Trong bức tranh phát triển của ngành chè Việt Nam, Phú Thọ từ lâu được xem là một trong những vùng nguyên liệu trọng điểm của cả nước. Tuy nhiên, trong bối cảnh thị trường ngày càng đòi hỏi cao về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc, con đường phát triển của ngành chè không thể chỉ dựa vào sản lượng. Tại Phú Thọ, hướng đi sản xuất xanh, an toàn và bền vững đang trở thành nền tảng quan trọng giúp cây chè không chỉ giữ vững vị thế trên thị trường nội địa mà còn từng bước khẳng định thương hiệu trên thị trường quốc tế.
Tỉnh Phú Thọ hiện có khoảng 14,4 nghìn ha chè đã áp dụng các biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) và quản lý cây trồng tổng hợp (ICM).
Theo thống kê của ngành nông nghiệp, hiện nay Phú Thọ có gần 14,5 nghìn ha chè với năng suất bình quân đạt khoảng 133 tạ/ha mỗi năm, sản lượng đạt gần 193 nghìn tấn. Đây là quy mô khá lớn, tạo sinh kế cho hàng chục nghìn hộ nông dân tại các địa phương trồng chè trọng điểm. Điều đáng chú ý là phần lớn diện tích chè của tỉnh đang được quản lý theo các phương thức canh tác tiên tiến. Khoảng 14,4 nghìn ha đã áp dụng các biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) và quản lý cây trồng tổng hợp (ICM). Đồng thời, hơn 4,3 nghìn ha chè được sản xuất theo các tiêu chuẩn an toàn như VietGAP, GlobalGAP, Rainforest Alliance và hữu cơ.
Những con số này cho thấy một sự chuyển dịch rõ rệt từ mô hình sản xuất truyền thống sang phương thức canh tác thân thiện với môi trường. Việc giảm sử dụng phân bón hóa học, tăng cường phân hữu cơ, chế phẩm vi sinh và thuốc bảo vệ thực vật sinh học không chỉ giúp bảo vệ hệ sinh thái đất mà còn nâng cao chất lượng búp chè. Nhờ đó, sản phẩm chè Phú Thọ ngày càng đáp ứng tốt hơn các yêu cầu khắt khe của thị trường tiêu dùng hiện đại.
Song song với sản xuất an toàn, công tác truy xuất nguồn gốc cũng được tỉnh đặc biệt chú trọng. Đến nay, Phú Thọ đã cấp và quản lý 162 mã số vùng trồng nội địa, tạo điều kiện thuận lợi cho việc kiểm soát chất lượng và minh bạch nguồn gốc sản phẩm. Đây là yếu tố quan trọng giúp chè Phú Thọ nâng cao uy tín, đặc biệt khi tham gia vào các chuỗi cung ứng lớn hoặc xuất khẩu sang những thị trường khó tính.
Nhờ những nỗ lực này, chè Phú Thọ không chỉ giữ vững vị trí trên thị trường trong nước mà còn mở rộng xuất khẩu tới hơn 40 quốc gia và vùng lãnh thổ. Trong số đó có nhiều thị trường đòi hỏi tiêu chuẩn chất lượng cao như Pakistan, Ấn Độ, Trung Quốc, Đức, Mỹ và Hà Lan. Việc chinh phục được những thị trường này không chỉ phản ánh năng lực sản xuất của địa phương mà còn cho thấy giá trị thương hiệu chè Phú Thọ đang từng bước được nâng tầm trên bản đồ chè thế giới.
Bên cạnh vùng nguyên liệu rộng lớn, hệ thống chế biến cũng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao giá trị sản phẩm. Toàn tỉnh hiện có 104 cơ sở chế biến chè quy mô lớn, trong đó 76 doanh nghiệp áp dụng các hệ thống quản lý chất lượng như ISO và HACCP. Ngoài ra còn có 15 hợp tác xã, 12 làng nghề, một trang trại và hơn 900 cơ sở chế biến thủ công của các hộ gia đình. Sự kết hợp giữa sản xuất quy mô công nghiệp và chế biến truyền thống đã tạo nên một hệ sinh thái chè đa dạng, vừa đáp ứng nhu cầu thị trường vừa giữ gìn những giá trị văn hóa của nghề chè lâu đời.
