Trước khi y học hiện đại phát triển, cha ông ta phòng và chữa bệnh bằng kinh nghiệm dân gian, bằng cây cỏ, thảo dược mà thiên nhiên ban tặng. Những bài thuốc truyền miệng, những phương pháp chữa bệnh “mẹo” dần được đúc kết, ghi chép thành tư liệu, sách vở, hình thành nên nền y học cổ truyền giàu bản sắc.
Ảnh minh họa
Y học cổ truyền lấy nguyên liệu từ tự nhiên, chú trọng điều hòa cơ thể, chữa bệnh từ căn nguyên. Không ít phương thuốc nam, thuốc bắc nghe qua tưởng giản dị nhưng lại có tác dụng bền bỉ, ít tác dụng phụ, phù hợp với thể trạng người Việt. Triết lý “dục tốc bất đạt” phần nào phản ánh đặc trưng ấy: chữa bệnh cần thời gian, sự kiên trì và tuân thủ chặt chẽ chỉ dẫn của thầy thuốc.
Trong các cuộc kháng chiến chống thực dân, đế quốc, điều kiện y tế thiếu thốn, thuốc men khan hiếm, chính sự sáng tạo của đội ngũ thầy thuốc khi biết kết hợp đông – tây y đã cứu sống hàng triệu người. Nhiều công trình nghiên cứu thuốc điều trị sốt rét, dịch bệnh nguy hiểm thời chiến bắt nguồn từ những bài thuốc dân gian, từ cây thuốc bản địa.
Sự kết hợp ấy không phải là sự “thỏa hiệp” giữa hai trường phái, mà là sự bổ sung, hỗ trợ lẫn nhau. Y học hiện đại mạnh về chẩn đoán chính xác, can thiệp cấp cứu, phẫu thuật và điều trị các bệnh lý cấp tính. Y học cổ truyền có ưu thế trong điều trị mạn tính, phục hồi chức năng, nâng cao thể trạng, phòng bệnh từ sớm. Khi được vận dụng đúng lúc, đúng bệnh, hai nền y học tạo nên hiệu quả cộng hưởng, mang lại lợi ích tối đa cho người bệnh.
Tranh luận nên dùng thuốc đông y hay tây y có lẽ sẽ còn tiếp diễn. Tuy nhiên, tư duy phát triển y tế hiện đại đòi hỏi cách tiếp cận khoa học, khách quan: không tuyệt đối hóa cũng không xem nhẹ bất cứ phương pháp nào. Điều cốt lõi là đặt người bệnh ở vị trí trung tâm, lựa chọn phương pháp phù hợp với từng thể trạng, từng giai đoạn bệnh.
Muốn làm được điều đó, cần tiếp tục đầu tư phát triển vùng trồng dược liệu đạt chuẩn, bảo tồn và khai thác bền vững nguồn dược liệu quý; đồng thời đẩy mạnh nghiên cứu, chuẩn hóa quy trình bào chế, kiểm định chất lượng thuốc cổ truyền theo tiêu chuẩn hiện đại. Đây cũng là cách để y học cổ truyền không chỉ dừng lại ở giá trị kinh nghiệm, mà được nâng tầm bằng cơ sở khoa học vững chắc.
Trong bối cảnh dịch bệnh toàn cầu diễn biến phức tạp, già hóa dân số, biến đổi khí hậu và hội nhập quốc tế sâu rộng, nhiệm vụ bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân càng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với ngành y tế.
Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 72-NQ/TW về một số giải pháp đột phá tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, trong đó nhấn mạnh phát huy tiềm năng, thế mạnh của y học cổ truyền; kết hợp chặt chẽ với y học hiện đại; tăng cường quản lý nhà nước và nâng cao năng lực hệ thống y học cổ truyền.
Đây không chỉ là chủ trương mang tính định hướng, mà còn là thông điệp khẳng định rõ con đường phát triển ngành y theo mô hình “hai trong một” – kế thừa tinh hoa truyền thống, tiếp thu thành tựu khoa học tiên tiến của thế giới.
Đẩy lùi bệnh tật chưa bao giờ là nhiệm vụ của riêng ngành y. Đó là sự chung tay của cả cộng đồng: từ nâng cao ý thức phòng bệnh, xây dựng lối sống lành mạnh, đến củng cố hệ thống y tế cơ sở, đầu tư cho nhân lực chất lượng cao. Trên hết, đó là việc xây dựng đội ngũ thầy thuốc thực sự thấm nhuần lời dạy “lương y như từ mẫu”, kết hợp y đức với y thuật.
Kỷ niệm Ngày Thầy thuốc Việt Nam 27/2 không chỉ là dịp tôn vinh, mà còn là lời nhắc nhở về sứ mệnh lớn lao của ngành y trong kỷ nguyên mới. Một nền y học “hai trong một” – hài hòa giữa cổ truyền và hiện đại sẽ là nền tảng vững chắc để chăm sóc sức khỏe nhân dân toàn diện, bền vững, nhân văn và hội nhập.
HÙNG VĂN