.
Công tác kết nối và mở rộng thị trường tiêu thụ được thúc đẩy thông qua các chiến dịch xúc tiến thương mại mang tính thực tế. Sở Công Thương chịu trách nhiệm hỗ trợ các hợp tác xã tham gia vào các hội chợ, triển lãm nông sản quy mô lớn trong và ngoài nước nhằm tìm kiếm đối tác liên kết dài hạn. Đồng thời, việc ứng dụng công nghệ thông tin và đưa sản phẩm chè lên các nền tảng thương mại điện tử, sàn giao dịch trực tuyến được đẩy mạnh để giảm thiểu các khâu trung gian cồng kềnh. Toàn bộ cơ sở dữ liệu điện tử về nguồn gen chè quý cũng đang được số hóa, hỗ trợ người tiêu dùng dễ dàng kiểm tra các thông số về nguồn gốc, xuất xứ và quy trình sản xuất qua mã QR trực tuyến.
Tích hợp mô hình du lịch sinh thái và đào tạo nguồn nhân lực kế cận
Một trong những giải pháp tối ưu hóa giá trị của vùng trà là phát triển các sản phẩm du lịch sinh thái và du lịch trải nghiệm tại chỗ. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Tuyên Quang đang nghiên cứu xây dựng các tour tuyến kết nối trực tiếp khách du lịch đến với các vùng chè Shan tuyết cổ thụ. Mô hình này hướng tới việc cho phép du khách tham quan cảnh quan thiên nhiên, trải nghiệm quy trình thu hái, sao chế trà cùng đồng bào dân tộc và lưu trú tại hệ thống homestay cộng đồng. Việc chuyển dịch từ mô hình thuần nông sang tích hợp dịch vụ không chỉ giúp tiêu thụ sản phẩm trà trực tiếp với giá thành ổn định mà còn góp phần bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của địa phương.
Để bảo đảm tính kế thừa và vận hành hiệu quả chuỗi giá trị, công tác đào tạo nguồn nhân lực tại địa phương được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Các chương trình tập huấn được tổ chức nhằm trang bị cho thế hệ trẻ tại các bản làng kỹ thuật nông nghiệp chuyên sâu, quy trình chế biến tiêu chuẩn cũng như kỹ năng vận hành du lịch cộng đồng. Việc khuyến khích thế hệ trẻ gìn giữ nghề truyền thống, kết hợp với hướng dẫn bà con nông dân ứng dụng công nghệ số để tự quảng bá sản phẩm và hình ảnh quê hương sẽ tạo dựng nền tảng vững chắc, giúp hình thành hệ sinh thái kinh tế tuần hoàn, bảo tồn nguồn tài nguyên thiên nhiên và phát triển đời sống kinh tế xã hội bền vững tại các vùng chè núi cao.
Bảo An