Vị thế của một thủ phủ chè
Phú Thọ từ lâu đã khẳng định vị thế là một trong những cái nôi sản xuất chè trọng điểm của cả nước. Trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang chuyển mình mạnh mẽ theo hướng nâng cao giá trị thặng dư, cây chè không còn đơn thuần là công cụ xóa đói giảm nghèo mà đã trở thành cây trồng chủ lực, mang lại sinh kế bền vững cho hàng chục nghìn hộ dân.
Với quy mô diện tích tiệm cận 14.500ha và sản lượng búp tươi duy trì ổn định ở mức 180.000 đến 190.000 tấn mỗi năm, ngành chè đang đóng góp một phần không nhỏ vào cấu trúc kinh tế địa phương. Doanh thu trung bình từ 80 đến 120 triệu đồng trên mỗi hecta đã minh chứng cho hiệu quả kinh tế ổn định của loại cây trồng này trên vùng đất đồi rừng.
Sở hữu địa hình đồi núi thấp đặc trưng cùng khí hậu ôn hòa, Phú Thọ có những lợi thế tự nhiên mà hiếm nơi nào có được để phát triển các dòng chè chất lượng cao. Những vùng nguyên liệu nổi danh như Long Cốc, Minh Đài, Thanh Ba hay Xuân Sơn không chỉ đơn thuần là các công trường sản xuất, mà còn là những tuyệt tác phong cảnh. Đặc biệt, những ốc đảo chè tại Long Cốc được ví như "vịnh Hạ Long trên cạn", tạo nên một giá trị kép hiếm có khi kết hợp giữa nông nghiệp và du lịch sinh thái trải nghiệm. Chính truyền thống canh tác lâu đời cùng lực lượng lao động giàu kinh nghiệm đã tạo nên nền tảng vững chắc để tỉnh triển khai các cơ chế hỗ trợ, cải tạo giống và hình thành các mô hình hợp tác xã, làng nghề chuyên nghiệp.
Những điểm sáng trong phân khúc đặc sản
Sự chuyển dịch trong cơ cấu sản phẩm đang cho thấy một tín hiệu lạc quan khi tỷ trọng các dòng chè xanh chất lượng cao, chè Ô Long và Matcha đang tăng dần. Đây chính là những "chìa khóa" để chè Phú Thọ mở cánh cửa bước vào các thị trường khắt khe như Nhật Bản hay Liên minh Châu Âu (EU). Điển hình cho tư duy đổi mới này là sự thành công của Công ty Trách nhiệm hữu hạn Đầu tư và Phát triển trà UT tại Thanh Ba. Bằng cách bắt tay cùng 300 hộ dân trên diện tích 320ha, doanh nghiệp này đã chuyển hóa nguồn nguyên liệu dồi dào thành hơn 1.000 tấn sản phẩm xuất khẩu mỗi năm. Đáng chú ý nhất là dòng chè búp tím đặc sản đạt chuẩn OCOP 5 sao cấp quốc gia, một minh chứng cho thấy nếu có sự đầu tư bài bản, trà Đất Tổ hoàn toàn có thể đứng chung hàng ngũ với những dòng trà thượng hạng nhất thế giới.
Bên cạnh đó, chiến lược phát triển nhãn hiệu chứng nhận "Chè Phú Thọ" đang được ngành Khoa học và Công nghệ đẩy mạnh nhằm nâng tầm giá trị và khẳng định vị thế trên bản đồ trà Việt. Tỉnh đang thực hiện các cuộc khảo sát mở rộng sang các vùng lân cận để tối ưu hóa bản đồ vùng nguyên liệu, đồng thời chuẩn hóa quy trình sản xuất dưới một bộ nhận diện thương hiệu thống nhất. Việc cập nhật thông tin địa giới và số hóa vùng sản xuất không chỉ giúp quản lý chất lượng tốt hơn mà còn tạo ra dư địa phát triển cho các doanh nghiệp muốn đầu tư sâu vào ngành hàng này.
Giải mã những nút thắt trong chuỗi giá trị
Dù sở hữu tiềm năng khổng lồ, ngành chè Phú Thọ vẫn đang đối mặt với những "điểm nghẽn" cố hữu khiến giá trị gia tăng chưa tương xứng với kỳ vọng. Một phần không nhỏ diện tích chè hiện nay được trồng bằng hạt từ trước năm 2000 đã bước vào giai đoạn già cỗi, năng suất và chất lượng bắt đầu suy giảm. Việc tái canh và thay thế bằng các giống mới chất lượng cao vẫn diễn ra tương đối chậm và thiếu tính đồng bộ. Thêm vào đó, hạ tầng giao thông nội vùng và hệ thống thủy lợi tại nhiều vùng nguyên liệu vẫn chưa bắt kịp yêu cầu sản xuất hiện đại. Tình trạng thiếu nước tưới tại các vùng trọng điểm không chỉ ảnh hưởng đến sản lượng mà còn cản trở việc áp dụng cơ giới hóa đồng bộ.
