Giá hàng online leo thang khi các sàn đồng loạt tăng phí

Dữ liệu từ nền tảng phân tích thương mại điện tử Metric cho thấy một xu hướng đáng chú ý: giá trị trung bình của một sản phẩm bán ra trên các sàn đã tăng khoảng 25,8% chỉ trong vòng một năm, từ 103.760 đồng trong quý II/2025 lên 130.510 đồng trong quý I/2026. Đây là mức tăng vượt xa tốc độ lạm phát thông thường, phản ánh trực tiếp áp lực chi phí mà người bán đang phải gánh và chuyển một phần sang giá bán cho người tiêu dùng.

Nhiều người mua hàng lâu năm cũng nhận thấy sự thay đổi này. Quan niệm "lên sàn để mua hàng giá rẻ" từng là động lực chính khiến người tiêu dùng chuyển từ mua sắm truyền thống sang online – đang dần lung lay khi nhiều nhà bán buộc phải điều chỉnh giá hoặc cắt giảm khuyến mãi để bù đắp chi phí sàn ngày càng tăng.

Theo ghi nhận, làn sóng tăng phí rõ rệt nhất bắt đầu từ giữa tháng 5/2026, khi các nền tảng lớn gần như cùng lúc công bố điều chỉnh biểu phí với người bán.

Shopee là cái tên có nhiều thay đổi nhất. Từ đầu tháng 5, sàn này nâng phí xử lý giao dịch đối với các phương thức thanh toán trả trước từ khoảng 4,91% lên 6%. Từ ngày 23/5, Shopee tiếp tục điều chỉnh hàng loạt phí khác: phí dịch vụ gói Voucher Xtra tăng từ 4% lên 5,5% giá trị mỗi sản phẩm (tối đa 50.000 đồng/sản phẩm), phí dịch vụ PiShip tăng từ 1.620 đồng lên 2.700 đồng mỗi đơn. Đáng chú ý, nhóm ngành sức khỏe và làm đẹp tăng phí cố định thêm khoảng 3%, lên mức 16-17%, còn phụ kiện điện tử như cáp sạc, ốp lưng, kính cường lực tăng khoảng 4%, lên khoảng 15%. Từ ngày 1/7, Shopee bắt đầu thu thêm phí hạ tầng 3.000 đồng cho mỗi đơn hàng giao thành công – khoản phí mà nhiều người bán cho rằng chưa có sự đồng thuận rõ ràng.

Lazada cũng thông báo tăng phí xử lý cho mỗi đơn hàng thành công từ 5% lên 6% (đã gồm VAT), áp dụng từ ngày 26/5, đồng thời bắt đầu áp dụng phí hạ tầng kỹ thuật 3.000 đồng/đơn hàng giao thành công – khoản phí trước đây bằng 0.

TikTok Shop cũng điều chỉnh phí cố định và phí hoa hồng ở nhiều ngành hàng tương tự Shopee, với mức tăng phổ biến 3-4% tùy nhóm sản phẩm.

Theo báo cáo ngành thương mại điện tử Việt Nam, tính chung các khoản phí, tổng chi phí sàn mà người bán phải trả đã tăng từ mức 9-14% doanh thu đơn hàng trước đây lên 21,8-33,8%. Trong đó, phí xử lý giao dịch tăng từ 3-4% lên 4,91-6%; phí hoa hồng cố định tăng từ 2-5% lên 8,8-17,8%; các gói dịch vụ phụ trợ như Freeship Xtra, Voucher Xtra hay Hoàn Xu tăng lên mức 7-9%.

Trước phản ứng mạnh từ cộng đồng người bán, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương) đã can thiệp. Ngày 18/5/2026, cơ quan này gửi văn bản yêu cầu các sàn thương mại điện tử cung cấp thông tin, tài liệu phục vụ công tác rà soát, giám sát theo pháp luật cạnh tranh, đồng thời tổ chức làm việc với đại diện Shopee, TikTok Shop và một số nhà bán hàng để ghi nhận các khó khăn phát sinh.

Ủy ban đặc biệt lưu ý đến kế hoạch của Shopee triển khai "Chương trình Duy trì hiển thị" từ ngày 29/5 cơ chế tự động trích một tỷ lệ nhất định (tối thiểu 1%, có thể lên tới 50% theo lựa chọn của người bán) từ doanh thu đơn hàng thành công để nạp vào tài khoản dịch vụ hiển thị, nhằm duy trì hoạt động quảng bá sản phẩm trên nền tảng. Sau khi bị yêu cầu rà soát cơ sở áp dụng và đánh giá tác động, ngày 27/5, Shopee đã có báo cáo gửi Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, chủ động đề xuất hoãn triển khai chính sách phí mới này.

Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia khẳng định các nền tảng số trung gian bán lẻ có quyền xây dựng giá dịch vụ theo cơ chế thị trường, nhưng khi điều chỉnh chính sách phí cần bảo đảm tính minh bạch, hợp lý, không tạo gánh nặng bất hợp lý cho nhà bán hàng và không làm méo mó môi trường cạnh tranh. Cơ quan này cho biết sẽ tiếp tục giám sát chặt các đợt điều chỉnh phí trong thời gian tới và yêu cầu doanh nghiệp giải trình khi cần thiết.

