Trong hành trình lãnh đạo và dẫn dắt cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đặc biệt coi trọng tinh thần đổi mới tư duy, cải tiến phương pháp và hoàn thiện phong cách lãnh đạo để phù hợp với yêu cầu của từng giai đoạn phát triển lịch sử. Những quan điểm của Người về cải tiến, đổi mới và sáng tạo không chỉ thể hiện tầm nhìn chiến lược, mà còn trở thành nền tảng phương pháp luận quan trọng định hướng cho quá trình tổ chức, vận hành và phát triển xã hội. Giá trị tư tưởng ấy lan tỏa sâu rộng trên nhiều lĩnh vực, trong đó giáo dục và đào tạo được xem là môi trường trọng yếu để nuôi dưỡng tri thức, hình thành nhân cách và bồi đắp nguồn lực con người cho sự phát triển bền vững của đất nước.
Hiện nay, trước yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam vững mạnh về chính trị, làm cơ sở nâng cao chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu, giáo dục chính trị, tư tưởng cho hạ sĩ quan, chiến sĩ ở đơn vị cơ sở giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của khoa học - công nghệ, tác động đa chiều của môi trường thông tin và đặc điểm tâm lý của thế hệ quân nhân trẻ đang đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương pháp và hình thức giáo dục chính trị. Trong bối cảnh đó, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về “cải tiến”, “đổi mới”, “sáng tạo” là giải pháp có ý nghĩa chiến lược, góp phần nâng cao hiệu quả công tác giáo dục chính trị, tư tưởng trong quân đội hiện nay.
Quan điểm Hồ Chí Minh về “cải tiến”, “đổi mới”, “sáng tạo”
Trong hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh, “cải tiến”, “đổi mới”, “sáng tạo” là những nội dung gắn bó hữu cơ, phản ánh quy luật vận động và phát triển của xã hội. Người cho rằng mọi sự vật, hiện tượng đều luôn vận động, biến đổi và phát triển; vì vậy, cách mạng muốn thành công phải thường xuyên đổi mới, tránh bảo thủ, trì trệ.
Theo Hồ Chí Minh, “cải tiến” thường gắn với việc hoàn thiện phương pháp, tổ chức và quy trình công tác; “đổi mới” mang ý nghĩa rộng hơn, thể hiện sự thay đổi căn bản về tư duy và cách tiếp cận; còn “sáng tạo” là quá trình tìm tòi, phát triển những phương thức, mô hình mới phù hợp với thực tiễn. Ba yếu tố này không tách rời mà bổ trợ lẫn nhau, tạo động lực thúc đẩy sự phát triển.
Đối với lĩnh vực giáo dục, Hồ Chí Minh đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu đổi mới nội dung và phương pháp giảng dạy, phù hợp với từng đối tượng, từng giai đoạn cách mạng. Người khẳng định giáo dục phải bảo đảm tính thiết thực, dễ hiểu, dễ tiếp thu và có khả năng chuyển hóa thành hành động thực tiễn. Đồng thời, Người nhấn mạnh sáng tạo phải gắn với cơ sở khoa học và thực tiễn, tránh rập khuôn, máy móc.
Tư tưởng Hồ Chí Minh cũng đề cao vai trò của quần chúng và nguyên tắc dân chủ trong đổi mới, sáng tạo. Người cho rằng mọi cải tiến, đổi mới phải xuất phát từ thực tiễn, tôn trọng ý kiến tập thể, kết hợp hài hòa giữa kế thừa truyền thống và tiếp thu tinh hoa tiến bộ của nhân loại.
Thực trạng vận dụng quan điểm Hồ Chí Minh trong giáo dục chính trị, tư tưởng ở đơn vị cơ sở hiện nay
Những năm qua, công tác giáo dục chính trị, tư tưởng trong Quân đội nhân dân Việt Nam nói chung và tại các đơn vị cơ sở nói riêng đã có bước chuyển biến rõ nét. Hệ thống chương trình, nội dung, tài liệu giáo dục từng bước được hoàn thiện theo hướng đồng bộ, cập nhật sát với nhiệm vụ chính trị và diễn biến tình hình thực tiễn. Qua đó, nhận thức chính trị, bản lĩnh, ý chí và tinh thần trách nhiệm của hạ sĩ quan, chiến sĩ ngày càng được củng cố, góp phần quan trọng xây dựng đơn vị vững mạnh về chính trị, nâng cao chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu.
Tuy nhiên, trước yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới, công tác giáo dục chính trị, tư tưởng vẫn bộc lộ một số hạn chế cần được quan tâm khắc phục. Ở một số đơn vị, phương pháp giáo dục vẫn nặng về truyền đạt theo lối một chiều, chưa phát huy đầy đủ vai trò chủ động, sáng tạo của người học, thiếu môi trường trao đổi, đối thoại. Nội dung giáo dục có thời điểm còn thiên về lý luận, chưa gắn chặt với thực tiễn huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu và đời sống bộ đội. Việc ứng dụng công nghệ thông tin, phương tiện truyền thông hiện đại trong giáo dục chính trị còn chưa đồng đều, chưa đáp ứng đặc điểm tiếp nhận thông tin của thế hệ quân nhân trẻ. Bên cạnh đó, năng lực sư phạm, kỹ năng tổ chức hoạt động giáo dục chính trị của một bộ phận cán bộ cơ sở vẫn còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả truyền đạt và sức lan tỏa của nội dung giáo dục.
