Bản lĩnh của "trụ đỡ" trong tâm bão toàn cầu
Sau giai đoạn tái cơ cấu 2013, nông nghiệp Việt Nam đã chứng minh một sức sống bền bỉ lạ kỳ. Trong những thời khắc khó khăn của đại dịch 19 hay những giai đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu đứt gãy, khi nhiều ngành công nghiệp và dịch vụ rơi vào trạng thái đóng băng, nông nghiệp vẫn lẳng lặng tỏa sáng như một bệ đỡ an toàn cho cả nền kinh tế. Điểm khác biệt lớn nhất của ngành không nằm ở những cú nhảy vọt mang tính nhất thời, mà ở sự ổn định vững chãi qua thời gian. Kể từ năm 2019 đến nay, các chỉ số của ngành luôn duy trì sắc xanh, và đặc biệt trong năm 2025, con số xuất siêu kỷ lục 21 tỷ USD đã trở thành một điểm tựa tài chính quan trọng, giúp cân bằng cán cân thương mại quốc gia.
Sự bứt phá này không đến từ sự may mắn hay ngẫu nhiên mà là kết quả của một chiến lược chuyển dịch cơ cấu đúng đắn. Ngành nông nghiệp đã bắt đầu biết cách "chọn mặt gửi vàng" khi tập trung vào những mặt hàng có giá trị thặng dư cao thay vì chỉ chạy theo sản lượng cơ học như trước đây. Sự bùng nổ của ngành hàng trái cây, mà tiêu biểu là quả sầu riêng, là một minh chứng đanh thép cho việc thấu hiểu thị hiếu người dùng có thể tạo ra những giá trị tỷ USD nhanh chóng như thế nào. Tuy nhiên, vinh quang luôn đi kèm với những áp lực mới.
Năm 2026 đang đặt ra những bài toán hóc búa hơn khi các chính sách thuế quan từ những thị trường lớn như Hoa Kỳ có xu hướng thắt chặt, hay những xung đột địa chính trị tại Trung Đông gây ra những gợn sóng lan tỏa đến tận từng cánh đồng tại Việt Nam. Dù kim ngạch trực tiếp sang khu vực này chỉ khoảng 1,7 tỷ USD, nhưng những rủi ro tại các eo biển huyết mạch như Hormuz có thể đẩy chi phí vận tải và giá nguyên liệu đầu vào tăng vọt, đe dọa trực tiếp đến lợi nhuận của nông dân và doanh nghiệp.
Hóa giải những biến động từ thị trường quốc tế
Thị trường quốc tế ngày nay không còn là một sân chơi dễ dãi. Ngay cả với những đối tác truyền thống như Trung Quốc, các quy định về kiểm dịch thực vật và tiêu chuẩn kỹ thuật cũng đang thay đổi từng ngày, từng giờ. Câu chuyện về những chuyến xe nông sản phải quay đầu tại cửa khẩu hay giá mít, giá thanh long trồi sụt thất thường mỗi khi có thay đổi về quy định kiểm dịch chính là lời cảnh báo đắt giá về việc nâng cao chất lượng từ gốc. Các thị trường cao cấp như EU hay Hàn Quốc lại dựng lên những hàng rào kỹ thuật vô cùng tinh vi, nơi mà chất lượng không chỉ nằm ở hương vị sản phẩm mà còn nằm ở sự minh bạch trong truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm với môi trường.
Thực tế này đòi hỏi chúng ta phải rũ bỏ hoàn toàn lối sản xuất tự phát, manh mún để bước vào kỷ nguyên của tư duy kinh tế nông nghiệp. Mỗi sản phẩm khi rời khỏi biên giới phải mang theo một "tấm hộ chiếu" của sự tin tin cậy. Nếu thất bại ở bất kỳ tiêu chuẩn kỹ thuật nào, cánh cửa thị trường sẽ lập tức đóng sầm lại, bất chấp nỗ lực marketing hay quy mô sản xuất lớn đến đâu. Việc chuyển từ tư duy "sản xuất cái mình có" sang "sản xuất cái thị trường cần" chính là mệnh lệnh từ thực tiễn. Mọi quy trình canh tác, từ khâu chọn giống, bón phân cho đến thu hoạch, đều phải bám sát tín hiệu và tiêu chuẩn từ người tiêu dùng cuối cùng. Chỉ khi làm được điều này, nông sản Việt mới có thể thoát khỏi cái bẫy "giá rẻ" để tiến vào phân khúc giá trị cao, nơi chất lượng và thương hiệu mới là yếu tố quyết định quyền định giá.
