Vùng đất Tân Cương, nằm nép mình bên dòng sông Công (Thái Nguyên) thơ mộng và được bao bọc bởi dãy núi Tam Đảo hùng vĩ, từ lâu đã được mệnh danh là "thánh địa" của cây chè. Những nương chè xanh mướt trải dài tít tắp tại đây không chỉ hưởng trọn tinh túy của đất trời mà còn mang trong mình bề dày lịch sử hàng trăm năm. Đặc trưng lớn nhất của chè Tân Cương chính là sự kết hợp hoàn hảo giữa thổ nhưỡng sỏi đỏ feralit giàu vi lượng và khí hậu ôn hòa, ánh nắng tán xạ được dãy núi Tam Đảo che chắn bớt cái gắt phía Tây. Chính những điều kiện thiên nhiên "độc nhất vô nhị" này đã giúp lá chè tích tụ được hàm lượng chất dinh dưỡng cao, tạo nên hương vị thanh khiết mà không vùng trà nào có thể sao chép được. Theo lời các nghệ nhân lâu đời, trà Tân Cương ngon nhất phải được hái khi sương mai còn đọng trên lá, bởi đó là lúc búp trà căng tràn nhựa sống và giữ được độ ngọt tinh khiết nhất.
Trà Tân Cương Thái Nguyên thường được thu hoạch lúc sáng sớm để giữ trọn hương vị thơm ngon của trà. Ảnh: Internet
Sức hấp dẫn của trà Tân Cương còn đến từ quy trình chế biến kỳ công, kết hợp giữa truyền thống và sự tỉ mỉ của người nghệ nhân. Sau khi hái, trà phải được "làm héo" tự nhiên để bớt nước, sau đó trải qua các công đoạn vò, sấy và đặc biệt là kỹ thuật "lên hương" bằng lửa. Đây là giai đoạn quan trọng nhất, quyết định mùi thơm cốm đặc trưng của trà. Người thợ phải cảm nhận bằng tay và khứu giác để điều chỉnh nhiệt độ lửa sao cho cánh trà vừa đủ độ giòn mà không bị cháy, vừa đủ độ thơm mà không làm mất đi màu xanh tự nhiên. Chính sự tâm huyết trong từng công đoạn đã tạo nên những cánh trà xoăn chắc, nhỏ nhắn, mang màu xanh đen bạc tự nhiên – một vẻ đẹp mộc mạc nhưng đầy chiều sâu.
Khi đặt chè Tân Cương cạnh các loại trà từ vùng khác, sự khác biệt trở nên rõ nét ngay từ cái nhìn đầu tiên. Cánh chè Tân Cương chuẩn thường nhỏ nhắn, săn chắc và xoăn tít như móc câu, mang một màu xanh đen bạc tự nhiên nhờ lớp phấn trà bám lại sau quá trình sao tay thủ công tỉ mỉ. Điểm nhận dạng quyền năng nhất chính là "hương cốm non" nồng nàn lan tỏa ngay khi vừa mở túi trà. Về vị, chè Tân Cương mang triết lý sâu sắc của cuộc đời: "khổ tận cam lai". Nhấp một ngụm, người ta cảm nhận vị chát dịu nhẹ ở đầu lưỡi, nhưng ngay sau đó là vị ngọt hậu thanh sâu, đọng lại rất lâu nơi cổ họng, mang lại cảm giác sảng khoái và thư thái đến lạ kỳ. Sự cân bằng giữa vị chát và vị ngọt chính là thước đo cho một ấm trà ngon, khiến người thưởng thức cứ muốn nhấp mãi không thôi.
Sự cân bằng giữa vị chát và vị ngọt làm nên nét độc đáo của trà Tân Cương Thái Nguyên so với các loại trà khác trên thị trường. Ảnh: Internet
Lý do khiến chè Tân Cương luôn là sự lựa chọn ưu tiên hàng đầu trong dịp Tết Nguyên đán nằm ở giá trị tinh thần và sức khỏe mà nó mang lại. Trong những ngày Tết, khi mâm cơm gia đình thường đầy ắp những món ăn giàu đạm và chất béo, một chén trà xanh không chỉ giúp thanh lọc cơ thể, giải độc gan mà còn giúp tinh thần minh mẫn để tiếp đón người thân, bạn bè. Một chén trà ấm nóng sau bữa tất niên giúp tiêu hóa tốt hơn, làm dịu đi cái cảm giác ngấy của bánh chưng, thịt mỡ dưa hành. Hơn thế nữa, một hộp trà Tân Cương hảo hạng như trà Đinh hay trà Nõn Tôm được đóng gói sang trọng luôn là món quà biếu tinh tế, đẳng cấp, gửi gắm lời chúc sức khỏe và sự thịnh vượng bền lâu cho người nhận. Tặng trà ngày Tết là tặng sự tĩnh lặng, tặng những phút giây chậm lại giữa dòng chảy hối hả của cuộc sống.
