Dấu mốc định danh cho một vùng di sản sống
Ngày 26/3, tại xã Đồng Phúc, tỉnh Thái Nguyên, Ủy ban Nhân dân xã đã tổ chức lễ công bố và trao quyết định công nhận Làng nghề chè Shan tuyết Bằng Phúc. Đây là sự kiện được cộng đồng địa phương chờ đợi từ lâu không phải vì thủ tục hành chính, mà vì ý nghĩa biểu tượng: lần đầu tiên, nghề trồng và chế biến chè Shan tuyết tại Đồng Phúc được nhà nước chính thức ghi nhận như một giá trị cần bảo tồn và phát huy. Đối với một địa phương vùng cao, việc được công nhận làng nghề có ý nghĩa như một đòn bẩy tâm lý và kinh tế mạnh mẽ, khơi dậy niềm tự hào và khí thế thi đua trong mỗi gia đình làm trà.
Đây là cơ sở pháp lý và văn hóa quan trọng để chính quyền cũng như người dân địa phương nâng cao ý thức về việc bảo tồn bản sắc gắn liền với bảo vệ môi trường sinh thái. Khi cái tên Bằng Phúc được xướng lên trên bản đồ làng nghề, nó cũng đồng thời mở ra một chương mới cho ngành nghề nông thôn, nơi mà sự phát triển bền vững không còn là khẩu hiệu xa vời mà đã trở thành cơm ăn áo mặc hằng ngày của người dân.
Báu vật từ sự ưu đãi khắc nghiệt của thiên nhiên
Để hiểu tại sao chè Shan tuyết Bằng Phúc lại được coi là sản phẩm đặc trưng tiêu biểu, cần phải nhìn vào sự kỳ diệu của thổ nhưỡng nơi đây. Nằm ở độ cao đặc thù, xã Đồng Phúc sở hữu một tiểu khí hậu quanh năm mát mẻ, thường xuyên được bao phủ bởi những dải sương mù đậm đặc. Chính sự khắc nghiệt và khác biệt của thiên nhiên vùng núi cao đã rèn luyện cho cây chè Shan Tuyết một sức sống mãnh liệt, tích tụ những tinh túy từ lòng đất để tạo nên chất lượng nước trà vàng óng như mật ong, vị ngọt hậu sâu sắc và hương thơm tinh khiết như hơi thở của rừng già.
Mỗi búp trà khi thu hái vẫn còn vương lớp lông tơ trắng mịn như tuyết, minh chứng cho một quy trình sinh trưởng hoàn toàn tự nhiên và thuần khiết. Theo chia sẻ của những bậc cao niên trong vùng, cây chè Shan tuyết không chỉ là sinh kế mà còn là linh hồn, là nhân chứng sống động cho lịch sử khai sơn phá thạch của các dòng họ tại Đồng Phúc. Sự gắn kết mật thiết này đã tạo nên một hệ sinh thái nhân văn đặc sắc, nơi văn hóa trà thấm đẫm trong từng nếp nhà, từng câu chuyện bên bếp lửa hồng.
Những chứng nhân lịch sử giữa rừng xanh
Số liệu thống kê từ các đợt nghiên cứu của Viện Khoa học kỹ thuật Nông lâm nghiệp miền núi phía Bắc trong giai đoạn 2024-2025 đã hé lộ những con số kinh ngạc về sự giàu có của vùng nguyên liệu này. Hiện nay, trên toàn địa bàn xã có tới 740 cây chè Shan Tuyết cổ thụ nằm rải rác khắp 7 thôn, tạo nên một quần thể thực vật có giá trị vô giá. Đặc biệt, khu vực Phiêng Phung nổi lên như một "thánh địa" chè cổ với mật độ dày đặc hơn 400 gốc trên diện tích khoảng 1,7 héc-ta.