Đánh thức không gian tăng trưởng từ giá trị xanh
Để hiện thực hóa mục tiêu 75 tỷ USD, ngành nông nghiệp cần những "cú hích" mạnh mẽ hơn từ khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Việc xây dựng các vùng nguyên liệu đạt chuẩn không thể chỉ dựa trên kinh nghiệm truyền thống mà phải được số hóa toàn diện để dễ dàng quản lý và truy xuất. Đầu tư vào công nghệ chế biến sâu chính là chìa khóa để nâng cao giá trị gia tăng, giúp chúng ta không còn phải "bán lúa non" hay xuất khẩu thô với giá trị thấp. Hơn nữa, nông nghiệp năm 2026 không nên được nhìn nhận như một ngành kinh tế đơn lẻ. Nó cần được đặt trong một hệ sinh thái toàn diện, kết nối chặt chẽ với công nghiệp thực phẩm, du lịch nông thôn và cả công nghiệp chế tạo. Sự kết hợp này không chỉ tạo ra nhiều việc làm hơn mà còn làm phong phú thêm những trải nghiệm và giá trị mà ngành có thể mang lại.
Bên cạnh đó, những không gian tăng trưởng mới đang dần lộ diện từ kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn. Tiềm năng từ kinh tế biển, điện gió ngoài khơi hay khai thác bền vững giá trị từ rừng sẽ là những "mỏ vàng" mới giúp thúc đẩy GDP toàn ngành. Thậm chí, những tài nguyên tưởng chừng không liên quan như địa chất hay đất hiếm cũng có thể trở thành những động lực gián tiếp hỗ trợ cho hạ tầng nông nghiệp hiện đại. Việc chuyển đổi từ mô hình "sản xuất xanh" đơn thuần sang "giá trị xanh" bền vững sẽ là tấm thẻ thông hành quan trọng nhất để nông sản Việt đi sâu vào các chuỗi cung ứng toàn cầu có yêu cầu khắt khe về giảm phát thải và bảo vệ đa dạng sinh học. Đây không chỉ là xu hướng mà còn là điều kiện tiên quyết để tồn tại trong trật tự kinh tế mới.
Đòn bẩy tài chính và hạ tầng số cho người nông dân
Mọi chiến lược vĩ mô sẽ trở nên vô nghĩa nếu thiếu đi nguồn lực tài chính và con người. Trong giai đoạn tới, dòng vốn tín dụng cần được khơi thông và định hướng rõ ràng vào các khâu chế biến sâu và sản xuất đạt tiêu chuẩn xanh. Tín dụng nfông nghiệp phải trở thành bà đỡ thực thụ cho các hợp tác xã và doanh nghiệp mạnh dạn thay đổi công nghệ. hKhi dòng vốn được "rót" đúng chỗ, không chỉ giúp gia tăng năng suất mà còn giúp người nông dân tự tin hơn trong việc chinh phục các chứng chỉ quốc tế khó tính nhất. Điều này đòi hỏi một sự phối hợp nhịp nhàng giữa hệ thống ngân hàng và các cơ quan quản lý nông nghiệp để đảm bảo vốn đến đúng đối tượng có khả năng tạo ra giá trị đột phá.
Song song với tài chính, việc nâng cấp hạ tầng công nghệ và phfổ cập kỹ năng số cho khu vực nông thôn là nhiệm vụ cấp bách. Người nông dân thời đại mới phải là những "công dân số" thực thụ, biết cách sử dụng dữ liệu để dự báo thị trường, biết cách ứng dụng tài chính số để tối ưu hóa dòng vốn và biết cách dùng mạng xã hội để quảng bá sản phẩm trực tiếp. Việc xóa bỏ khoảng cách về công nghệ sẽ giúp rút ngắn đáng kể thời gian đưa nông sản từ cánh đồng đến bàn ăn của khách hàng quốc tế, giảm thiểu các khâu trung gian kém hiệu quả. Khi hệ sinh thái nông nghiệp được vận hành dựa trên nền tảng dữ liệu minh bạch và nguồn nhân lực am hiểu công nghệ, mục tiêu tăng trưởng hai con số sẽ không còn là một đích đến xa vời.
Nông nghiệp Việt Nam 2026 đang đứng trước vận hội lớn để không chỉ là "trụ đỡ" mà còn là đầu tàu dẫn dắt nền kinh tế vươn mình ra biển lớn với niềm tự hào về một quốc gia nông nghiệp hiện đại và nhân văn.
Bảo An