Để chọn được trà ngon chuẩn vị giữa thị trường trà Tết đầy biến động, người mua cần vận dụng linh hoạt cả năm giác quan để thẩm định một cách chi tiết nhất. Trước hết, về thị giác, cánh trà Tân Cương "xịn" phải có độ xoăn chặt, nhỏ và đều tăm tắp; nếu cánh trà to, gãy vụn hoặc có nhiều lá già thì đó là loại trà kém phẩm cấp. Màu sắc cánh trà khô phải đạt độ xanh đen tự nhiên, hơi có ánh bạc đặc trưng của lớp "tuyết" trà. Bạn hãy quan sát kỹ, nếu thấy cánh trà có màu xanh mướt mắt một cách bất thường, rất có thể đó là trà đã được nhuộm màu hóa học. Tiếp theo, hãy dùng khứu giác để cảm nhận mùi hương: ngay khi đưa trà lại gần mũi, bạn phải thấy một mùi thơm thanh khiết như cốm non, dịu nhẹ nhưng bền lâu, tuyệt đối không có mùi hắc của hóa chất hay mùi ngai ngái của trà để lâu ngày.
Một bí quyết quan trọng khác là kiểm tra bằng vị giác và cảm giác trực tiếp. Bạn nên bốc một ít trà lòng bàn tay, bóp nhẹ để cảm nhận độ khô; trà ngon sẽ khô giòn và khi bóp mạnh sẽ nghe tiếng vỡ lách tách, để lại một ít bụi trà mịn bám vào tay. Người sành sỏi thường nhai thử vài cánh trà khô để cảm nhận độ "giòn" và vị của trà ngay tại chỗ. Khi nhai, ban đầu bạn sẽ thấy vị chát thanh trên đầu lưỡi, sau đó vị ngọt bắt đầu tiết ra từ cuống họng, ngọt đậm và kéo dài. Nếu trà có vị đắng ngắt hoặc nhạt nhẽo, đó chắc chắn không phải là trà Tân Cương chính gốc.
Trà Tân Cương ngon là loại trà khi pha nước trà có màu vàng xanh hoặc màu hổ phách nhạt. Ảnh: Internet.
Đặc biệt, màu nước trà sau khi pha chính là "thước đo" chuẩn xác nhất để khẳng định chất lượng. Sau khi rót ra chén, nước trà phải có màu vàng xanh trong veo như màu mật ong non hoặc màu hổ phách nhạt, mặt nước có thể có một vài "sợi tơ" nhỏ li ti đó chính là lông mao của búp trà non. Nước trà tuyệt đối không được có màu xanh ngắt như phẩm màu hay màu nâu vàng đục vì đó thường là trà cũ hoặc quá trình sao trà không đạt chuẩn. Bạn cũng cần chú ý đến bã trà sau khi pha; bã trà Tân Cương chuẩn thường nhỏ, mềm, cánh trà nở đều và vẫn giữ được màu xanh tươi, thay vì bã to, cứng và đen sạm như trà tạp pha trộn.
Ngoài ra, người tiêu dùng cũng nên phân biệt rõ các dòng trà Tân Cương để lựa chọn đúng mục đích sử dụng. Cao cấp nhất là Trà Đinh (hay còn gọi là Đinh Ngọc), loại trà này chỉ hái nguyên phần búp non nhất mới nhú như chiếc đinh, khi pha cho vị ngọt thanh khiết tuyệt đối. Tiếp đến là Trà Nõn Tôm, được hái theo quy chuẩn 1 tôm 1 lá non, đây là dòng trà được giới sành trà ưa chuộng nhất vì sự cân bằng hoàn hảo giữa hương và vị. Bình dân hơn một chút là Trà Móc Câu (1 tôm 2 lá), có vị đậm đà hơn, phù hợp cho những người có gu uống trà mạnh. Việc hiểu rõ các loại trà giúp bạn chọn đúng quà tặng phù hợp cho từng đối tượng, từ những người cao tuổi khó tính đến những bạn trẻ mới bắt đầu tìm hiểu về nghệ thuật trà.
Việc thưởng trà ngày Tết sẽ trở nên trọn vẹn hơn nếu gia chủ biết cách pha và bảo quản đúng cách. Trà Tân Cương rất "nhạy cảm" với nhiệt độ và không khí. Thay vì dùng nước sôi 100 độ C khiến lá trà bị "nồng" và mất đi vitamin, hãy để nước nguội bớt xuống khoảng 80 đến 85 độ C. Thời gian hãm trà cũng không nên quá lâu, chỉ khoảng 30 - 45 giây cho mỗi lần nước để giữ được màu vàng xanh và vị thanh. Việc bảo quản trà trong bình gốm, sứ tối màu hoặc túi hút chân không, đặt ở nơi thoáng mát, tránh xa ánh nắng và các mùi mạnh của thức ăn ngày Tết cũng là điều kiện tiên quyết để giữ cho hương vị trà luôn như mới. Chén trà Tân Cương thơm nồng, ấm áp giữa không gian sum vầy chính là biểu tượng của sự bình an, may mắn và hạnh phúc, là linh hồn của văn hóa Tết Việt qua bao thế hệ.
Giữa không khí sum vầy của những ngày đầu xuân, một chén trà Tân Cương chuẩn vị không chỉ mang đến hương thơm tinh khiết mà còn góp phần gìn giữ nét đẹp văn hóa truyền thống của người Việt. Lựa chọn đúng trà ngon trong dịp Tết Nguyên đán vì thế không đơn thuần là thói quen thưởng thức, mà còn là cách để mỗi gia đình gửi gắm sự trân trọng, ấm áp và may mắn cho một năm mới an lành.
Cẩm Tú