Nằm ở ranh giới chuyển tiếp giữa núi cao biên giới và miền biển Đông Bắc, xã Đường Hoa, tỉnh Quảng Ninh đang từng bước khẳng định vị thế một vùng chè đặc sắc nhờ biết khai thác lợi thế tự nhiên ven biển. Không chỉ dừng lại ở câu chuyện sản lượng, xã Đường Hoa đang xây dựng một chiến lược phát triển bài bản đến năm 2030, định hướng 2040, nhằm đưa chè trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, gắn với nông nghiệp xanh và du lịch trải nghiệm.
Hiện nay, toàn xã Đường Hoa có hơn 117ha diện tích trồng chè.
Gió biển – “gia vị” tự nhiên cho búp chè
Khác với nhiều vùng chè truyền thống ở trung du và miền núi phía Bắc, xã Đường Hoa chịu ảnh hưởng trực tiếp của các đợt gió biển mang hơi ẩm từ vịnh Bắc Bộ. Yếu tố này đóng vai trò như một “bộ điều hòa sinh thái” tự nhiên: nhiệt độ được cân bằng hơn trong mùa hè, độ ẩm không khí duy trì ổn định, giảm áp lực sâu bệnh và hạn chế sốc nhiệt cho cây chè.
Từ góc độ sinh lý thực vật, điều kiện vi khí hậu ổn định giúp cây chè duy trì quá trình quang hợp hiệu quả, tăng tích lũy hợp chất polyphenol và axit amin, những thành phần quyết định hương thơm và vị chát dịu đặc trưng. Sự hòa quyện giữa thổ nhưỡng đồi núi và hơi ẩm biển đã tạo nên nét vị riêng cho chè Đường Hoa: thanh, mềm và có hậu ngọt sâu.
Hiện toàn xã có trên 117ha chè, tập trung chủ yếu tại các thôn Quảng Long 7, 8, 9. Năng suất bình quân đạt 13–14 tấn/ha/năm; riêng giống Ngọc Thúy đạt 15–17 tấn/ha. Sản lượng chè búp tươi ước đạt 1.400–1.600 tấn/năm, con số đáng chú ý đối với một địa phương ven biển.
Từ sản xuất nhỏ lẻ đến tái cấu trúc vùng nguyên liệu
Dù có tiềm năng, sản xuất chè ở Đường Hoa trước đây vẫn mang tính hộ cá thể, chiếm khoảng 85% diện tích. Giống chè trung du già cỗi, năng suất không đồng đều, chế biến chủ yếu ở quy mô nhỏ khiến giá trị gia tăng còn thấp.
Trước yêu cầu mới của thị trường, địa phương đã xây dựng Đề án phát triển vùng chè giai đoạn 2026–2030, định hướng đến năm 2040. Mục tiêu không chỉ mở rộng diện tích lên khoảng 300ha vào năm 2030 mà còn nâng tỷ lệ giống chất lượng cao lên trên 80%, trong đó 60–70% diện tích là giống đặc sản.
Song song với đó là chuyển đổi mạnh sang sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP và hữu cơ. Đến nay, gần 200ha chè đã được canh tác theo hướng an toàn, trong đó 20ha được chứng nhận hữu cơ. Thực tế cho thấy hiệu quả rõ rệt: năng suất hái máy tăng từ 12 tấn/ha lên 15–16 tấn/ha; giá chè khô từ mức 100.000 đồng/kg có thể đạt 300.000–500.000 đồng/kg khi đạt chuẩn hữu cơ.
Về bản chất, chuyển đổi này không chỉ nâng năng suất mà còn cải thiện cấu trúc đất, tăng độ tơi xốp và đa dạng vi sinh vật, giúp hệ sinh thái canh tác bền vững hơn trong dài hạn.
Đầu tư công nghệ – chìa khóa nâng chất lượng
Một trong những điểm nghẽn lớn nhất của ngành chè là khâu chế biến. Đường Hoa đã có bước chuyển khi toàn xã hiện có 33 cơ sở chế biến, nhiều cơ sở đầu tư máy móc hiện đại trị giá hàng tỷ đồng.
Điển hình như Cơ sở sản xuất chè Dũng Nga đã đưa vào vận hành máy tách màu công nghệ châu Âu trị giá 800 triệu đồng, giúp loại bỏ cẫng, cuộng và tạp chất chính xác hơn phương pháp thủ công. Nhờ đó, sản lượng chế biến đạt 200–300 tấn chè khô mỗi năm, chất lượng đồng đều, đủ điều kiện tiếp cận các thị trường khó tính như Đài Loan, Nhật Bản hay châu Âu.
Công nghệ chế biến sâu không chỉ nâng cao giá trị thương phẩm mà còn mở ra hướng đa dạng hóa sản phẩm: chè đặc sản, chè cao cấp, chè hữu cơ, chè trải nghiệm. Mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ chế biến sâu đạt 20–30%, góp phần tăng thu nhập người dân từ 30–50% so với hiện nay.
Chuẩn hóa thương hiệu và truy xuất nguồn gốc
Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến minh bạch nguồn gốc, xã Đường Hoa xác định xây dựng thương hiệu gắn với mã vùng trồng và hệ thống truy xuất QR là yêu cầu bắt buộc. Đề án phát triển đã bố trí trên 12 tỷ đồng ngân sách cùng hơn 11 tỷ đồng vốn đối ứng để triển khai các tiểu dự án: xây dựng chỉ dẫn địa lý, chuyển đổi giống, phát triển chuỗi liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ và ứng dụng công nghệ số.
Một số sản phẩm chè của địa phương đã đạt OCOP 3–4 sao, tạo nền tảng để xây dựng thương hiệu “Chè Đường Hoa” theo hướng chuyên nghiệp và đồng nhất hình ảnh.
Gắn chè với du lịch – hướng đi đa giá trị
Không chỉ dừng ở nông nghiệp, Đường Hoa đang hướng tới mô hình “nông nghiệp – du lịch – trải nghiệm”. Những đồi chè xanh mướt ven biển có tiềm năng trở thành điểm đến sinh thái, nơi du khách có thể tham gia hái chè, sao chè, thưởng trà và tìm hiểu quy trình canh tác hữu cơ.
Sự kết hợp này giúp gia tăng giá trị dịch vụ trên cùng một đơn vị diện tích đất, đồng thời quảng bá trực tiếp thương hiệu chè tới người tiêu dùng.
Hướng đến 2040: vùng chè hiện đại và bền vững
Tầm nhìn đến năm 2040, xã Đường Hoa đặt mục tiêu phát triển vùng chè hiện đại, ứng dụng công nghệ cao, quản lý số hóa toàn bộ vùng trồng, nâng cao tỷ lệ hữu cơ và chế biến sâu, hình thành chuỗi liên kết bền vững. Khi đó, chè không chỉ là cây trồng chủ lực mà còn là “tài nguyên xanh” chiến lược của địa phương.
Khai thác lợi thế ven biển không đơn thuần là tận dụng địa lý, mà là chiến lược phát triển dựa trên khoa học, quản trị và liên kết thị trường. Nếu tiếp tục đi đúng hướng, chè Đường Hoa hoàn toàn có thể trở thành thương hiệu đặc sản tiêu biểu của Quảng Ninh, nơi hương vị núi đồi hòa quyện cùng hơi thở biển cả, tạo nên giá trị khác biệt trên bản đồ chè Việt Nam.