Ẩn sâu trong vùng rừng lịch sử, Khu căn cứ Trung ương Cục miền Nam từng là cơ quan đầu não của cách mạng miền Nam trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Nơi đây đã lưu lại cuộc đời hoạt động cách mạng hết lòng tận tụy và vô cùng gian lao vất vả của các đồng chí lãnh đạo phong trào cách mạng trong suốt thời kỳ kháng chiến, những đồng chí Nguyễn Văn Linh, Nguyễn Chí Thanh, Phạm Hùng, Võ Chí Công, Phan Văn Đáng, Phạm Văn Xô, Phạm Thái Bường, Trần Nam Trung…và nhiều cán bộ cách mạng khác đã gắn chặt với khu căn cứ bằng mồ hôi, xương máu và trí tuệ của họ.
Tại khu căn cứ này mọi đường lối, chiến lược, sách lược và nhiều chỉ thị, nghị quyết được ra đời đã chỉ đạo, lãnh đạo trực tiếp cách mạng miền Nam, hoàn thành sứ mệnh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước đi đến thắng lợi hoàn toàn.
Bức tranh hoành tráng tại Căn cứ Trung ương Cục miền Nam là công trình nghệ thuật mang ý nghĩa lịch sử, văn hóa và giáo dục sâu sắc khắc họa vai trò là cơ quan chỉ đạo cao nhất của cách mạng miền Nam, thể hiện tinh thần kiên cường, dũng cảm và sự hy sinh cao cả của thế hệ đi trước, đặc biệt là quân và dân trong khu vực căn cứ.
Khu di tích nằm trên địa hình tương đối bằng phẳng dốc nhẹ về hướng suối Tiên Cô, rải rác số hố bom B52 có tác dụng chứa nước trong mùa mưa được rừng nguyên sinh phủ kín, khí hậu nhiệt đới gió mùa cận xích đạo, trong năm có hai mùa rõ rệt (nắng, mưa). Toàn bộ khu di tích không bị ngập lũ, cơ bản là rừng nguyên sinh, số rừng, đất rừng bị phá không nhiều. Khu di tích dự kiến quy hoạch rừng bảo vệ là 1.360 ha, nằm trong khu rừng lịch sử, văn hóa Chàng Riệc.
Di tích được xây dựng trong rừng nguyên sinh với nhiều tầng cây che phủ, phân bổ nhiều loại cây phổ biến của rừng miền Đông Nam Bộ như: Dầu, sao, bằng lăng, lim xẹt, chò, huỹnh, cầy…có ba con suối Tiên Cô, suối Mây, suối Chò chảy qua. Di tích nằm giữa đại ngàn bốn phía đều giáp rừng, suối tạo ưu thế về mặt quân sự, đã phản ảnh được tầm nhìn chiến lược trong việc chọn địa bàn đứng chân của Trung ương Cục miền Nam trong thời kỳ chống Mỹ, cứu nước.
Tại khu căn cứ, các hạng mục như nhà làm việc của Trung ương Cục, hội trường, nhà thông tin liên lạc, hệ thống hầm trú ẩn và giao thông hào… được bố trí khoa học, vừa bảo đảm an toàn vừa thuận lợi cho việc chỉ đạo chiến trường. Chính từ khu rừng này, nhiều quyết sách chiến lược đã được triển khai, góp phần thúc đẩy phong trào đấu tranh cách mạng ngày càng phát triển mạnh mẽ.
Sau ngày đất nước thống nhất, Nhà nước đã nhiều lần quan tâm bảo tồn và tôn tạo khu căn cứ. Năm 2012, Chính phủ Việt Nam quyết định xếp hạng Di tích Khu căn cứ Trung ương Cục miền Nam là Di tích quốc gia đặc biệt, khẳng định giá trị to lớn về lịch sử, văn hóa và giáo dục truyền thống của địa điểm này.
Ngày nay, khi đến tham quan di tích, du khách có thể tận mắt nhìn thấy những căn nhà làm việc đơn sơ được phục dựng theo nguyên mẫu, những con đường mòn xuyên rừng, hay hệ thống hầm hào vẫn còn dấu tích của một thời chiến tranh ác liệt. Không gian rừng nguyên sinh bao quanh càng làm tăng thêm giá trị lịch sử và cảm xúc cho mỗi người khi đặt chân tới đây.
Đằng sau sự bảo tồn và phát huy giá trị di tích là sự tận tụy của nhiều thế hệ cán bộ, nhân viên Ban Quản lý di tích. Trong số đó có những người đã dành gần trọn cuộc đời gắn bó với khu căn cứ lịch sử này.
Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Đức Lập, cán bộ Ban Quản lý di tích, người đã có 31 năm công tác tại khu căn cứ xúc động nói: “Ba mươi mốt năm gắn bó với di tích, tôi coi nơi này như ngôi nhà thứ hai của mình. Mỗi căn nhà, mỗi con đường trong rừng đều gắn với những câu chuyện rất thiêng liêng về sự hy sinh, gian khổ của các thế hệ đi trước. Khi dẫn các đoàn học sinh, bộ đội hay du khách tham quan, tôi luôn cảm thấy tự hào vì được góp phần kể lại những trang sử hào hùng của dân tộc”.
Theo ông Lập, điều khiến ông trăn trở nhất là làm sao để thế hệ trẻ hiểu rõ hơn giá trị của di tích. “Không chỉ là một điểm tham quan, Khu căn cứ Trung ương Cục miền Nam là biểu tượng của ý chí kiên cường và tinh thần đoàn kết của dân tộc. Chúng tôi luôn cố gắng gìn giữ, bảo vệ từng hạng mục để nơi đây mãi là địa chỉ giáo dục truyền thống cách mạng cho các thế hệ sau,” ông chia sẻ.
Giữa màu xanh bạt ngàn của rừng biên giới hôm nay, Khu căn cứ Trung ương Cục miền Nam vẫn lặng lẽ kể câu chuyện về một thời khói lửa. Và cùng với sự tận tụy của những người làm công tác bảo tồn, nơi đây sẽ mãi là điểm tựa ký ức, là địa chỉ đỏ nhắc nhở các thế hệ hôm nay và mai sau về giá trị của hòa bình, tự do và độc lập.
Thanh Phong – Lê Hải