Thực trạng định vị thương hiệu và yêu cầu chuyển dịch cơ cấu
Tại hội nghị gặp mặt doanh nghiệp tỉnh Quảng Ninh mới đây với sự tham gia của lãnh đạo các sở, ngành và gần 500 chủ doanh nghiệp, bài toán tối ưu hóa giá trị kinh tế cho các sản phẩm nông sản đặc sản địa phương đã nhận được nhiều sự quan tâm. Dù sở hữu những vùng chè ven biển có đặc tính sinh thái độc đáo, sản phẩm chè Đường Hoa tại huyện Đầm Hà trong thời gian qua vẫn gặp khó khăn trong việc khẳng định vị thế thương hiệu ở phân khúc cao cấp. Hoạt động sản xuất chủ yếu dựa trên kinh nghiệm truyền thống của các nông hộ, danh mục sản phẩm sau chế biến chưa phong phú và năng lực liên kết chuỗi giá trị chưa đồng đều. Thực tế thương mại cho thấy việc tiêu thụ dưới dạng nguyên liệu thô hoặc chế biến đơn giản khiến biên lợi nhuận của người trồng chè chưa tương xứng với tiềm năng tự nhiên của vùng ven biển.
Trước thực tế đó, xu hướng chuyển đổi từ mô hình sản xuất nông nghiệp thuần túy sang tích hợp giá trị văn hóa và công nghệ đang được xem là giải pháp khả thi. Đại diện các doanh nghiệp tiên phong, tiêu biểu như thương hiệu Trà Việt Tú, đã đề xuất ba nhóm giải pháp trọng tâm: ứng dụng khoa học để chứng minh các giá trị đặc hữu của phẩm trà; xây dựng thương hiệu chứng nhận hình ảnh sản phẩm đặc trưng của địa phương; và thiết kế các mô hình tham quan trải nghiệm đồi chè. Việc gắn kết quy trình canh tác với chương trình OCOP và hoạt động du lịch lữ hành được kỳ vọng sẽ gia tăng giá trị thương mại cho sản phẩm, đồng thời mở ra nguồn sinh kế ổn định cho cộng đồng dân cư tại vùng nguyên liệu.
Đồng bộ hạ tầng khoa học và số hóa quy trình quản lý chất lượng
Để hiện thực hóa các mục tiêu này, ngành chức năng địa phương đã triển khai các bước kỹ thuật cụ thể. Thống kê từ Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Quảng Ninh cho thấy địa phương đã bước đầu xây dựng các vùng trồng đạt chuẩn, bao gồm mô hình 7 ha sử dụng phân bón hữu cơ nano đạt tiêu chuẩn VietGAP (hiệu lực đến tháng 11/2026) và mô hình 1 ha đạt chứng nhận hữu cơ quốc gia tại xã Đường Hoa (hiệu lực đến tháng 12/2027). Hệ thống văn bằng bảo hộ nhãn hiệu chứng nhận "Chè Đường Hoa" dưới cả dạng chữ và dạng hình cũng đã được các cơ quan thẩm quyền xác lập pháp lý và đang hoàn thiện quy trình quản lý phù hợp với cơ chế mới.
Trọng tâm trong chiến lược hành động giai đoạn này là việc triển khai nhiệm vụ khoa học công nghệ cấp tỉnh về phát triển chuỗi giá trị chè hữu cơ gắn với công nghệ số và liên kết chuỗi. Dự án tập trung vào việc nghiên cứu ứng dụng thiết bị tự động hóa, cảm biến IoT vào quy trình thâm canh tiên tiến theo tiêu chuẩn hữu cơ quốc gia TCVN 11041:6-2018. Bên cạnh đó, hệ thống truy xuất nguồn gốc cho sản phẩm chè Đường Hoa đang được xây dựng đồng bộ. Giải pháp này không chỉ dừng lại ở việc dán tem mã QR thông thường mà hướng tới hình thành một cơ sở dữ liệu số hoàn chỉnh, tích hợp đầy đủ thông tin về vùng trồng, chủng loại giống, quy trình canh tác sinh học, ngày thu hoạch, cơ sở tinh chế và kết quả kiểm nghiệm chất lượng để phục vụ công tác quản lý chất lượng, chống giả mạo và phân phối trên các kênh thương mại điện tử.
Kế hoạch đầu tư dài hạn và giải pháp liên kết ngành bền vững
Nhằm bảo đảm tính thực thi cho dự án, Sở Khoa học và Công nghệ đã đề xuất phê duyệt nhiệm vụ khoa học công nghệ cấp tỉnh với quy mô kinh phí 18 tỷ đồng, triển khai xuyên suốt trong giai đoạn 2026-2030. Nguồn lực này được phân bổ tập trung vào việc nghiên cứu cơ sở khoa học về tác động của các yếu tố vi khí hậu, thổ nhưỡng, hơi biển vùng đặc hữu tới chất lượng búp trà tươi, tạo căn cứ dữ liệu để định vị thương hiệu. Đồng thời, cơ quan quản lý sẽ hỗ trợ các doanh nghiệp, hợp tác xã tiếp cận quy chuẩn đo lường chất lượng, sở hữu trí tuệ và chuyển giao các công nghệ sấy lạnh, đóng gói tiên tiến để phát triển đa dạng các dòng sản phẩm OCOP chất lượng cao.
Tầm nhìn dài hạn của địa phương là thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành giữa các sở Nông nghiệp, Công Thương, Khoa học và Công nghệ, và Du lịch nhằm tích hợp không gian sản xuất của các đồi chè vào mạng lưới dịch vụ lữ hành của tỉnh. Việc tổ chức các mô hình tham quan, hái chè, trải nghiệm ẩm thực và thưởng trà tại chỗ sẽ tạo ra một chuỗi giá trị kinh tế tích hợp. Để mô hình này vận hành hiệu quả, sự chủ động đồng hành của các doanh nghiệp trong việc tuân thủ các tiêu chuẩn chất lượng và tính minh bạch của hệ thống dữ liệu số là yếu tố quyết định, góp phần đưa sản vật chè Đường Hoa tham gia sâu hơn vào chuỗi tăng trưởng kinh tế xanh bền vững của tỉnh Quảng Ninh.
Bảo An