Sự định hình của một phân khúc đồ uống lai
Về mặt công thức, trà sữa Đông y là sự tích hợp giữa các nền trà quen thuộc như hồng trà, ô long phốitrộn cùng sữa tươi hoặc sữa hạt, với các nguyên liệu từ Y học cổ truyền như kỷ tử, táo đỏ, nhân sâm, phục linh, trần bì hay ý dĩ. Điểm khác biệt lớn nhất giúp dòng đồ uống này tạo dấu ấn riêng so với trà sữa công nghiệp là việc hạn chế các loại trân châu, thạch làm từ tinh bột biến tính. Thay vào đó, các cửa hàng sử dụng cốt trà đun trực tiếp cùng thảo mộc hoặc kèm topping là các loại hạt, dược liệu thô.
Làn sóng này khởi nguồn từ thị trường Trung Quốc và nhanh chóng lan tỏa sang các quốc gia Đông Nam Á trong giai đoạn 2024 - 2026. Báo cáo từ Viện Nghiên cứu Ngành hàng Forward-looking cho thấy quy mô phân khúc nước uống dưỡng sinh kiểu Á Đông đã đạt mức tăng trưởng hơn 350% vào năm 2023, tạo tiền đề để trở thành một trong những nhóm sản phẩm dẫn dắt thị trường F&B trong năm 2026. Xu hướng này cũng thể hiện rõ nét qua không gian số khi các nội dung về lối sống lành mạnh kết hợp trà thảo mộc liên tục ghi nhận lượng tương tác lớn, vượt mốc 600.000.000 lượt xem trên các nền tảng mạng xã hội, đưa từ khóa này vào nhóm tìm kiếm thịnh hành tại Việt Nam.
Điểm chạm tâm lý từ lối sống của thế hệ trẻ
Sức hút của trà sữa Đông y không chỉ dừng lại ở yếu tố hương vị mới, mà còn phản ánh sự thay đổi trong thói quen sinh hoạt của nhóm người dùng từ 18 đến 40 tuổi. Đối mặt với áp lực công việc, lịch trình bận rộn và thói quen thức đêm, tệp khách hàng này có nhu cầu cao về các sản phẩm hỗ trợ sức khỏe. Tuy nhiên, họ lại không có đủ thời gian hoặc sự kiên nhẫn cho các phương pháp sắc thuốc hay đun nấu thảo mộc truyền thống.
Sự xuất hiện của một ly trà sữa chứa thành phần thảo mộc đã đáp ứng được cả hai tiêu chí: tính tiện lợi, khả năng giải tỏa căng thẳng nhanh chóng của một thức uống có vị ngọt, đồng thời mang lại sự an tâm về mặt sức khỏe nhờ các nguyên liệu có nguồn gốc tự nhiên. Đối với dân công sở và những người trẻ quan tâm đến vóc dáng, dòng sản phẩm này trở thành một lựa chọn thay thế cho các loại đồ uống sử dụng nhiều chất phụ gia hay đường tinh luyện.
Dưới góc độ vận hành, các chuyên gia F&B nhìn nhận trà sữa Đông y là một dòng sản phẩm giải khát phân khúc cao cấp chứ không phải là thuốc chữa bệnh. Lợi ích từ ly nước phụ thuộc vào tính chất của từng loại thảo mộc có trong công thức. Việc sử dụng táo đỏ và kỷ tử hỗ trợ làm ấm cơ thể, giảm mỏi mắt cho người làm việc nhiều với màn hình máy tính. Khi kết hợp với các nền trà giàu chất chống oxy hóa như trà Shan Tuyết cổ thụ, cấu trúc hương vị sẽ trở nên dày dặn hơn. Trong khi đó, nhân sâm hỗ trợ tăng cường sự tỉnh táo, trần bì làm dịu cổ họng, còn phục linh và ý dĩ hỗ trợ thanh nhiệt cho các dòng sản phẩm mùa hè.
Ở khía cạnh kinh tế, trà sữa Đông y có bài toán chi phí khác biệt so với mô hình truyền thống. Trà sữa cổ điển sử dụng trà đen, bột béo và đường nước công nghiệp, giữ chi phí nguyên liệu ở mức 20% - 25% giá bán lẻ, với mức giá phân phối dao động từ 25.000 VNĐ đến 50.000 VNĐ. Ngược lại, việc ứng dụng sữa tươi thanh trùng, sữa yến mạch, đường phèn cùng các nguyên liệu như nhựa đào, tuyết yến, hạt sen đẩy chi phí nguyên liệu của trà Đông y lên mức 30% - 35%. Tuy nhiên, tỷ lệ này được cân bằng nhờ mức giá bán lẻ cao, dao động từ 45.000 VNĐ đến 85.000 VNĐ. Biên lợi nhuận ròng trên từng đơn vị sản phẩm lớn giúp các cửa hàng giảm áp lực về mặt doanh số số lượng ly, đồng thời dễ dàng định vị thương hiệu ở phân khúc chuyên sâu hơn.
Quy trình quầy bar và kỹ thuật xử lý nguyên liệu
Độ phức tạp trong khâu pha chế là rào cản kỹ thuật lớn nhất khi vận hành mô hình này. Do đặc tính của sữa tươi dễ phản ứng với các hợp chất có tính axit trong một số loại thảo mộc, việc phối trộn sai cách có thể gây ra hiện tượng kết tủa hoặc tách lớp. Quy trình chuẩn hóa yêu cầu chia nguyên liệu thành hai nhóm rõ rệt: nhóm thảo mộc như hoa cúc, la hán quả hay trần bì chỉ được hãm cùng cốt trà để lấy hương; riêng các loại hạt cứng hoặc dược liệu như hạt sen, kỷ tử, táo sấy được xử lý riêng để làm topping thêm vào sau.
Bên cạnh đó, nhiệt độ và thời gian là hai thông số vật lý cần được kiểm soát nghiêm ngặt tại quầy bar. Để bảo toàn các vitamin tự nhiên và tránh làm kích hoạt vị chát đắng của lá trà, cốt nước thảo mộc không được đun sôi trực tiếp ở 100°C mà cần hãm trong khoảng nhiệt từ 85°C đến 90°C. Các chuỗi cửa hàng hiện nay áp dụng quy trình hãm nguyên liệu trong bình giữ nhiệt từ 12 đến 20 phút để tinh dầu giải phóng đều đặn. Các loại hạt khô như ý dĩ phải được ngâm mềm nhiều giờ trước khi nấu chín. Vào giờ cao điểm, nhân viên quầy bar sẽ sử dụng cốt trà thảo mộc đã chuẩn bị sẵn để pha chế cùng sữa thanh trùng và đường phèn lỏng, đảm bảo tốc độ phục vụ và sự đồng nhất về chất lượng cho từng ly đồ uống.
Bảo An