Bộ Y tế yêu cầu triển khai các biện pháp khẩn phòng chống bệnh tay chân miệng tại các tỉnh, thành phía Nam

Theo đó, trước tình hình dịch bệnh tay chân miệng tại miền Nam, đặc biệt tại TP Hồ Chí Minh đang diễn biến phức tạp với số ca mắc tăng nhanh, xuất hiện nhiều trường hợp nặng, Bộ Y tế Việt Nam đã triển khai các biện pháp khẩn cấp, tăng cường giám sát, hướng dẫn điều trị kịp thời và đẩy mạnh công tác nâng cao nhận thức cộng đồng. Ngành y tế cũng khuyến cáo phụ huynh theo dõi sát các dấu hiệu bệnh nặng, đồng thời phối hợp cùng toàn xã hội nhằm hạn chế biến chứng và tử vong ở trẻ nhỏ.

Ngày 29/3/2026, đoàn công tác của Bộ Y tế do Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương dẫn đầu đã trực tiếp làm việc tại Viện Pasteur TP Hồ Chí Minh và kiểm tra thực tế tại Bệnh viện Nhi Đồng 2. Chuyến công tác nhằm nắm bắt tình hình tại tuyến đầu, đánh giá năng lực điều trị, phân loại bệnh nhân và triển khai các biện pháp ứng phó khẩn cấp.

Theo lãnh đạo Sở Y tế TP Hồ Chí Minh, trong gần 3 tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận hơn 25.000 ca mắc tay chân miệng, tăng gấp 5 lần so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, khu vực phía Nam chiếm khoảng 72% tổng số ca mắc, tiếp tục trở thành “điểm nóng” của dịch bệnh. Phần lớn bệnh nhân là trẻ em dưới 5 tuổi, do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, dễ mắc bệnh và diễn tiến nặng hơn so với nhóm tuổi lớn.

Cụ thể, tại các bệnh viện nhi tuyến cuối như Bệnh viện Nhi Đồng 1 và Bệnh viện Nhi Đồng 2, số lượng bệnh nhi đến khám và nhập viện tăng mạnh. Không chỉ tăng về số lượng, tỷ lệ bệnh nặng cũng gia tăng, gây áp lực lớn lên hệ thống y tế. Nhiều bệnh nhi phải được theo dõi sát và can thiệp tích cực để tránh biến chứng nguy hiểm, đặc biệt là những trường hợp nhiễm virus EV71. Đây là chủng virus có độc lực cao, dễ dẫn đến biến chứng thần kinh, tim mạch và hô hấp.

Tại buổi làm việc, Thứ trưởng nhấn mạnh rằng dịch tay chân miệng đang diễn biến phức tạp không chỉ tại TP Hồ Chí Minh mà ở toàn miền Nam, với số ca nặng và tử vong cao hơn cùng kỳ năm trước. Lãnh đạo Bộ Y tế đánh giá cao sự chủ động của ngành y tế TP Hồ Chí Minh trong việc phối hợp với Viện Pasteur, Sở Y tế và các đơn vị liên quan triển khai các biện pháp phòng chống dịch.

Tuy nhiên, Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương cũng cảnh báo rằng tay chân miệng là bệnh có tính chất theo mùa, diễn biến khó lường và có thể thay đổi theo từng năm, do đó tuyệt đối không được phép chủ quan. Một vấn đề đáng lo ngại là nhiều phụ huynh đưa trẻ đến khám tại các phòng khám tư nhân, nơi chưa nhận diện đúng mức độ bệnh hoặc chưa chuyển tuyến kịp thời, dẫn đến bỏ lỡ “thời điểm vàng” điều trị.

Theo lãnh đạo Viện Pasteur TP Hồ Chí Minh, bệnh tay chân miệng chủ yếu do virus đường ruột gây ra, phổ biến là Coxsackie A16 và đặc biệt là Enterovirus 71 (EV71). Kết quả giám sát gần đây cho thấy EV71 chiếm ưu thế, có khả năng gây biến chứng nặng và diễn tiến nhanh. Dù phần lớn ca bệnh tự khỏi sau 7 -10 ngày, vẫn có khoảng 15 - 20% bệnh nhi chuyển nặng, trong đó 3 - 5% nguy cơ tử vong nếu không được điều trị kịp thời. Đáng lưu ý, bệnh có thể diễn tiến chỉ trong vòng 24 - 48 giờ.

PGS.TS Nguyễn Vũ Trung - Viện trưởng Viện Pasteur TP Hồ Chí Minh cho biết, nguy cơ dịch bùng phát đã được dự báo từ cuối năm 2025 khi tỷ lệ mẫu bệnh phẩm nhiễm EV71 tăng cao. Viện đã triển khai nhiều hoạt động giám sát và phối hợp với các địa phương để kịp thời phát hiện và xử lý ổ dịch, nhằm giảm nguy cơ biến chứng nặng và tử vong.

Ngoài yếu tố virus, thời tiết nắng nóng, độ ẩm cao và mưa sớm cũng tạo môi trường thuận lợi cho virus phát triển và lây lan nhanh. Bệnh thường khởi phát với triệu chứng nhẹ như sốt, loét miệng, nổi bóng nước, khiến nhiều phụ huynh chủ quan. Trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt ở nhà trẻ, mẫu giáo, có nguy cơ cao do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện và mật độ tiếp xúc cao.

