Giữ “linh hồn đá” cho Ngũ Hành Sơn

Ngũ Hành Sơn, quần thể núi non nằm bên bờ Biển Đông của thành phố Đà Nẵng. Từ lâu, nơi đây đã trở thành biểu tượng không chỉ của thiên nhiên mà còn của văn hóa, tâm linh. Nhìn từ xa, năm ngọn núi như năm cột trụ thiêng liêng, đứng sừng sững giữa đồng bằng và biển cả, vừa vững chãi vừa huyền bí. Trên những vách đá vôi đã bạc màu thời gian, người ta vẫn còn nghe thấy tiếng ngân của chuông chùa Linh Ứng, thấy ánh sáng le lói trong động Huyền Không và cảm nhận được sự an yên lan tỏa từ một miền di sản đã đi qua bao biến thiên lịch sử. Ngũ Hành Sơn vì thế không chỉ là một thắng cảnh mà là ký ức, là căn cước, là nơi tâm hồn con người tìm về để lắng lại.

Mới đây, việc thành phố Đà Nẵng quyết định đẩy nhanh tiến độ triển khai quy hoạch bảo tồn di tích quốc gia đặc biệt Ngũ Hành Sơn đã gây chú ý và để lại nhiều kỳ vọng. Bởi lẽ, ở một đô thị trẻ trung, năng động, luôn cuốn mình vào guồng phát triển hiện đại, việc dành trọn tâm sức cho bảo tồn di sản được xem như một cách gìn giữ bản sắc, giữ lấy linh hồn của chính mình. Người dân, du khách và cả những văn nghệ sĩ đều hiểu rằng Ngũ Hành Sơn không thể chỉ được nhìn nhận như một di tích để khai thác du lịch, mà phải được nuôi dưỡng như một thực thể sống, có nhịp thở, có chiều sâu tâm linh và văn hóa.

Trong những buổi sớm mai, khi nắng vừa lên, đứng trên đỉnh Thủy Sơn, ta có thể phóng tầm mắt ra xa, thấy biển xanh trải dài bất tận, thấy thành phố đang vươn mình trong ánh sáng mới. Nhưng đồng thời, từ nơi ấy cũng có thể cảm nhận được sự tĩnh lặng của đá, của những lớp rêu phong đã chứng kiến bao lớp người đi qua. Vì thế thiết nghĩ, giữ Ngũ Hành Sơn tức là giữ lấy sự cân bằng ấy; giữa sôi động và tĩnh lặng, giữa hiện đại và cổ kính, giữa vật chất và tinh thần. Và đó cũng là điều mà quy hoạch bảo tồn cần hướng tới, nghĩa là không đơn thuần việc xây dựng thêm bậc thang, mở thêm lối đi mà là làm sao để mỗi phiến đá, mỗi âm vang trong hang động vẫn còn nguyên vẻ huyền ảo, linh thiêng.

Không phải ngẫu nhiên mà nhiều văn nhân, thi sĩ đã từng tìm thấy nguồn cảm hứng từ Ngũ Hành Sơn. Những hang động với ánh sáng và bóng tối đan xen, những pho tượng đá lặng im trong hương khói, tất cả tạo nên một không gian khiến người ta liên tưởng tới những lớp trầm tích của văn hóa và lịch sử. Chính vì thế, khi thành phố đặt quyết tâm đẩy nhanh quy hoạch bảo tồn, kỳ vọng lớn nhất không chỉ dừng lại ở việc tạo thêm điểm đến du lịch mà là mở ra một “bảo tàng sống” cho nghệ thuật và tâm linh. Ở đó, nhà thơ có thể viết những vần thơ thấm đẫm âm hưởng chuông chùa, họa sĩ có thể tìm thấy bảng màu từ sắc sáng nơi động Huyền Không, nhạc sĩ có thể nghe thấy giai điệu từ tiếng sóng biển vỗ chân núi.

