Báu vật xanh giữa không gian đại ngàn Pà Cò
Địa bàn Pà Cò thuộc tỉnh Phú Thọ từ lâu đã nổi tiếng với điều kiện khí hậu mát mẻ quanh năm và lớp sương mù bao phủ bồng bềnh ở độ cao trên 1.000 m. Ngoài vẻ đẹp tự nhiên hoang sơ, vùng đất này còn lưu giữ một báu vật sinh thái vô giá là quần thể chè Shan tuyết cổ thụ mọc tự nhiên giữa rừng già.
Thống kê thực địa cho thấy toàn khu vực hiện có khoảng 1.300 đến 1.400 cây chè cổ thụ, phân bố tập trung tại các bản làng như Xà Lĩnh, Pà Cò 1 và Chà Đáy. Rất nhiều gốc chè trong số đó có tuổi đời kéo dài từ 200 đến 300 năm, thậm chí có những cây già cỗi được xác định đã hiện diện qua nhiều thế hệ dân cư. Trái ngược với dáng cây thấp ngang tầm hông của các đồi chè vùng trung du, chè Shan tuyết nơi đây là những cây thân gỗ khổng lồ, cao vút, gốc cây xù xì in hằn dấu vết thời gian và bao phủ bởi lớp rêu phong cùng địa y mốc trắng.
Đối với cộng đồng người Mông bản địa, rừng chè cổ thụ đóng vai trò như một phần di sản gắn bó chặt chẽ với đời sống tâm linh và sinh hoạt hằng ngày. Những câu chuyện truyền thuyết về loài chim Phượng Hoàng mỏ vàng gieo hạt giống quý trên sườn núi đá vẫn được truyền tụng, góp phần bồi đắp ý thức tôn trọng tự nhiên của dân làng. Nhờ biên độ nhiệt độ thấp cùng độ ẩm cao quanh năm, các búp chè non tích tụ trọn vẹn dưỡng chất và phát triển một lớp lông tơ trắng mịn như tuyết. Khi qua chế biến, trà Shan tuyết Pà Cò mang đến hương vị chát dịu ban đầu, hòa quyện với vị hậu ngọt sâu thẳm. Để bảo vệ nguồn tài nguyên quý giá này, việc giữ gìn và cấm xâm hại rừng chè đã được đưa trực tiếp vào hệ thống hương ước, quy ước của xóm bản từ rất sớm, giúp quần thể cây trồng đặc biệt này tồn tại nguyên vẹn qua hàng trăm năm.
Sự chuyển dịch từ thu hái tự do sang chuỗi du lịch trải nghiệm
Nếu như trước đây, người dân địa phương chỉ thu hái chè theo phương thức tự nhiên phục vụ nhu cầu sinh hoạt gia đình, thì hiện nay, tư duy khai thác tài nguyên đã có bước chuyển mình mạnh mẽ. Nhờ các định hướng bảo tồn cây di sản kết hợp với chương trình phát triển sản phẩm OCOP, tiềm năng của rừng chè Shan tuyết Pà Cò đã được đánh thức. Mô hình du lịch trải nghiệm văn hóa nông nghiệp ra đời, biến những triền chè cổ thụ thành điểm dừng chân hấp dẫn đối với du khách thập phương khi ghé thăm vùng cao.
Đến với Pà Cò, khách du lịch không chỉ thưởng ngoạn cảnh quan săn mây mà còn có cơ hội trực tiếp tham gia vào đời sống lao động của người bản địa. Du khách được hướng dẫn kiễng chân hoặc bắc thang trèo lên những cành chè cao quá đầu người, tự tay thu hái từng búp chè tươi còn đọng sương sớm cùng người dân Mông. Tiếp đó, quy trình sao chè thủ công trên chảo nhiệt truyền thống sẽ giúp du khách hiểu rõ hơn về sự tỉ mỉ của nghề làm trà. Việc ngồi thưởng thức ly trà nóng hổi giữa không gian sương mờ, nghe kể những câu chuyện gắn liền với núi rừng đã tạo ra sự kết nối cảm xúc mạnh mẽ, nâng cao giá trị trải nghiệm cho sản phẩm du lịch địa phương.
Tạo dựng sinh kế bền vững và định hướng công nhận cây di sản
Sự kết hợp giữa sản xuất nông nghiệp sạch và dịch vụ du lịch trải nghiệm đang mở ra hướng phát triển kinh tế bền vững cho đồng bào vùng cao. Hiện nay, sản phẩm búp chè tươi cổ thụ được các xưởng chế biến và thương lái thu mua với mức giá cao, mang lại nguồn thu nhập ổn định cho các hộ gia đình. Lợi ích kinh tế trực tiếp giúp người dân thêm gắn bó, chủ động đầu tư công sức chăm sóc và bảo vệ từng gốc chè cổ thụ như tài sản quý giá của gia tộc, hạn chế tối đa tình trạng chặt phá hay can thiệp thô bạo vào môi trường sinh thái.
Để gia tăng thương hiệu và giá trị pháp lý cho vùng nguyên liệu, chính quyền địa phương đang tích cực phối hợp với các cơ quan chuyên môn hoàn thiện hồ sơ tiến tới công nhận Quần thể chè Shan tuyết Pà Cò là Quần thể Cây Di sản. Việc xác lập danh hiệu di sản không chỉ có ý nghĩa quan trọng trong công tác bảo tồn nguồn gen thực vật quý hiếm mà còn tạo ra chiếc đòn bẩy vững chắc để quảng bá du lịch. Sự lồng ghép giữa bảo tồn di sản, phát triển sản phẩm OCOP và du lịch sinh thái đang chứng minh tính hiệu quả, giúp nâng cao đời sống vật chất cho người dân, đồng thời lan tỏa thông điệp về lối sống hài hòa giữa con người và thiên nhiên.
Bảo An