Những con số đo đạc thực tế cho thấy sự hùng vĩ của loài cây này với chiều cao trung bình khoảng 5,3 mét và đường kính gốc đạt 19,2 cen-ti-mét. Cá biệt, các chuyên gia đã phát hiện ra 5 "cụ" chè có chu vi thân dao động từ 150 đến 200 cen-ti-mét, sinh trưởng hoàn toàn tự nhiên qua hàng thế kỷ. Đây là những cá thể mang nguồn gen quý hiếm, là di sản sống mang trong mình mã số di truyền của cả một vùng đất. Hình ảnh những tán chè rộng lớn, vững chãi giữa gió ngàn không chỉ tạo nên cảnh quan sinh thái tuyệt đẹp cho vùng núi Đồng Phúc mà còn là bằng chứng đanh thép cho tính ổn định và bền vững của vùng nguyên liệu di sản này.
Từ danh hiệu cây di sản đến khát vọng thương hiệu toàn cầu
Niềm tự hào của người dân Đồng Phúc đã được đẩy lên đỉnh điểm vào cuối năm 2025, khi Hội Bảo vệ thiên nhiên và môi trường Việt Nam chính thức công nhận quần thể 12 cây chè Shan Tuyết tại đây là Cây di sản Việt Nam. Sự ghi nhận này không chỉ có ý nghĩa về mặt khoa học hay đa dạng sinh học, mà còn là một sự bảo chứng vàng cho giá trị kinh tế của sản phẩm. Danh hiệu di sản đã biến những búp trà Shan Tuyết từ một món hàng nông sản thông thường trở thành một loại phẩm vật văn hóa, đủ sức chinh phục những thị trường sành sỏi và khó tính nhất.
Trong bối cảnh người tiêu dùng toàn cầu đang hướng tới những sản phẩm có nguồn gốc minh bạch, có câu chuyện lịch sử và mang tính nhân văn cao, chè Shan Tuyết Bằng Phúc đang đứng trước cơ hội ngàn năm có một để khẳng định vị thế của mình. Việc công nhận làng nghề trong năm 2026 chính là bước đi tiếp nối đầy logic để hiện thực hóa giá trị của danh hiệu di sản vào đời sống kinh tế, biến niềm tự hào thành doanh thu và lợi nhuận cho bà con vùng cao.
Chiến lược bứt phá và tầm nhìn kinh tế tuần hoàn
Việc nhận quyết định làng nghề mới chỉ là điểm khởi đầu cho một cuộc hành trình dài hơi và đầy thách thức. Để chè Shan Tuyết Bằng Phúc thực sự cất cánh, Đảng bộ và chính quyền xã Đồng Phúc đang tập trung vào một chiến lược phát triển toàn diện, lấy chất lượng làm giá trị cốt lõi. Thay vì mở rộng diện tích một cách ồ ạt, địa phương ưu tiên bảo tồn và chăm sóc vùng nguyên liệu hiện hữu, áp dụng các tiêu chuẩn canh tác hữu cơ nghiêm ngặt để giữ gìn hương vị độc bản. Sự liên kết giữa các hộ dân thành các tổ hợp tác và hợp tác xã là yếu tố then chốt để tạo ra sức mạnh tập thể trong việc thu mua, chế biến và tìm kiếm thị trường.
Việc ứng dụng công nghệ trong khâu đóng gói, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc bằng mã QR và đẩy mạnh truyền thông trên các nền tảng số sẽ giúp đưa hương trà Shan Tuyết đi xa hơn khỏi lũy tre làng. Mục tiêu cuối cùng của làng nghề không chỉ là tăng thu nhập mà còn là cải thiện chất lượng sống, giữ chân người trẻ ở lại với nghề truyền thống và biến Đồng Phúc trở thành một điểm đến du lịch sinh thái trà đầy hấp dẫn, nơi du khách có thể vừa thưởng trà vừa chiêm ngưỡng những "cụ" chè di sản trăm tuổi.
Hương trà Shan Tuyết Bằng Phúc giờ đây không chỉ thoang thoảng trong chén nước trà mà đã trở thành làn gió mới mang theo khát vọng đổi đời của cả một vùng đất. Với sự đồng lòng của chính quyền và người dân, cùng sự hỗ trợ của các chuyên gia khoa học, chúng ta hoàn toàn có quyền tin rằng sản phẩm trà tuyết vùng cao này sẽ sớm khẳng định được vị thế vững chắc trên thị trường, trở thành biểu tượng của sự kết hợp hoàn hảo giữa bảo tồn di sản và phát triển kinh tế xanh trong kỷ nguyên mới.
Bảo An