Lụa tơ vàng: Giữ mạch nguồn văn hóa trong đời sống hiện đại

Khởi nguồn từ nỗi trăn trở về định danh lụa Việt

Câu chuyện của Tơ Vàng Việt Nam bắt đầu từ những năm tháng du học tại Pháp của chị Hương Nguyễn- người sáng lập thương hiệu. Khi làm việc tại một cửa hàng lụa cao cấp ở Paris, chị nhận ra một thực tế đầy suy ngẫm: Khách hàng quốc tế không chỉ mua một tấm vải đẹp, họ mua “câu chuyện văn hóa” ẩn sau đó. Thế nhưng, khi trở về quê hương và tìm kiếm những món quà lụa để tặng bạn bè quốc tế, chị gặp không ít khó khăn. Nghịch lý thay, Việt Nam sở hữu những vùng nguyên liệu trứ danh như Bảo Lộc - nơi được mệnh danh là thủ phủ lụa tơ tằm nhưng sản phẩm trong nước lúc bấy giờ chủ yếu là lụa trơn, họa tiết đơn giản và phần lớn xuất khẩu ở dạng thô.

“Rất ít người Việt biết và chủ động tìm đến lụa nội địa đúng nghĩa”, chị Hương chia sẻ. Nỗi trăn trở ấy đã thôi thúc chị thành lập Tơ Vàng Việt Nam, với khát vọng chứng minh rằng lụa Việt không chỉ có chất lượng thượng hạng mà còn có thể truyền tải những thông điệp văn hóa sâu sắc, có nguồn gốc và danh tính rõ ràng.

Để có được một tấm lụa mềm mại, óng ả nhưng bền bỉ với thời gian, sợi tơ phải trải qua một hành trình “khổ luyện” tại các làng nghề danh tiếng như Vạn Phúc, Nha Xá hay Bảo Lộc. Mỗi tấm lụa là kết tinh của sự kiên nhẫn và bàn tay khéo léo của người thợ. Hành trình ấy bắt đầu từ khoảnh khắc con tằm khép lại lớp kén cuối cùng quanh thân mình. Ươm tơ là công đoạn mang tính quyết định, là một “cuộc đua với thời gian” đầy kịch tính. Thông thường, toàn bộ quy trình phải hoàn tất trong vòng 10-12 ngày kể từ khi tằm lên kén. Nếu chậm trễ, nhộng hóa ngài cắn thủng vỏ kén, sợi tơ liên tục sẽ bị đứt đoạn, mất đi giá trị quý giá nhất.

Kén được tuyển chọn thủ công vô cùng khắt khe. Không phải kén to là kén tốt, người thợ lành nghề chỉ chọn những chiếc kén mẩy, chắc tay, ít áo kén và hình dáng đồng đều. Một sợi chỉ tơ lụa mỏng manh thực chất được se chập từ 8-12 mối tơ của nhiều kén khác nhau, tạo nên độ bền và sự đồng nhất tuyệt đối. Thậm chí, những phần tơ không đủ điều kiện làm sợi tơ dài cũng được tận dụng để kéo thành sợi đũi - loại sợi xốp, mộc mạc và gần gũi, tạo nên một sắc thái khác cho lụa Việt. Tại Bảo Lộc, hệ thống máy dệt chuyên dụng hiện đại giúp kiểm soát chính xác mật độ sợi và cấu trúc mặt vải, đảm bảo mỗi mét lụa xuất xưởng đều đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe nhất của thị trường quốc tế.

Khi hoa văn cổ “soi bóng” trên mặt lụa đương đại

Điểm tạo nên “linh hồn” của Lụa Tơ Vàng chính là cách đưa văn hóa vào sản phẩm theo chiều sâu. Không sa vào sự cầu kỳ phô trương, thương hiệu chọn lọc tinh hoa từ nghệ thuật Việt cổ: từ những đường nét khỏe khoắn thời Đinh - Tiền Lê, họa tiết tinh xảo trên gốm sứ truyền thống đến các hình tượng rồng phượng, chim Lạc của các triều đại phong kiến.

