Nền tảng sản xuất - từ bán thô đến sản phẩm OCOP
Long Cốc hiện có 960,54 ha chè, trong đó 943 ha đã cho sản phẩm với năng suất ước đạt 13,2 tấn/ha/năm và tổng sản lượng chè ước khoảng 6.230 tấn mỗi năm. Vùng chè này không đơn điệu về giống mà rất phong phú, từ các giống nhập như Shan, PH1, LDP1, LDP2, PT14 đến các giống nội như PT95, Kim Tuyên, Bát Tiên. Đặc biệt, chè Shan - giống chè quý được trồng từ những năm 1980 đã phát triển ra thêm một số xã lân cận như Xuân Đài, Văn Miếu và Minh Đài, cho thấy sức lan tỏa của vùng nguyên liệu này trong khu vực.
Điểm then chốt tạo nên sự khác biệt của chè Long Cốc không nằm ở diện tích hay sản lượng, mà ở chất lượng và cách thức sản xuất. Hơn 700 ha chè tại đây đã được chứng nhận quy trình sản xuất an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ và vệ sinh an toàn thực phẩm. Trong quá trình canh tác, không sử dụng thuốc diệt cỏ, thuốc trừ sâu hóa học hay chất kích thích sinh trưởng - một cam kết nghiêm ngặt đòi hỏi sự kiên trì của cả cộng đồng người trồng chè. Các công đoạn từ thu hái đến chế biến đều được thực hiện để đảm bảo hương vị tự nhiên đặc trưng không bị mất đi.
Từ năm 2015, với sự hỗ trợ của chính quyền địa phương và tổ chức phi chính phủ Quỹ Úc vì nhân dân Châu Á - Thái Bình Dương, mô hình liên kết sản xuất tập thể đã được hình thành, tiến đến việc thành lập hợp tác xã sản xuất chè an toàn vào năm 2018. Sự chuyển dịch từ bán chè tươi nguyên liệu cho thương lái sang liên kết sản xuất - chế biến - tiêu thụ theo chuỗi đã mang lại thu nhập ổn định và cao hơn đáng kể cho người trồng chè. Mỗi héc ta chè hiện mang lại thu nhập từ 80 đến 100 triệu đồng mỗi năm, tạo việc làm thường xuyên cho 5 đến 7 lao động với mức thu nhập 5 đến 6 triệu đồng mỗi người mỗi tháng. Các sản phẩm như chè Bát Tiên hảo hạng Long Cốc, Chè Đinh đặc sản, Chè Đinh Bát Tiên và Chè Shan tuyết đã được thẩm định đạt tiêu chuẩn OCOP 4 sao, khẳng định chỗ đứng trên thị trường.
Đồi chè như không gian du lịch sống
Nếu chất lượng sản phẩm chè là nền tảng kinh tế thứ nhất, thì vẻ đẹp của cảnh quan đồi chè bát úp đang trở thành nền tảng kinh tế thứ hai ngày càng quan trọng. Du khách không chỉ đến Long Cốc để chụp ảnh - họ đến để trải nghiệm toàn bộ hành trình của một chén trà, từ khi búp chè còn trên cành đến khi hòa tan trong nước sôi.
Sức hút của trải nghiệm này nằm ở sự chân thực và gắn kết với cộng đồng bản địa. Được xem và tham gia vào quá trình người Mường sao chè theo phương pháp truyền thống là loại trải nghiệm văn hóa không thể tìm thấy trong không gian nhà hàng hay bảo tàng. Ngồi thưởng thức chén chè vừa sao xong giữa khung cảnh đồi chè bát úp xếp lớp xung quanh - đây là loại ký ức du lịch đủ sâu để người ta muốn quay lại và kể cho bạn bè nghe.
Đặc biệt, thị hiếu của du khách trong và ngoài nước khá khác biệt: khách nước ngoài thường ưa thích hồng trà với hương vị phong phú, trong khi khách trong nước quan tâm đến cả hồng trà lẫn chè xanh truyền thống. Sự đa dạng này tạo cơ hội cho cơ sở sản xuất phát triển danh mục sản phẩm phục vụ nhiều phân khúc khách hàng cùng lúc.
Tiềm năng lớn, hạ tầng cần bắt kịp
Dù có những điều kiện tự nhiên và sản phẩm đặc trưng lý tưởng, Long Cốc vẫn đang đối mặt với thực tế rằng sự phát triển du lịch chưa tương xứng với tiềm năng. Cơ sở lưu trú còn thiếu và chưa đáp ứng được nhu cầu vào mùa cao điểm, sản phẩm du lịch còn đơn điệu và lượng khách đến vẫn ở mức khiêm tốn. Đây là khoảng cách giữa một vùng đất có cảnh quan đẹp và một điểm đến du lịch thực sự phát triển bền vững.
Ý thức được điều đó, chính quyền địa phương đang triển khai Đề án phát huy nội lực, đẩy mạnh thu hút đầu tư phát triển kinh tế gắn với du lịch xanh giai đoạn 2025 - 2030. Mục tiêu đến năm 2030 khá tham vọng: Đồi chè Long Cốc được công nhận điểm du lịch cấp tỉnh, hình thành hệ thống lưu trú với 100 phòng nghỉ khép kín và 10 phòng cộng đồng đạt tiêu chuẩn, có năng lực tiếp đón tối thiểu 50.000 lượt khách mỗi năm.
Để đạt được những mục tiêu này, đề án xác định nhiều nhiệm vụ cần triển khai đồng bộ: hoàn thiện hạ tầng giao thông kết nối các điểm du lịch, nâng cấp cơ sở lưu trú, đa dạng hóa mô hình dịch vụ du lịch và phát triển mô hình sản xuất nông nghiệp tuần hoàn gắn với trải nghiệm. Bên cạnh đó, phát huy bản sắc văn hóa đồng bào Mường và Dao cũng được xem là yếu tố quan trọng tạo nên bản sắc du lịch độc đáo mà không địa phương nào có thể sao chép. Trên nền tảng số, tăng cường quảng bá hình ảnh Long Cốc qua các nền tảng mạng xã hội và kênh truyền thông số được xác định là ưu tiên để tiếp cận rộng hơn với lượng du khách tiềm năng.
Để thúc đẩy giá trị cây chè gắn với phát triển du lịch, địa phương cũng kiến nghị hỗ trợ cải tạo môi trường, thiết kế đường đi xung quanh đồi chè tạo cảnh quan du lịch, thay thế giống chè mới có năng suất cao hơn và áp dụng công nghệ chế biến sâu để nâng cao giá trị sản phẩm sau thu hái. Mô hình "2 trong 1" của Long Cốc - kết hợp phát triển nông nghiệp chất lượng cao với du lịch sinh thái cộng đồng - đang trở thành gợi ý đáng học hỏi cho nhiều địa phương có sản phẩm nông nghiệp đặc trưng trên cả nước, nơi cảnh quan và sản vật không tồn tại riêng lẻ mà cùng nhau tạo nên giá trị lớn hơn tổng của từng phần.
Bảo An