Ngày nay, khi nhắc đến trà sữa, nhiều người nghĩ ngay tới những ly trà sữa trân châu mát lạnh xuất xứ từ Đài Loan. Tuy nhiên, trước khi trở thành “hiện tượng toàn cầu”, trà sữa đã trải qua một hành trình dài với nhiều biến thể mang dấu ấn riêng của từng vùng đất.
Khởi nguyên của trà sữa trong văn hóa trà châu Âu
Theo nhiều tài liệu, việc kết hợp trà và sữa xuất hiện từ khoảng thế kỷ XVII – XVIII tại Anh và Pháp. Thời kỳ này, trà là thức uống xa xỉ, chỉ phổ biến trong giới quý tộc và thương nhân giàu có. Những chiếc tách sứ mỏng manh dễ nứt vỡ khi gặp nước trà nóng đã khiến người Anh nghĩ ra cách cho sữa vào trước rồi mới rót trà. Không chỉ giúp hạ nhiệt, cách pha này còn làm vị trà dịu hơn và béo ngậy hơn.
Từ thói quen tưởng chừng mang tính kỹ thuật ấy, trà sữa dần trở thành một phong cách thưởng trà riêng biệt, đặt nền móng cho các phiên bản trà sữa sau này ở châu Á.
Trà sữa Đài Loan: Biểu tượng của văn hóa đại chúng
Trà sữa Đài Loan, hay còn gọi là trà sữa trân châu (bubble tea, boba tea), là phiên bản hiện đại và phổ biến nhất trên thế giới. Tiệm Chun Shui Tang tại thành phố Đài Trung được công nhận là nơi khai sinh loại đồ uống này vào những năm 1980.
Khi lượng khách du lịch Nhật Bản đến Đài Loan tăng mạnh, nhu cầu với đồ uống lạnh ngày càng cao. Từ việc thêm đá vào trà nóng, rồi kết hợp với sữa và hạt trân châu, trà sữa Đài Loan nhanh chóng trở thành trào lưu. Không chỉ dừng lại trong phạm vi quốc gia, trà sữa trân châu đã lan rộng khắp châu Á, châu Âu và Mỹ, trở thành một biểu tượng của văn hóa ẩm thực đường phố toàn cầu.
Ngày nay, từ những con hẻm ở TP.HCM đến các đại lộ ở New York hay London, trà sữa hiện diện như một thức uống mang tính phổ quát của giới trẻ.
Trà sữa Thái: Dấu ấn gia vị và thảo mộc
Trà sữa Thái cũng là một trong những loại trà sữa quen thuộc tại Việt Nam. Lịch sử uống trà tại Thái Lan bắt đầu từ cuối thế kỷ XIX, khi giới hoàng gia chịu ảnh hưởng từ văn hóa phương Tây, đặc biệt là Anh quốc.
Theo truyền miệng, những người hầu trong hoàng cung tận dụng bã trà đã pha để tự uống, rồi thêm các loại gia vị và thảo mộc nhằm tăng hương vị. Sự xuất hiện của sữa đặc tại Thái Lan sau này đã góp phần hình thành trà sữa Thái với màu cam đặc trưng, vị đậm, ngọt và thơm mùi gia vị – chịu ảnh hưởng không nhỏ từ cộng đồng người Ấn Độ sinh sống tại đây. Dù không có ghi chép lịch sử chính thức, trà sữa Thái vẫn được xem là sản phẩm của quá trình giao thoa giữa văn hóa bản địa và ảnh hưởng ngoại lai.
Trà sữa Hong Kong: Từ thức uống thuộc địa đến văn hóa đại chúng
Tại Hong Kong, trà sữa (yeet lai cha) là một phần không thể thiếu trong đời sống ẩm thực đường phố. Loại trà này ra đời khi Hong Kong còn là thuộc địa của Anh. Ban đầu, trà đen pha sữa chỉ xuất hiện trong các khách sạn, nhà hàng sang trọng.
Sau Thế chiến II, trà sữa được “bình dân hóa”. Trà đen đậm vị, giá rẻ được sử dụng thay cho các loại trà cao cấp, còn sữa tươi được thay bằng sữa đặc không đường để phù hợp với điều kiện kinh tế của người dân. Từ đó, trà sữa Hong Kong trở thành thức uống quen thuộc của mọi tầng lớp, từ người lao động đến giới văn phòng.
Hiện nay, hai phiên bản phổ biến nhất là trà đen pha sữa đặc không đường (người uống tự thêm đường) và trà pha sữa đặc có đường sẵn.
Từ những tách trà của giới quý tộc châu Âu đến những ly trà sữa trân châu rực rỡ sắc màu, hành trình kết hợp giữa trà và sữa kéo dài hàng trăm năm, gắn liền với lịch sử di cư, thương mại và giao thoa văn hóa.
Ban đầu chỉ là thói quen của thiểu số, rồi là giải pháp chống vỡ tách sứ, tiếp đến là cách điều chỉnh hương vị cho phù hợp với khẩu vị từng vùng, trà sữa dần được mang đi khắp thế giới và không ngừng biến đổi.
Ngày nay, trà sữa không chỉ là một loại đồ uống, mà còn là biểu tượng của sự hội nhập văn hóa toàn cầu, nơi mỗi quốc gia gửi gắm vào đó câu chuyện riêng của mình. Sau tất cả những đổi thay, trà và sữa vẫn “thuộc về nhau”, trở thành thức uống chinh phục hàng triệu người trên thế giới suốt nhiều thế hệ.