Suốt nhiều năm, hệ thống thuế thu nhập cá nhân (TNCN) hiện hành vốn được thiết kế từ năm 2007 và sửa đổi lần gần nhất vào năm 2012 — đã dần bộc lộ nhiều bất cập so với thực tế kinh tế. Mức giảm trừ gia cảnh 11 triệu đồng/tháng cho bản thân người nộp thuế vốn được xây dựng trên nền mặt bằng lương và chi tiêu của hơn một thập kỷ trước, nhưng kể từ đó, CPI liên tục tăng, chi phí sinh hoạt tại các đô thị lớn đã tăng mạnh, trong khi mức giảm trừ gần như đứng yên. Hệ quả là ngày càng nhiều người có thu nhập trung bình, thậm chí chỉ đủ sống ở mức tương đối ở TP.HCM hay Hà Nội, vẫn phải nộp một khoản thuế TNCN không hề nhỏ.
Bên cạnh đó, biểu thuế lũy tiến 7 bậc cũ được đánh giá là thiếu hợp lý khi khoảng cách giữa các bậc quá hẹp, dễ dẫn đến tình trạng chỉ tăng thêm vài trăm nghìn đồng thu nhập đã bị đẩy sang bậc thuế cao hơn — một hiệu ứng tâm lý gây thiệt thòi không đáng cho người lao động. Chính vì những lý do đó, áp lực cải cách thuế TNCN đã được tích lũy trong nhiều năm, và năm 2026 là thời điểm những thay đổi đó chính thức có hiệu lực.
Chính sách thuế mới tác động như thế nào đến người lao động trong năm 2026.
Tăng mạnh giảm trừ gia cảnh: Tín hiệu tích cực cho người lao động phổ thông
Thay đổi được người lao động quan tâm nhất chính là mức giảm trừ gia cảnh mới. Theo Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15, từ kỳ tính thuế năm 2026, mức giảm trừ cho bản thân người nộp thuế được nâng từ 11 triệu đồng lên 15,5 triệu đồng/tháng, tương đương 186 triệu đồng/năm — mức tăng hơn 40% so với quy định cũ. Mức giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc cũng tăng từ 4,4 triệu đồng lên 6,2 triệu đồng/tháng.
Điều này có ý nghĩa rất thiết thực trong đời sống hàng ngày. Một người độc thân, không có người phụ thuộc, có tổng thu nhập khoảng 17 triệu đồng/tháng từ năm 2026 sẽ không còn phải nộp thuế TNCN — bởi sau khi trừ giảm trừ gia cảnh và các khoản bảo hiểm bắt buộc, thu nhập tính thuế của họ gần như bằng không. Đây là tin vui cho tầng lớp lao động văn phòng, công nhân lành nghề hay cán bộ cấp thấp vốn lâu nay phải "dè sẻn" một phần lương cho thuế dù thu nhập chưa thực sự dư dả.
Đối với những gia đình có người phụ thuộc — cha mẹ già, con nhỏ, người thân tàn tật — sự thay đổi càng rõ rệt hơn. Một người có hai con nhỏ và thu nhập khoảng 25–28 triệu đồng/tháng, sau khi áp dụng mức giảm trừ mới, có thể giảm đáng kể hoặc hoàn toàn không còn phải nộp thuế TNCN. Điều này giải phóng một nguồn tài chính thực tế để các hộ gia đình chi cho giáo dục, y tế và tiêu dùng sinh hoạt.
Biểu thuế rút gọn còn 5 bậc: Minh bạch và công bằng hơn
Song song với việc tăng giảm trừ gia cảnh, luật mới cũng tái cơ cấu toàn bộ biểu thuế lũy tiến. Thay vì 7 bậc như trước, từ năm 2026 biểu thuế chỉ còn 5 bậc với các mức thuế suất lần lượt là 5%, 10%, 20%, 30% và 35%.
Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất là thuế suất bậc 2 giảm từ 15% xuống còn 10%, và bậc 3 giảm từ 25% xuống còn 20%. Đây là hai bậc áp dụng phổ biến nhất với nhóm lao động có thu nhập trung bình từ 10 đến 40 triệu đồng/tháng — tức là tầng lớp đông đảo nhất trong lực lượng lao động thành thị. Việc cắt giảm trực tiếp thuế suất ở hai bậc này đồng nghĩa với việc gần như toàn bộ người đang nộp thuế đều được hưởng lợi.