Ngoài ra, khoảng 10% người lớn có thể mang virus nhưng không biểu hiện triệu chứng, trở thành nguồn lây tiềm ẩn. Các thói quen sinh hoạt như không rửa tay thường xuyên hoặc tiếp xúc gần trẻ sau khi ra ngoài cũng góp phần làm tăng nguy cơ lây nhiễm.

Trong công tác dự phòng, Viện Pasteur TP Hồ Chí Minh tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong giám sát dịch tễ và phân tích tác nhân gây bệnh. Hệ thống y tế dự phòng tại TP Hồ Chí Minh đã tổ chức tập huấn cho giáo viên, người chăm sóc trẻ, đồng thời tăng cường giám sát tại các cơ sở mầm non. Các trường hợp bệnh nặng (mức độ 2B) đều được lấy mẫu xét nghiệm và theo dõi chặt chẽ. Người dân được khuyến cáo thực hiện nghiêm các biện pháp phòng bệnh như rửa tay bằng xà phòng, vệ sinh môi trường sống sạch sẽ, ăn chín uống sôi và hạn chế tiếp xúc với trẻ mắc bệnh.

Phụ huynh cần đặc biệt lưu ý các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm ở trẻ như: sốt cao liên tục, khó hạ; giật mình, run tay chân; lừ đừ, ngủ li bì, quấy khóc bất thường; nôn nhiều; thở nhanh, khó thở hoặc đi loạng choạng. Khi xuất hiện các dấu hiệu này, trẻ cần được đưa đến cơ sở y tế ngay lập tức để không bỏ lỡ thời điểm can thiệp quan trọng. Các chuyên gia cũng khuyến cáo không tự ý đưa trẻ từ tỉnh xa lên TP Hồ Chí Minh khi chưa cần thiết, nhằm tránh làm bệnh nặng hơn và hạn chế lây lan trong cộng đồng.

Về cơ bản, các biến chứng nguy hiểm của tay chân miệng bao gồm:

- Biến chứng thần kinh: viêm não, viêm màng não, co giật, lừ đừ, hôn mê;

- Biến chứng tim mạch: viêm cơ tim, rối loạn nhịp tim, suy tim cấp;

- Biến chứng hô hấp: phù phổi cấp, suy hô hấp.

- Những tình trạng này có thể đe dọa tính mạng nếu không phát hiện và xử lý kịp thời.

Trước diễn biến phức tạp, Bộ Y tế đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo khẩn cấp, yêu cầu các địa phương triển khai đồng bộ các biện pháp như: tăng cường giám sát, phát hiện sớm ca bệnh; tổ chức thu dung, phân loại và điều trị kịp thời; chuẩn bị đầy đủ nhân lực, thuốc men, vật tư và trang thiết bị y tế; đẩy mạnh đào tạo, tập huấn chuyên môn cho nhân viên y tế. Các bệnh viện, đặc biệt tuyến cuối, được yêu cầu sẵn sàng tiếp nhận số lượng lớn bệnh nhi, đảm bảo cấp cứu và điều trị kịp thời, đồng thời siết chặt kiểm soát nhiễm khuẩn để ngăn lây chéo trong bệnh viện.

Không chỉ tay chân miệng, sốt xuất huyết Dengue cũng đang có xu hướng gia tăng, tạo áp lực kép cho hệ thống y tế. Sự kết hợp giữa biến đổi khí hậu, đô thị hóa nhanh và điều kiện vệ sinh chưa đảm bảo khiến dịch bệnh khó kiểm soát, đòi hỏi ngành y tế chuyển từ ứng phó bị động sang chủ động phòng ngừa, nâng cao giám sát dịch tễ và ý thức cộng đồng.

Chuyến công tác ngày 29/3/2026 của Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương không chỉ mang ý nghĩa kiểm tra thực tế mà còn thể hiện quyết tâm của Bộ Y tế trong công tác phòng chống dịch. Trong giai đoạn cao điểm, việc kiểm soát tay chân miệng hiệu quả không chỉ phụ thuộc vào ngành y tế mà còn cần sự phối hợp của gia đình, nhà trường và cộng đồng.

Nâng cao nhận thức, chủ động phòng bệnh, phát hiện sớm và điều trị kịp thời là các yếu tố then chốt để bảo vệ sức khỏe trẻ em, giảm biến chứng nguy hiểm và hạn chế tử vong do tay chân miệng. Bộ Y tế cũng khuyến cáo các địa phương duy trì giám sát liên tục, phối hợp chặt chẽ giữa các tuyến y tế, tăng cường truyền thông phòng dịch, đồng thời nhắc nhở phụ huynh không được chủ quan khi trẻ xuất hiện triệu chứng bệnh dù nhẹ. Việc phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, trường học và cơ sở y tế sẽ giúp kiểm soát dịch hiệu quả, bảo vệ nhóm đối tượng dễ tổn thương nhất là trẻ nhỏ.

Đây là thời điểm ngành y tế cần tập trung mọi nguồn lực, từ nhân lực, vật tư, thuốc men đến các biện pháp phòng chống cộng đồng, nhằm hạn chế tối đa những biến chứng nặng và tử vong trong bối cảnh dịch bệnh tay chân miệng đang diễn biến nhanh tại phía Nam.