Khai phá vùng đất hoang và dấu ấn khởi nguồn của nông nghiệp sạch
Nằm trong lòng vùng chè Vô Tranh thuộc tỉnh Thái Nguyên, Khe Cốc hôm nay là vùng nguyên liệu bạt ngàn rộng hơn 300 ha. Nơi đây khởi đầu từ những cuộc di dân xây dựng vùng kinh tế mới vào giữa thập niên 1970 của các hộ gia đình từ Phú Xuyên, Hà Nội kết hợp cùng đồng bào bản địa. Nhằm ổn định đời sống ban đầu theo phương châm ngắn nuôi dài, người dân đã trồng các cây lương thực ngắn ngày như ngô và sắn trước khi từng bước phủ xanh những triền đồi bằng giống chè trung du. Với đặc tính lá nhỏ, bộ rễ cắm sâu giúp chịu hạn tốt và thích nghi vượt trội với địa hình độ dốc cao, cây chè nhanh chóng trở thành nguồn sinh kế cốt lõi của hàng trăm gia đình. Vùng sản xuất sau đó liên tục được mở rộng sang các khu vực lân cận như Bãi Bằng, Minh Hợp và Đập Tràn.
Điều kiện tự nhiên kết hợp với tiểu khí hậu vùng trung du đã tạo nên lợi thế vượt trội cho chất lượng sản phẩm tại đây. Những dải đồi hình bát úp nối tiếp nhau được bao phủ bởi sương mù vào buổi sớm, sở hữu chất đất gan gà và đất thỏi son giữ ẩm tốt cùng hệ sinh thái nhiều tầng cây chắn gió. Chính các yếu tố này giúp búp chè tích tụ trọn vẹn hương vị đặc trưng với màu nước xanh vàng óng, tỏa hương cốm dịu nhẹ và để lại vị hậu ngọt sâu. Đặc biệt, đây cũng là một trong những điểm khởi đầu của mô hình nông nghiệp hữu cơ tại Việt Nam. Ngay từ năm 1998, các tổ chức quốc tế và cơ quan chuyên môn đã lựa chọn nơi đây để thí điểm mô hình trồng chè sạch. Dấu mốc này không chỉ đặt nền móng cho phương thức canh tác không hóa chất mà còn thay đổi hoàn toàn tư duy sản xuất của nhiều thế hệ người làm nghề.
Chuẩn hóa quy trình hữu cơ và chiến lược đưa sản phẩm ra thế giới
Đội ngũ sản xuất tại Khe Cốc đã chủ động chuyển đổi mô hình kinh doanh theo hướng minh bạch và bền vững. Việc kiên quyết loại bỏ hoàn toàn phân bón hóa học cùng các loại thuốc bảo vệ thực vật sinh học khỏi quy trình chăm sóc từ năm 2017 đã tạo ra bước ngoặt về chất lượng sản phẩm lẫn môi trường sinh thái. Để duy trì tính ổn định cho vùng nguyên liệu hữu cơ rộng 20 ha, đơn vị quản lý đã áp dụng chính sách thu mua sản phẩm cho nông dân với mức giá cao hơn từ 1,5 đến 2 lần so với mặt bằng chung trên thị trường. Định hướng đúng đắn này giúp vùng chè sở hữu 5 dòng sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 3 sao và 4 sao.
Bên cạnh giống chè trung du truyền thống nép mình dưới tán cây rừng, vùng đất này còn nổi tiếng với dòng chè tím đột biến tự nhiên. Loại cây này sở hữu búp và lá mang sắc tím đỏ đặc trưng do chứa hàm lượng chất chống oxy hóa anthocyanin cao, được định vị thuộc nhóm dược liệu mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe. Nhờ tư duy đổi mới sản xuất kết hợp với quy trình chế biến hiện đại, thương hiệu chè Khe Cốc đã mở rộng thị phần sang các thị trường quốc tế khắt khe. Các dòng sản phẩm đa dạng như trà túi lọc, bột matcha hay kẹo trà xanh đã chính thức xuất khẩu sang Ba Lan cùng nhiều quốc gia châu Âu. Kết quả này chứng minh rằng việc kiên trì theo đuổi tiêu chuẩn chất lượng cao và truy xuất nguồn gốc rõ ràng là con đường duy nhất để nâng cao giá trị cho nông sản nội địa.
Đẩy mạnh công nghệ số và định hình mô hình du lịch sinh thái
Sau quá trình quy hoạch và sáp nhập địa giới hành chính, Vô Tranh hiện trở thành thủ phủ chè lớn bậc nhất tỉnh Thái Nguyên với tổng diện tích đạt trên 2.600 ha. Toàn xã hiện sở hữu 38 làng nghề, 12 sản phẩm OCOP đạt từ 3 đến 5 sao, hơn 800 ha chè sản xuất theo tiêu chuẩn GAP, 34 ha chè chứng nhận hữu cơ và gần 200 ha đã được cấp mã số vùng trồng chính thức. Nhằm bắt kịp xu hướng kinh doanh hiện đại, các đơn vị sản xuất tại đây đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số vào khâu quản lý vùng nguyên liệu, tích hợp mã QR truy xuất nguồn gốc và đưa khoảng 80% lượng sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử.
Không dừng lại ở việc bán các sản phẩm thô, vùng đất này đang khai thác tối đa tiềm năng phát triển kinh tế đa giá trị. Nơi đây hiện lưu giữ 4 di sản văn hóa phi vật thể cùng 10 di tích lịch sử cấp tỉnh. Địa hình đồi núi trùng điệp kết hợp với những không gian chè xanh mượt mở ra cơ hội lớn cho mô hình du lịch trải nghiệm. Các hoạt động như tự tay hái chè, thực hành sao chè thủ công, thưởng trà giữa không gian thiên nhiên và tìm hiểu lịch sử chè trung du cổ đang được đầu tư bài bản để trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng. Việc tăng cường liên kết giữa chính quyền, doanh nghiệp và người dân trong việc xây dựng các tuyến du lịch chuyên đề, nâng cấp hạ tầng giao thông và quảng bá thương hiệu gắn với chỉ dẫn địa lý chè Thái Nguyên đang tạo nền tảng vững chắc để hướng tới sự kiện Festival Trà Quốc tế 2026.
Bảo An