Quy hoạch đô thị Huế. (Ảnh minh họa - IT)
Nhận diện "điểm nghẽn" kìm hãm dòng vốn đầu tư
Huế là đô thị di sản đặc thù với hệ thống giá trị vật thể và phi vật thể phong phú bậc nhất cả nước. Tuy nhiên, chính chiều sâu lịch sử này cũng đặt ra những thách thức chưa từng có trong công tác quản trị đô thị. Trong nhiều thập kỷ, sự chồng chéo giữa các tầng nấc quy hoạch và bảo tồn đã vô hình trung trở thành rào cản lớn cho các dòng vốn dịch chuyển.
Thực tế cho thấy, tiến độ lập và phê duyệt quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết còn chậm, dẫn đến tình trạng khan hiếm quỹ đất sạch để đón đầu các "sếu đầu đàn" và nhà đầu tư chiến lược. Bên cạnh đó, sự thiếu đồng bộ trong hạ tầng kỹ thuật khiến không gian phát triển bị dàn trải. Trong khi khu vực lõi di sản đang gánh chịu áp lực quá tải về hạ tầng giao thông và dân cư, các vùng ngoại vi vẫn chưa phát huy hết tiềm năng để trở thành các cực tăng trưởng mới.
Bài toán hài hòa giữa bảo tồn bản sắc và phát triển kinh tế hiện đại đòi hỏi một tư duy quy hoạch linh hoạt, có tầm nhìn quản trị dài hạn và thực tiễn hơn.
Chiến lược "đa trung tâm" và hệ sinh thái hạ tầng dịch vụ
Nhận diện rõ những tồn tại, TP. Huế đang định hình lại không gian theo mô hình đa trung tâm – đa chức năng. Mục tiêu cốt lõi là giảm tải cho vùng lõi di sản, đồng thời mở rộng biên độ phát triển về các hướng động lực mới.
Theo quy hoạch chung, thành phố tập trung phát triển các cực tăng trưởng gắn với đô thị vệ tinh, khu công nghiệp – logistics và các không gian đổi mới sáng tạo. Việc phân vùng rõ ràng giúp Huế vừa bảo tồn được "linh hồn" di sản, vừa tạo dư địa cho các hoạt động kinh tế bứt phá.
Đáng chú ý, công tác tái thiết đô thị hiện hữu được chú trọng theo hướng chỉnh trang xanh. Các tuyến cảnh quan ven sông Hương, sông Như Ý, phá Tam Giang – Cầu Hai được ưu tiên nâng cấp, tạo ra những không gian công cộng chất lượng cao. Đây chính là "mảnh đất màu mỡ" để kinh tế đêm, các chuỗi dịch vụ đồ uống cao cấp (từ trà cung đình đến các mô hình specialty coffee) và ẩm thực di sản thăng hoa, tạo ra giá trị gia tăng cực lớn cho ngành du lịch.
Công nghệ số và kỷ cương trong quản trị quy hoạch
Để tháo gỡ triệt để các nút thắt, lãnh đạo thành phố xác định phải đẩy nhanh tiến độ rà soát các đồ án quy hoạch chậm triển khai. Sự liên thông giữa quy hoạch xây dựng, sử dụng đất và bảo tồn di sản là yêu cầu tiên quyết để tối ưu hóa nguồn lực.
Việc ứng dụng công nghệ số, dữ liệu lớn và hệ thống thông tin địa lý (GIS) đang được đẩy mạnh như một bước đi đột phá. Công cụ này không chỉ nâng cao tính minh bạch mà còn giúp các nhà đầu tư dễ dàng tiếp cận dữ liệu, từ đó rút ngắn thời gian thẩm định và hiệu quả ra quyết định đầu tư.
Ông Nguyễn Khắc Toàn – Chủ tịch UBND TP. Huế khẳng định: "Quy hoạch phải đi trước một bước, có tầm nhìn dài hạn và tính khả thi cao. Huế không phát triển bằng mọi giá, mà phát triển trên nền tảng bảo tồn di sản, giữ gìn bản sắc, đồng thời mở ra không gian mới cho đổi mới sáng tạo và tăng trưởng bền vững."
Tại hội thảo lấy ý kiến điều chỉnh Quy hoạch thành phố, PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, nhấn mạnh: Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu, Huế cần một trục phát triển khác biệt.
Di sản không nên chỉ được coi là đối tượng để bảo tồn, mà phải trở thành nguồn lực kinh tế chủ đạo. Thông qua việc phát triển các ngành công nghiệp văn hóa – từ nghệ thuật biểu diễn đến tinh hoa dịch vụ đồ uống truyền thống được chuẩn hóa thương hiệu – Huế có thể hình thành một hệ sinh thái kinh tế mang bản sắc độc bản.
Chỉ khi đặt di sản vào trung tâm của cấu trúc không gian và coi đó là "trục ưu tiên" để thu hút nguồn lực, Huế mới có thể vươn lên thành trung tâm văn hóa - du lịch tầm cỡ quốc tế, xứng tầm là đô thị di sản đặc trưng trực thuộc Trung ương trong tương lai gần.
Bùi Quốc Dũng