Hàng triệu người lao động thu nhập thấp, những gia đình trẻ mới thành lập, và đặc biệt là công nhân tại các khu công nghiệp đang phải đối mặt với thực trạng khắc nghiệt: nhu cầu có một mái nhà che đầu với mức giá phù hợp ngày càng trở nên xa vời trong khi nguồn cung nhà ở xã hội lại quá hạn hẹp.
Khi nhu cầu nhà ở xã hội vượt xa nguồn cung.
Theo số liệu thống kê gần đây, nhu cầu về nhà ở xã hội trên cả nước lên tới hàng triệu căn, trong khi nguồn cung thực tế chỉ đáp ứng được một phần nhỏ con số này. Tại các thành phố lớn như Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, tình trạng mất cân đối càng trở nên trầm trọng hơn. Hàng ngàn hồ sơ đăng ký mua nhà ở xã hội nộp lên nhưng cơ hội được sở hữu một căn hộ như vậy gần như tương đương với việc trúng xổ số. Nhiều người đã chờ đợi hàng năm trời mà vẫn không thấy cơ hội nào xuất hiện.
Nguyên nhân sâu xa của tình trạng này bắt nguồn từ nhiều yếu tố đan xen phức tạp. Trước hết, quỹ đất dành cho phát triển nhà ở xã hội ngày càng khan hiếm. Trong khi các dự án bất động sản thương mại luôn được ưu tiên triển khai với quy mô lớn và vị trí đắc địa, thì đất dành cho nhà ở xã hội thường bị đẩy ra xa trung tâm, nơi hạ tầng còn thiếu thốn và kết nối giao thông chưa thuận lợi. Điều này không chỉ làm giảm sức hấp dẫn của các dự án mà còn khiến chi phí đầu tư ban đầu tăng cao do phải xây dựng thêm hạ tầng phụ trợ.
Bên cạnh đó, cơ chế chính sách hiện hành còn nhiều rào cản khiến các nhà đầu tư e dè khi tham gia vào lĩnh vực này. Với mức lợi nhuận được quy định không quá 5%, trong khi rủi ro và thời gian thu hồi vốn kéo dài, không nhiều doanh nghiệp sẵn sàng "bỏ trứng vào một giỏ" cho mảng nhà ở xã hội. Họ thà đổ vốn vào các dự án bất động sản cao cấp, nơi biên lợi nhuận hấp dẫn hơn nhiều lần. Thậm chí một số dự án nhà ở xã hội đã được phê duyệt nhưng chậm triển khai hoặc bị treo vì nhà đầu tư gặp khó khăn về tài chính, trong khi việc chuyển nhượng dự án lại gặp nhiều trở ngại về mặt thủ tục.
Thêm vào đó, quy trình phê duyệt và triển khai dự án nhà ở xã hội thường kéo dài và phức tạp. Từ khâu lập quy hoạch, giao đất, đền bù giải phóng mặt bằng đến cấp phép xây dựng, mỗi bước đều đòi hỏi thời gian và công sức đáng kể. Không ít dự án phải mất ba đến năm năm chỉ để hoàn tất các thủ tục hành chính trước khi có thể khởi công. Trong khoảng thời gian chờ đợi đó, chi phí vật liệu xây dựng tăng cao, giá đất biến động, khiến tổng mức đầu tư ban đầu không còn phù hợp và cần phải điều chỉnh, kéo theo thêm một vòng thủ tục mới.
Hệ quả của tình trạng thiếu hụt nhà ở xã hội đang tác động trực tiếp đến đời sống của hàng triệu người dân. Nhiều công nhân phải thuê trọ trong những căn phòng chật hẹp, thiếu ánh sáng và thông gió, với mức giá không hề rẻ so với thu nhập của họ. Gia đình trẻ phải gồng mình trả nợ ngân hàng cho những căn hộ thương mại với lãi suất cao, trong khi thu nhập không đủ để đảm bảo cuộc sống ổn định. Áp lực về nhà ở không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống mà còn gây ra căng thẳng tâm lý, ảnh hưởng đến năng suất lao động và sự phát triển bền vững của xã hội.
Để giải quyết bài toán nan giải này, nhiều chuyên gia trong lĩnh vực bất động sản cho rằng, cần có sự quyết tâm chính trị cao và những giải pháp đồng bộ từ nhiều phía. Nhà nước cần đẩy mạnh việc rà soát và sắp xếp lại quỹ đất công, ưu tiên dành những khu đất có vị trí tương đối thuận lợi cho phát triển nhà ở xã hội. Đồng thời, cần cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian phê duyệt và cấp phép, tạo hành lang pháp lý thuận lợi hơn cho các nhà đầu tư.
Chính sách ưu đãi cũng cần được xem xét mở rộng hơn nữa, không chỉ dừng lại ở việc miễn giảm tiền sử dụng đất mà còn cần có hỗ trợ về vốn vay ưu đãi, thuế, phí và các chi phí phát sinh khác. Mô hình đối tác công tư cần được khuyến khích để huy động nguồn lực từ xã hội, trong đó nhà nước đảm bảo về đất đai và chính sách, còn doanh nghiệp đóng góp vốn và kinh nghiệm quản lý.
Nhà ở xã hội không chỉ đơn thuần là những công trình xây dựng, mà còn là nền tảng cho sự ổn định xã hội, là điều kiện tiên quyết để người lao động yên tâm cống hiến và phát triển. Khi khoảng cách giữa cung và cầu ngày càng lớn, đó chính là lúc cần có những hành động quyết liệt và hiệu quả để đảm bảo quyền được ở của người dân, đặc biệt là những người có thu nhập thấp và trung bình, trở thành hiện thực chứ không chỉ là khát vọng xa vời.
Hoàng Nguyễn