Đáng chú ý, sau làn sóng phản ứng và sự vào cuộc của cơ quan quản lý, cuối tháng 6/2026 TikTok Shop đã công bố biểu phí mới với xu hướng giảm ở một số nhóm hàng thiết yếu. Cụ thể, nhóm hàng gia dụng chính hãng (Shop Mall) thuộc ngành bách hóa được giảm phí hoa hồng từ khoảng 13,5-15,7% xuống còn 10,5-13%; với nhà bán thông thường, mức phí giảm khoảng 2 điểm phần trăm, tối đa còn 9,5%. Tuy nhiên, nhóm sức khỏe, làm đẹp và chăm sóc cá nhân vẫn tiếp tục tăng phí thêm 0,5-3%, có nơi lên tới 19,8%, cho thấy diễn biến phí không đồng đều giữa các ngành hàng và các sàn vẫn đang trong quá trình điều chỉnh, thăm dò phản ứng thị trường.

Dù vậy, giới chuyên gia thương mại điện tử nhận định xu hướng chung của ngành vẫn là chuyển từ giai đoạn "đốt tiền" trợ giá sang tối ưu hiệu quả vận hành và lợi nhuận, nên khả năng phí quay lại mức thấp như trước năm 2025 là khó xảy ra.

Nhiều chủ shop online cho biết biên lợi nhuận đã bị bào mòn nghiêm trọng. Trước đây, tổng chi phí bán hàng trên sàn thường chỉ chiếm khoảng 10-15% doanh thu đơn hàng; nay tỷ lệ này có nơi đã vượt 25%, thậm chí nếu cộng thêm chi phí quảng cáo, tiếp thị liên kết, đóng gói và tỷ lệ hoàn trả, tổng chi phí thực tế có thể lên tới 40-50% giá trị sản phẩm ở những ngành hàng cạnh tranh cao như mỹ phẩm, thời trang.

Trước sức ép này, các nhà bán hàng buộc phải lựa chọn giữa hai kịch bản: giữ nguyên giá bán để duy trì khách hàng nhưng chấp nhận lợi nhuận giảm sâu, hoặc tăng giá bán khoảng 3-5% để bảo đảm biên lợi nhuận nhưng có nguy cơ mất khách vào tay đối thủ hoặc kênh bán hàng khác. Số liệu từ Metric cho thấy số nhà bán hàng tồn tại trên bốn sàn lớn Shopee, TikTok Shop, Lazada và Tiki đã giảm hơn 7% so với cùng kỳ năm trước, tương đương gần 48.000 nhà bán rời khỏi thị trường chỉ trong một năm – phần lớn là các shop nhỏ lẻ không đủ sức thích ứng với chi phí mới.

Ngược lại, nhóm gian hàng chính hãng (Shop Mall) tiếp tục mở rộng ảnh hưởng. Dù chỉ chiếm hơn 2% số lượng gian hàng trên Shopee và TikTok Shop, nhóm này lại nắm giữ hơn 30% tổng doanh số của hai nền tảng trong năm 2025, cho thấy áp lực phí đang đẩy nhanh quá trình thanh lọc thị trường, có lợi cho các thương hiệu lớn và bất lợi cho người bán nhỏ lẻ.

Trước áp lực chi phí ngày càng tăng, nhiều chuyên gia và nhà bán hàng khuyến nghị doanh nghiệp không nên phụ thuộc hoàn toàn vào một sàn thương mại điện tử. Chiến lược đa kênh (omnichannel) – kết hợp bán hàng qua website riêng, mạng xã hội (Facebook, Zalo, Instagram), livestream riêng và cả các điểm bán offline (pop-up, hội chợ, cửa hàng vật lý) – đang được xem là hướng đi giúp giảm rủi ro khi chính sách phí trên các sàn liên tục biến động.

Về phía cơ quan quản lý, một số ý kiến pháp lý cho rằng cần thiết lập mức trần và lộ trình điều chỉnh phí rõ ràng để tránh tình trạng tăng phí mất kiểm soát, đồng thời cần theo dõi sát khả năng các nền tảng có vị trí thống lĩnh thị trường (thị phần từ 30% trở lên) lạm dụng quyền định giá dịch vụ theo quy định của Luật Cạnh tranh hiện hành.

Đáng chú ý, từ ngày 1/7/2026, Luật Thương mại điện tử 2025 chính thức có hiệu lực, mở rộng phạm vi quản lý sang mạng xã hội, các nền tảng số và mô hình kinh doanh online mới, đồng thời siết chặt hơn trách nhiệm của người bán trong hoạt động livestream, tiếp thị liên kết và phòng chống hàng giả, hàng gian lận thương mại. Đây được xem là một bước đi bổ sung nhằm tạo hành lang pháp lý minh bạch hơn cho thị trường thương mại điện tử đang tăng trưởng nhanh nhưng cũng nhiều biến động về chính sách phí.

Hoàng Nguyễn