Mỗi hoa văn trước khi xuất hiện trên mặt lụa đều trải qua quá trình nghiên cứu kỹ lưỡng về nguồn gốc và bối cảnh lịch sử. Anh Vũ Minh Tú – Content Marketing của thương hiệu, chia sẻ một tư duy thiết kế đầy khác biệt: “Chúng tôi không tìm một biểu tượng để đặt ra thiết kế mà sẽ tìm cách để tinh thần văn hóa tự dẫn dắt việc lựa chọn hoa văn, màu sắc. Mục tiêu là giữ lại trọn vẹn khí chất nguyên sơ nhưng vẫn thể hiện được cảm quan thẩm mỹ đương đại”.

Đặc biệt, Tơ Vàng chú trọng vào những “khoảng lặng” trong bố cục. Đó không phải là sự thiếu sót, mà là sự tiết chế có chủ ý để chiếc khăn hay tấm áo có thể đồng hành cùng cá tính riêng của người mặc. Theo anh Tú, thẩm mỹ có thể thay đổi theo thế hệ, nhưng tinh thần văn hóa chính là mạch ngầm xuyên suốt. Khi một sản phẩm có câu chuyện và đặt đúng chỗ, thẩm mỹ sẽ trở thành cầu nối để giá trị di sản tiếp tục được “sống” trong lòng xã hội hiện đại.

Bản lĩnh trước những thử thách nghiệt ngã

Hành trình làm di sản trên nền lụa cao cấp chưa bao giờ là con đường bằng phẳng. Thuận lợi lớn nhất của Tơ Vàng là kho tàng họa tiết đồ sộ tại các đình, đền, chùa khắp dải đất hình chữ S. Nhưng thách thức lại nằm ở kỹ thuật: Làm sao truyền tải những hoa văn vốn chỉ tồn tại trên gỗ, đá thô mộc lên chất liệu lụa “đỏng đảnh” mà vẫn giữ được thần thái?

Sản xuất thủ công quy mô nhỏ khiến mọi sai sót đều phải trả giá đắt. Có những thiết kế rực rỡ trên bản vẽ nhưng khi in thực tế, màu sắc không đạt yêu cầu do đặc tính thấm hút của tơ tằm, buộc phải hủy bỏ cả lô hàng. Tuy nhiên, thay vì bỏ cuộc hay chạy theo số lượng, đội ngũ Tơ Vàng chọn cách kiên định. Họ làm việc sát sao hơn với các nghệ nhân, điều chỉnh từng chi tiết nhỏ nhất để đảm bảo mỗi sản phẩm ra đời đều là một tác phẩm nghệ thuật đúng nghĩa.

Trước sức ép của tiêu dùng nhanh, Lụa Tơ Vàng chọn hướng đi bền vững. Sản phẩm ra mắt với số lượng hạn chế, đề cao giá trị sử dụng lâu dài. Với Tơ Vàng, văn hóa dân tộc không phải thứ để biến hóa tùy tiện theo trào lưu, mà là hệ giá trị cần được định hình và trân trọng qua thời gian.

Lụa Tơ Vàng không chỉ là một thương hiệu thời trang; nó là phương tiện truyền tải khí chất Việt. Từng sợi tơ mảnh được xử lý cẩn trọng, từng tấm lụa được dệt chậm để bảo đảm độ óng, độ bền màu chính là thái độ trân trọng đối với nghề truyền thống. Giá trị lớn nhất mà Tơ Vàng mang lại chính là mở ra một hướng đi mới: Di sản hoàn toàn có thể đồng hành cùng đời sống hiện đại nếu chúng ta tiếp cận bằng sự hiểu biết và thái độ làm nghề nghiêm cẩn. Trong sự lặng lẽ của xưởng dệt, mạch nguồn văn hóa Việt vẫn đang được giữ gìn và tiếp nối, bền bỉ như sợi tơ tằm óng ả, dệt nên những giá trị vĩnh cửu cho mai sau.

Yến Nhi