Quy hoạch bảo tồn, nếu được triển khai khéo léo sẽ giúp Ngũ Hành Sơn tiếp tục là nơi nuôi dưỡng ký ức và sáng tạo. Người dân địa phương sẽ thêm tự hào vì quê hương mình có một báu vật không thể thay thế. Du khách sẽ không chỉ dừng lại ở việc chụp một bức ảnh lưu niệm mà còn mang về những trải nghiệm sâu lắng; đó là một buổi chiều thả hồn trong tiếng chuông chùa ngân, một phút giây chiêm ngưỡng ánh sáng huyền ảo trong động đá, hay đơn giản là cảm giác an yên khi chạm tay vào lớp đá vôi mát lạnh. Và văn nghệ sĩ, khi đến nơi này sẽ tiếp tục tìm thấy những chất liệu vô giá cho sáng tác, để tác phẩm của họ góp phần làm giàu thêm đời sống tinh thần của xã hội.

Điều đáng lo ngại nhất trong hành trình bảo tồn không phải là thiếu nguồn lực hay thiếu quyết tâm mà là nguy cơ thương mại hóa, làm mất đi sự trầm mặc, linh thiêng vốn có. Một khi những bậc thang bị bê tông hóa quá mức, khi những hang động bị lắp đặt đèn màu sặc sỡ, thì Ngũ Hành Sơn có nguy cơ trở thành một “công viên giải trí” hơn là một thắng tích văn hóa. Và đó là điều cần được cảnh giác ngay từ bây giờ. Bảo tồn phải đi đôi với tôn trọng bản chất tự nhiên và văn hóa vốn có; phát triển phải song hành với giữ gìn. Chỉ khi làm được điều ấy, Ngũ Hành Sơn mới thực sự sống tiếp với tư cách một di sản của muôn đời.

Đà Nẵng đang trên đà phát triển, trở thành một trong những đô thị biển đáng sống nhất cả nước. Nhưng một thành phố, cho dù hiện đại đến đâu cũng cần có một chốn neo giữ hồn cốt. Ngũ Hành Sơn chính là nơi neo giữ ấy. Không phải vô cớ mà người dân địa phương luôn gọi nơi này bằng giọng đầy trìu mến và tự hào, như gọi tên một phần máu thịt. Quy hoạch bảo tồn vì thế không chỉ là một dự án hành chính mà còn là một hành động văn hóa, một sự gửi gắm niềm tin và trách nhiệm cho thế hệ hôm nay với mai sau.

Trong dòng chảy hối hả của phát triển, có lẽ điều quý giá nhất chính là giữ được những khoảng lặng. Ngũ Hành Sơn là khoảng lặng ấy, một khoảng lặng không chìm trong quên lãng mà ngân vang cùng tiếng chuông chùa, cùng nhịp sóng biển, để nhắc nhở con người về căn cốt của mình. Khi bước chân lên từng bậc đá, mỗi người đều có thể cảm nhận rằng mình đang bước vào một miền linh thiêng, nơi quá khứ và hiện tại giao thoa, nơi thiên nhiên và văn hóa hòa quyện. Và đó là điều không một công trình hiện đại nào có thể thay thế.

Có thể nói, giữ Ngũ Hành Sơn chính là giữ cho Đà Nẵng một “trái tim cổ kính” trong lòng một cơ thể hiện đại. Bởi nếu đô thị là nơi con người hướng ra biển lớn thì di tích này lại là nơi con người hướng vào nội tâm. Một thành phố càng phát triển càng cần có sự cân bằng ấy. Và người viết tin rằng, với quyết tâm của chính quyền và sự đồng thuận của người dân, Ngũ Hành Sơn sẽ tiếp tục được bảo tồn như một di sản sống, một nguồn cảm hứng bất tận cho văn học nghệ thuật và là điểm tựa tinh thần vững chắc cho các thế hệ.

Mai này, khi con cháu chúng ta đặt chân lên Ngũ Hành Sơn, chúng sẽ vẫn còn nghe vang vọng tiếng chuông chùa trong buổi sớm, vẫn thấy ánh sáng huyền ảo xuyên qua động Huyền Không và vẫn cảm nhận được một niềm an nhiên lan tỏa từ lòng núi. Đó sẽ là minh chứng rằng, chúng ta hôm nay đã không phụ lòng đất trời, đã biết gìn giữ cho mai sau một báu vật của quê hương, một linh hồn của xứ sở.