Từ thị trường ngách đến hệ sinh thái tiêu dùng 2 tỷ người
Để hiểu tại sao Halal đang thu hút sự quan tâm ngày càng lớn của doanh nghiệp Việt Nam, cần nhìn vào quy mô của thị trường này. Cộng đồng Hồi giáo hiện đã vượt mốc 2 tỷ người, chiếm khoảng 25% dân số thế giới. Nền kinh tế Halal toàn cầu được dự báo đạt quy mô khoảng 5.000 tỷ USD vào năm 2030, mở rộng từ các lĩnh vực truyền thống như thực phẩm và đồ uống sang mỹ phẩm, dược phẩm, logistics, du lịch và thương mại điện tử xuyên biên giới.
Điều đáng chú ý hơn là xu hướng tiêu dùng Halal đang vượt ra ngoài phạm vi cộng đồng Hồi giáo. Tại nhiều thị trường phát triển như Mỹ, châu Âu và Canada, người tiêu dùng không theo đạo Hồi cũng ngày càng lựa chọn sản phẩm Halal như một minh chứng về chất lượng, an toàn thực phẩm và tính bền vững trong sản xuất. Khi tiêu chuẩn Halal trở thành biểu tượng của sự trung thực và kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt trong mắt người tiêu dùng phổ thông, dư địa thị trường thực sự của chứng nhận này lớn hơn nhiều so với con số 2 tỷ người Hồi giáo.
Halal đòi hỏi sự thay đổi toàn diện - không chỉ là giấy tờ
Một trong những hiểu lầm phổ biến về chứng nhận Halal là coi đây như một thủ tục hành chính, tương tự việc đăng ký một loại giấy phép kinh doanh. Thực tế hoàn toàn khác: Halal đòi hỏi doanh nghiệp thay đổi toàn diện cách tổ chức sản xuất, từ nhà xưởng, máy móc, thiết bị đến quy trình thu hoạch, sơ chế và chế biến. Tất cả đều phải đáp ứng các yêu cầu làm sạch và kiểm soát theo nghi thức Hồi giáo, đồng thời phải có nhân sự người Hồi giáo giám sát thường xuyên trong quá trình sản xuất.
Sự khắt khe của tiêu chuẩn này thể hiện ở chỗ chỉ cần một khâu không đạt, toàn bộ quy trình phải dừng lại. Sau khi được cấp chứng nhận, doanh nghiệp vẫn phải duy trì thường xuyên với các đợt kiểm tra định kỳ từ Trung tâm Chứng nhận Halal quốc gia để đảm bảo không xảy ra lây nhiễm chéo với nguyên liệu không đạt chuẩn. Áp lực về chi phí, nhân lực và kỷ luật sản xuất là rất lớn, nhưng đây chính là điều kiện tất yếu để xây dựng niềm tin bền vững với thị trường Halal toàn cầu.
Tháng 2/2026, Trung tâm Chứng nhận Halal quốc gia đã trao chứng nhận cho các dòng sản phẩm bột ngũ cốc và cà phê của một doanh nghiệp Việt Nam - đây là chứng nhận Halal đầu tiên của năm 2026 cho mô hình sản xuất thực phẩm tại Việt Nam. Trước đó, vào tháng 6/2025, một doanh nghiệp chuyên về tổ yến cũng đã hoàn thành hành trình dài hơn một năm để toàn bộ sản phẩm được công nhận đạt tiêu chuẩn Halal. Những trường hợp này cho thấy ngày càng nhiều doanh nghiệp Việt đang chấp nhận đầu tư nghiêm túc vào con đường này.
Từ điều kiện kỹ thuật đến chiến lược phát triển dài hạn
Cách tiếp cận Halal của doanh nghiệp Việt Nam đang có sự chuyển biến rõ rệt về tư duy. Nếu trước đây Halal chủ yếu được xem là một điều kiện kỹ thuật để hàng hóa tiếp cận thị trường Trung Đông, thì hiện nay ngày càng nhiều doanh nghiệp coi đây là một cấu phần trong chiến lược phát triển thương hiệu dài hạn.
Trong ngành thủy sản, những tên tuổi lớn như Minh Phú Seafood Corporation và Vĩnh Hoàn Corporation đã duy trì chứng nhận Halal trên nhiều dây chuyền sản xuất. Điều này không chỉ giúp tiếp cận thị trường Trung Đông mà còn mở rộng sang phân khúc người tiêu dùng Hồi giáo tại Mỹ và châu Âu - những thị trường có sức mua cao hơn nhiều. Đây là minh chứng rõ ràng cho thấy Halal đang được sử dụng như một công cụ đa dạng hóa thị trường chiến lược thay vì chỉ là giải pháp để vào một thị trường cụ thể.
Sau khi được cấp chứng nhận Halal, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã xuất khẩu thành công sang Malaysia, các nước Trung Đông và châu Âu. Điều này cho thấy Halal đang trở thành cơ chế sàng lọc hiệu quả, thúc đẩy doanh nghiệp nâng cao chuẩn quản trị và đầu tư vào giá trị thực thay vì chỉ dựa vào marketing.
Rào cản còn lớn - cần hệ sinh thái đồng bộ
Dù tiềm năng rõ ràng, hành trình tiếp cận thị trường Halal của doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua. Chi phí chuyển đổi sản xuất để đáp ứng tiêu chuẩn Halal không nhỏ, đặc biệt với các doanh nghiệp vừa và nhỏ có nguồn lực hạn chế. Nhận thức về Halal trong cộng đồng doanh nghiệp vẫn chưa đồng đều, nhiều đơn vị còn nhìn nhận đây là gánh nặng thay vì cơ hội. Thiếu hụt nhân lực am hiểu văn hóa Hồi giáo và quy chuẩn Halal là rào cản thực tế mà không thể giải quyết trong ngắn hạn.
Để Halal phát triển bền vững, Việt Nam cần xây dựng hệ sinh thái đồng bộ bao gồm cơ sở hạ tầng kiểm định, chiến lược truyền thông trong nước và quốc tế, đào tạo nguồn nhân lực chuyên môn và các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong giai đoạn chuyển đổi. Giám đốc Trung tâm Chứng nhận Halal quốc gia khuyến nghị các doanh nghiệp cần kiên định theo đuổi các giá trị nền tảng như trung thực, nhân văn, công bằng và đáng tin cậy, đồng thời gắn hoạt động sản xuất kinh doanh với các nguyên tắc ESG để phát triển bền vững và mở rộng cơ hội vào thị trường Halal toàn cầu.
Trong bối cảnh địa chính trị phức tạp và áp lực đa dạng hóa thị trường xuất khẩu ngày càng cấp thiết, chứng nhận Halal đang trở thành một trong những con đường chiến lược quan trọng nhất để nông sản và thực phẩm Việt Nam tiếp cận những phân khúc thị trường mà trước đây còn bỏ ngỏ - không chỉ ở Trung Đông mà ở bất cứ nơi nào trên thế giới có người tiêu dùng đặt niềm tin vào tiêu chuẩn Halal như thước đo của chất lượng và đạo đức sản xuất.
Bảo An