Trong quá trình phát triển ấy, các hợp tác xã đang trở thành lực lượng nòng cốt thúc đẩy sản xuất theo hướng chuyên nghiệp và bền vững. Hợp tác xã sản xuất và chế biến chè Đá Hen tại xã Đồng Lương là một ví dụ tiêu biểu. Được thành lập năm 2017 với 10 thành viên, hợp tác xã đã mạnh dạn đầu tư dây chuyền sao, sấy chè đồng bộ và tiên phong áp dụng hệ thống quản lý chất lượng HACCP nhằm kiểm soát chặt chẽ các mối nguy trong suốt quá trình sản xuất.
Nhờ tuân thủ quy trình nghiêm ngặt từ nguyên liệu đầu vào đến sản phẩm cuối cùng, chè của hợp tác xã luôn đảm bảo ổn định về màu sắc, hương vị và độ ẩm. Mỗi năm, đơn vị sản xuất và tiêu thụ khoảng 700 – 800 tấn chè, đạt doanh thu trên 20 tỷ đồng. Không chỉ dừng lại ở hiệu quả kinh tế, hợp tác xã còn thường xuyên phối hợp với cơ quan chuyên môn tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật và tham quan mô hình trồng chè lớn tại các tỉnh như Thái Nguyên hay Tuyên Quang. Qua đó, nhận thức của người trồng chè về sản xuất an toàn và xây dựng thương hiệu ngày càng được nâng cao.
Một dấu mốc quan trọng trong hành trình xây dựng thương hiệu của địa phương là việc nhãn hiệu chứng nhận “Chè Phú Thọ” được cấp văn bằng bảo hộ vào năm 2020. Sự kiện này không chỉ giúp khẳng định uy tín của sản phẩm mà còn tạo cơ sở pháp lý để bảo vệ thương hiệu trước sự cạnh tranh ngày càng gay gắt trên thị trường. Hiện nay, toàn tỉnh đã có 38 sản phẩm chè đạt chuẩn OCOP, gồm 19 sản phẩm 3 sao, 17 sản phẩm 4 sao và 2 sản phẩm 5 sao, minh chứng cho nỗ lực nâng cao chất lượng và đa dạng hóa sản phẩm của các doanh nghiệp và hợp tác xã địa phương.
Trong giai đoạn tới, Phú Thọ tiếp tục đặt mục tiêu phát triển ngành chè theo hướng hiện đại và bền vững trong giai đoạn 2025–2030. Tỉnh dự kiến trồng mới và trồng thay thế khoảng 2.500 ha chè, trong đó có 500 ha chè Shan tuyết và 2.000 ha chè nguyên liệu phục vụ chế biến chè xanh và chè đen. Đồng thời, phấn đấu 90% diện tích chè áp dụng chương trình quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp, 80% diện tích sản xuất theo các quy trình an toàn và trên 70% diện tích vùng chè tập trung được cấp mã số vùng trồng.
Có thể thấy, con đường phát triển xanh đang mở ra nhiều cơ hội mới cho ngành chè Phú Thọ. Khi chất lượng, an toàn và tính bền vững trở thành tiêu chí cốt lõi của thị trường toàn cầu, việc kiên trì theo đuổi mô hình sản xuất thân thiện với môi trường không chỉ giúp nâng cao giá trị kinh tế của cây chè mà còn góp phần bảo vệ hệ sinh thái nông nghiệp lâu dài. Từ những đồi chè xanh trải dài trên vùng trung du đến các sản phẩm mang thương hiệu được tiêu thụ khắp thế giới, chè Phú Thọ đang từng bước khẳng định vị thế bằng chính con đường phát triển bền vững và trách nhiệm với môi trường.