Các thị trường lớn đồng loạt nâng tiêu chuẩn SPS
Theo tổng hợp của Văn phòng SPS Việt Nam, từ ngày 1–15/7/2026, các thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đã ban hành 51 thông báo SPS, trong đó có 24 thông báo dự thảo lấy ý kiến và 27 thông báo chính thức có hiệu lực. Đây là tín hiệu cho thấy các yêu cầu kỹ thuật đối với hàng nông sản nhập khẩu đang được cập nhật với tần suất ngày càng cao, trải rộng trên nhiều lĩnh vực từ dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kiểm dịch động thực vật đến tiêu chuẩn thực phẩm và công nghệ sản xuất.
Liên minh châu Âu (EU) công bố 8 thông báo SPS liên quan đến mức dư lượng tối đa (MRL) của thuốc bảo vệ thực vật, quy định về kiểm dịch thực vật, phụ gia thức ăn chăn nuôi và sản phẩm được tạo ra từ một số kỹ thuật gen mới. Trong đó, EU dự kiến hạ nhiều mức dư lượng diazinon xuống giới hạn định lượng đối với nhiều nhóm nông sản như hạnh nhân, nam việt quất, dứa, củ cải, hành tây, ớt chuông, ngô ngọt, cải thảo, su hào, nghệ và một số sản phẩm có nguồn gốc động vật. Quy định này dự kiến được áp dụng sau 6 tháng kể từ ngày có hiệu lực, tạo khoảng thời gian để doanh nghiệp và nhà sản xuất điều chỉnh quy trình canh tác, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và kiểm soát chất lượng.
Bên cạnh việc siết chặt một số tiêu chuẩn, EU cũng điều chỉnh theo hướng tạo thuận lợi thương mại đối với các nhóm hàng có mức độ rủi ro thấp. Theo đó, một số sản phẩm hỗn hợp ổn định bảo quản như khoai tây chiên, rau quả chế biến, nước xốt, gia vị và bánh kẹo sẽ được miễn kiểm tra chính thức tại trạm kiểm soát biên giới. Đồng thời, khối này cũng ban hành quy định mới đối với thực vật được tạo ra bằng một số kỹ thuật gen mới và dự kiến áp dụng từ ngày 17/7/2028.
Không chỉ EU, nhiều thị trường lớn khác cũng đồng loạt cập nhật quy định SPS. Tại Hoa Kỳ, Cơ quan Bảo vệ Môi trường (EPA) đang xem xét hủy đăng ký hoặc chấm dứt một số mục đích sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, trong đó có sản phẩm chứa captan sử dụng trong gia đình và làm vườn, cũng như oxytetracycline hydrochloride trên nhóm cây có múi. Trong khi đó, Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) xem xét cho phép sử dụng bức xạ ion hóa với liều không quá 30 kGy nhằm giảm tác nhân gây bệnh trong bột mì tăng cường vi chất chưa qua xử lý.
Ở khu vực châu Á, Hàn Quốc sửa đổi tiêu chuẩn thực phẩm theo hướng bổ sung và điều chỉnh mức dư lượng tối đa đối với 106 hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời đưa thêm các yêu cầu đối với nguyên liệu và thực phẩm chế biến từ công nghệ nuôi cấy tế bào. Trung Quốc cũng sửa đổi các biện pháp kiểm nghiệm và kiểm dịch động vật, trong khi Nhật Bản bổ sung bệnh viêm da nổi cục vào danh mục bệnh truyền nhiễm cần kiểm soát và tăng cường giám sát hàng hóa nhập khẩu vi phạm quy định.
Chuẩn hóa để phát triển bền vững ngành nông sản xuất khẩu
Việc các thị trường nhập khẩu đồng loạt cập nhật quy định SPS cho thấy tiêu chuẩn kỹ thuật đang dần trở thành "giấy thông hành" bắt buộc đối với hàng nông sản. Nếu trước đây doanh nghiệp chủ yếu tập trung vào giá thành và năng lực cung ứng, thì hiện nay khả năng đáp ứng các yêu cầu về dư lượng hóa chất, truy xuất nguồn gốc, kiểm dịch thực vật và quản lý chất lượng mới là yếu tố quyết định khả năng tiếp cận thị trường.
Đối với Việt Nam, đây vừa là sức ép, vừa là động lực để tái cấu trúc ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại và bền vững. Khi các quy định SPS được cập nhật liên tục, doanh nghiệp không chỉ cần theo dõi sát các thông báo từ WTO và cơ quan quản lý của từng nước, mà còn phải đầu tư vào vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất và hệ thống kiểm soát chất lượng ngay từ đầu. Việc đáp ứng tiêu chuẩn không còn là khâu xử lý trước khi xuất khẩu mà phải được tích hợp xuyên suốt trong toàn bộ chuỗi giá trị.
Theo khuyến nghị của Văn phòng SPS Việt Nam, doanh nghiệp cần chủ động cập nhật các quy định mới liên quan đến dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, truy xuất nguồn gốc, kiểm dịch thực vật và tiêu chuẩn thực phẩm tại các thị trường trọng điểm như EU, Hoa Kỳ, Hàn Quốc, Trung Quốc và Nhật Bản. Sự chuẩn bị sớm sẽ giúp doanh nghiệp điều chỉnh quy trình sản xuất, hoàn thiện hồ sơ kỹ thuật, giảm nguy cơ bị cảnh báo, trả hàng hoặc gián đoạn hoạt động xuất khẩu.
Trong dài hạn, việc đáp ứng các tiêu chuẩn SPS ngày càng khắt khe không chỉ giúp nông sản Việt duy trì chỗ đứng tại các thị trường truyền thống mà còn tạo nền tảng để mở rộng sang những phân khúc có giá trị gia tăng cao. Đây cũng là xu hướng tất yếu trong bối cảnh thương mại toàn cầu chuyển mạnh sang mô hình cạnh tranh dựa trên chất lượng, tính minh bạch và phát triển bền vững, thay vì chỉ dựa vào lợi thế về chi phí sản xuất.
Minh Khuê