Ngoài ra, khoảng cách giữa các bậc được nới rộng, giải quyết tình trạng "sốc bậc thuế" từng gây bức xúc trong giới lao động. Trước đây, có những ngưỡng thu nhập mà chỉ cần tăng thêm 1–2 triệu đồng, người lao động đã bị đẩy sang bậc thuế cao hơn đáng kể, tạo cảm giác bất công và đôi khi khiến người lao động không muốn nhận thêm thu nhập. Biểu thuế mới, với khoảng cách bậc hợp lý hơn, loại bỏ được hiệu ứng tiêu cực này.
Điều chỉnh quan trọng dành cho hộ kinh doanh và lao động tự do
Không chỉ người làm công ăn lương hưởng lợi, luật mới còn mang lại thay đổi lớn cho hộ kinh doanh cá thể và người lao động tự do — một bộ phận lực lượng lao động ngày càng đông đảo trong nền kinh tế gig hiện đại.
Ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế TNCN cho hộ kinh doanh được nâng lên 500 triệu đồng/năm, tăng gấp 5 lần so với mức 100 triệu đồng/năm trước đây. Điều này có nghĩa là hàng triệu tiểu thương, người bán hàng online, lao động tự do có doanh thu vừa phải sẽ không còn lo ngại nghĩa vụ thuế TNCN. Chưa hết, hộ kinh doanh có doanh thu vượt ngưỡng cũng được phép khấu trừ chi phí thực tế khi tính thu nhập chịu thuế — cơ chế tương tự như doanh nghiệp, giúp số thuế phải nộp phản ánh đúng hơn lợi nhuận thực sự của họ.
Với nhóm cho thuê bất động sản, thuế TNCN chỉ tính trên phần doanh thu vượt trên 500 triệu đồng/năm với thuế suất 5% — một điều chỉnh hợp lý khi nhiều cá nhân cho thuê phòng trọ, căn hộ nhỏ trở thành nguồn thu nhập bổ sung giữa bối cảnh kinh tế khó khăn.
Đơn giản hóa thủ tục: Người lao động bớt phiền hà
Một cải cách hành chính đáng kể nhưng ít được nhắc đến là việc gộp thủ tục đăng ký người phụ thuộc vào quy trình đăng ký thuế lần đầu. Từ ngày 14/2/2026, người lao động không còn phải nộp hồ sơ đăng ký người phụ thuộc riêng lẻ — vốn là một thủ tục cồng kềnh, mất thời gian và hay xảy ra sai sót. Thông tin về người phụ thuộc sẽ được khai báo ngay từ lần đầu đăng ký mã số thuế, giảm bớt gánh nặng giấy tờ không cần thiết cho người đi làm.
Ngoài ra, người lao động có thu nhập từ nhiều nguồn (làm hai công việc cùng lúc, nhận thêm thu nhập từ freelance...) sẽ thực hiện quyết toán thuế tại nơi có thu nhập cao nhất — một quy định rõ ràng hơn, tránh nhầm lẫn và tranh chấp giữa người nộp thuế với cơ quan thuế như trước đây.
Nhìn tổng thể, chính sách thuế TNCN năm 2026 nghiêng hẳn về phía có lợi cho người lao động — đặc biệt là nhóm thu nhập trung bình và thấp vốn là đối tượng chịu nhiều áp lực nhất từ lạm phát, chi phí sinh hoạt và gánh nặng gia đình. Tiền thuế tiết kiệm được hàng tháng, dù không lớn theo từng con số đơn lẻ, nhưng cộng dồn trong cả năm và nhân với hàng triệu người lao động trên cả nước, sẽ tạo ra một lực đẩy tiêu dùng nội địa không nhỏ.
Tuy nhiên, người lao động cần lưu ý một số điểm để tránh bị thiệt thòi trong thực tế. Mức giảm trừ mới có hiệu lực từ đầu năm 2026, nhưng nhiều doanh nghiệp chưa kịp cập nhật bảng lương và khấu trừ thuế hàng tháng theo quy định mới ngay từ tháng 1. Do đó, khi quyết toán thuế cuối năm, người lao động cần kiểm tra kỹ để được hoàn thuế nếu doanh nghiệp đã tạm khấu trừ quá mức. Bên cạnh đó, luật cũng bổ sung một số khoản thu nhập vào nhóm chịu thuế để hạn chế thất thu ngân sách — người lao động nên chủ động cập nhật danh mục thu nhập được miễn thuế và chịu thuế theo quy định mới nhất để kê khai đúng và đủ.
Hoàng Nguyễn