Những vấn đề trên đặt ra yêu cầu cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, đồng bộ và thực chất công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, trong đó việc vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về cải tiến, đổi mới và sáng tạo giữ vai trò định hướng quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục chính trị trong Quân đội hiện nay.
Một số giải pháp vận dụng quan điểm Hồ Chí Minh nhằm nâng cao chất lượng giáo dục chính trị, tư tưởng ở đơn vị cơ sở
Đổi mới tư duy và cách tiếp cận giáo dục chính trị: Đổi mới giáo dục chính trị trước hết phải bắt đầu từ đổi mới tư duy của đội ngũ cán bộ làm công tác giáo dục. Cần chuyển từ phương pháp truyền đạt kiến thức sang phương pháp định hướng nhận thức, phát huy vai trò chủ động của người học. Việc tổ chức các hình thức thảo luận, đối thoại, sinh hoạt chuyên đề sẽ giúp hạ sĩ quan, chiến sĩ tham gia tích cực vào quá trình học tập, qua đó nâng cao hiệu quả giáo dục.
Cải tiến quy trình và phương pháp tổ chức giáo dục: Trước đặc điểm nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu ngày càng đa dạng, cần tổ chức giáo dục chính trị theo hướng linh hoạt, gắn với thực tiễn huấn luyện và sinh hoạt bộ đội. Việc xây dựng mô hình “giờ chính trị linh hoạt”, lồng ghép nội dung giáo dục chính trị vào huấn luyện thực hành sẽ giúp nội dung giáo dục trở nên thiết thực, dễ tiếp thu.
Sáng tạo nội dung, hình thức và không gian giáo dục: Cần thường xuyên cập nhật nội dung giáo dục gắn với tình hình thực tiễn và nhiệm vụ cụ thể của đơn vị. Đồng thời, đa dạng hóa hình thức giáo dục như tổ chức thi tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh, sân khấu hóa bài học chính trị, xây dựng video tình huống, podcast nội bộ… Việc mở rộng không gian giáo dục từ phòng học sang thao trường, doanh trại và các hoạt động thực tiễn sẽ góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục.
Xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị đáp ứng yêu cầu đổi mới: Đội ngũ cán bộ chính trị giữ vai trò quyết định chất lượng giáo dục chính trị, tư tưởng. Do đó, cần chú trọng bồi dưỡng toàn diện về trình độ lý luận, kỹ năng sư phạm, khả năng ứng dụng công nghệ và phương pháp xử lý tình huống tư tưởng. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế phát hiện, nhân rộng các mô hình, sáng kiến đổi mới trong giáo dục chính trị.
Gắn giáo dục chính trị với hoạt động thực tiễn: Giáo dục chính trị cần gắn chặt với thực tiễn nhiệm vụ, tạo điều kiện để hạ sĩ quan, chiến sĩ chuyển hóa nhận thức thành hành động. Việc tổ chức các hoạt động giáo dục truyền thống, tham quan di tích lịch sử, gặp gỡ nhân chứng cách mạng sẽ góp phần bồi dưỡng lý tưởng và niềm tin cho bộ đội.
Vận dụng quan điểm Hồ Chí Minh về “cải tiến”, “đổi mới”, “sáng tạo” trong giáo dục chính trị, tư tưởng cho hạ sĩ quan, chiến sĩ ở đơn vị cơ sở là yêu cầu khách quan, có ý nghĩa quyết định đối với việc nâng cao chất lượng công tác giáo dục chính trị trong quân đội hiện nay. Quá trình này đòi hỏi sự đổi mới đồng bộ về tư duy, nội dung, phương pháp và đội ngũ cán bộ thực hiện.
Thực hiện tốt các giải pháp trên sẽ góp phần xây dựng đội ngũ quân nhân có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức tốt, sẵn sàng nhận và hoàn thành mọi nhiệm vụ, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam vững mạnh về chính trị, tiến lên hiện đại trong tình hình mới.
* Tài liệu tham khảo
- Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Tập I, Nxb CTQGST, Hà Nội, 2021.
- Đảng Cộng sản Việt Nam, Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị “Về đột phát phát triển giáo dục và đào tạo”.
- Hồ Chí Minh toàn tập, Nxb CTQGST, Hà Nội, 2011.
- Quân ủy Trung ương, Nghị quyết số 1657-NQ/QUTW “Về đổi mới công tác giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ xây dựng Quân đội trong tình hình mới”.
Thượng tá, TS Bùi Văn Mạnh - Khoa HCM học, Học viện Chính trị