Một nghịch lý khác đang tồn tại là dù sản lượng xuất khẩu lớn, nhưng giá bán thực tế vẫn nằm ở phân khúc trung bình thấp. Nguyên nhân cốt lõi nằm ở công nghệ chế biến chưa thực sự đột phá và tỷ lệ chế biến sâu còn khiêm tốn. Sự liên kết giữa người nông dân và doanh nghiệp đôi khi còn lỏng lẻo, khiến việc kiểm soát tiêu chuẩn an toàn hay sản xuất hữu cơ chưa thể nhân rộng trên quy mô lớn. Đặc biệt, việc bảo tồn các quần thể chè Shan tuyết cổ thụ – vốn là nguồn tài nguyên vô giá – vẫn chưa nhận được sự quan tâm đúng mức. Những gốc trà cổ thụ này nếu được khai thác đúng tầm sẽ là "mỏ vàng" để phát triển dòng sản phẩm đặc sản siêu cao cấp gắn liền với du lịch trải nghiệm văn hóa.
Chiến lược tái định vị và hệ sinh thái trà toàn diện
Nhìn về tương lai giai đoạn 2026-2030, Phú Thọ đã xác định một tầm nhìn mới: không chỉ sản xuất trà mà là xây dựng một hệ sinh thái chè toàn diện. Mục tiêu cốt lõi là duy trì ổn định diện tích 14.000ha, trong đó ưu tiên tái canh 2.500ha bằng các bộ giống ưu việt. Tỉnh đặt trọng tâm vào việc xây dựng các mã số vùng trồng, thiết lập hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch để đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe nhất của thị trường quốc tế. Việc khuyến khích doanh nghiệp xây dựng chuỗi giá trị khép kín, từ chuẩn hóa vùng nguyên liệu đến đầu tư công nghệ chế biến hiện đại, được coi là bước đi sống còn để thoát khỏi cái bẫy "xuất khẩu thô".
Khoa học công nghệ sẽ là đòn bẩy để tạo ra sự đột phá. Phú Thọ đang đẩy mạnh số hóa dữ liệu, xây dựng bản đồ chè trực tuyến và khuyến khích sản xuất theo hướng hữu cơ, thân thiện với môi trường. Các doanh nghiệp hiện đang tập trung đa dạng hóa danh mục sản phẩm, từ trà túi lọc, trà hòa tan đến các ứng dụng cao cấp hơn như mỹ phẩm hay thực phẩm chức năng chiết xuất từ trà. Đây chính là cách để gia tăng giá trị sản phẩm lên gấp nhiều lần so với cách làm truyền thống. Hình ảnh "Trà Đất Tổ" sẽ được quảng bá rộng rãi qua các kênh thương mại điện tử và mạng xã hội, gắn liền với biểu tượng văn hóa đặc trưng của vùng đất cội nguồn.
Một hướng đi mang tính đột phá trong lộ trình phát triển chính là gắn kết cây chè với ngành công nghiệp không khói. Những vùng chè thơ mộng như Long Cốc hay Xuân Sơn đang được quy hoạch để trở thành các điểm đến du lịch trải nghiệm đẳng cấp. Tại đây, du khách không chỉ được chiêm ngưỡng cảnh quan mà còn được tham gia vào quy trình hái trà, sao trà và thưởng thức văn hóa trà đạo Đất Tổ. Đối với các quần thể chè Shan tuyết cổ thụ, tỉnh đang khẩn trương xây dựng phương án bảo tồn và đề xuất công nhận cây di sản. Việc biến những gốc trà nghìn năm thành điểm nhấn du lịch sinh thái sẽ tạo ra nguồn thu bền vững cho đồng bào vùng cao, đồng thời tạo sức hút thương hiệu mạnh mẽ cho trà Phú Thọ.
Để hiện thực hóa khát vọng này, chính quyền tỉnh cam kết sẽ huy động và lồng ghép mọi nguồn lực để nâng cấp hạ tầng, hỗ trợ vốn vay và chuyển giao công nghệ cho người dân. Việc nâng cao năng lực dự báo thị trường cũng sẽ giúp các chủ thể sản xuất chủ động hơn trước những biến động toàn cầu. Với sự vào cuộc đồng bộ và quyết liệt, ngành chè Phú Thọ đang tự tin bước vào một kỷ nguyên mới, nơi giá trị văn hóa di sản hòa quyện cùng tư duy kinh tế hiện đại, khẳng định vị thế vững chắc của trà Việt trên trường quốc tế.
Bảo An