Nên mua vàng vào hay bán ra?

Theo ghi nhận, cả vàng miếng SJC lẫn vàng nhẫn đều ghi nhận mức tăng sốc lên đến 3 triệu đồng/lượng trong phiên sáng 12/6, sau khi giá vàng miếng SJC được niêm yết ở mức 133,4 – 138,4 triệu đồng/lượng (mua vào – bán ra) vào cuối phiên 11/6. Trước đó, thị trường đã trải qua một chuỗi phiên giảm sâu, với mức giá từng thủng đáy 8 tháng chỉ vài ngày trước đó.

Đáng chú ý, sau chuỗi phiên giảm sâu gây chấn động thị trường, giá vàng trong nước sáng 12/6 bất ngờ đảo chiều tăng mạnh cùng với đà hồi phục của vàng thế giới, với giá vàng miếng SJC tại nhiều doanh nghiệp lớn đồng loạt tăng khoảng 2,4 triệu đồng/lượng so với chiều hôm qua, đưa mức giá bán ra trở lại ngưỡng 138,4 triệu đồng/lượng.

Trên thị trường thế giới, biến động cũng không kém phần kịch tính. Giá vàng giao ngay đang được giao dịch quanh mức 4.218,6 USD/ounce ở chiều bán ra, sau khi tăng tới 136,5 USD/ounce – tương đương 3,34% – chỉ trong vòng 24 giờ, được xem là một trong những phiên tăng mạnh nhất trong thời gian gần đây, cho thấy dòng tiền trú ẩn đang quay trở lại với thị trường vàng. Tuy nhiên ngay sau đó, đà tăng lại chững lại do dữ liệu lạm phát của Mỹ tiếp tục nóng hơn dự báo, khiến vàng trong nước tiếp tục chịu áp lực điều chỉnh.

Nguyên nhân sâu xa của những biến động này, theo các chuyên gia, đến từ sự đan xen của nhiều yếu tố trái chiều. Một mặt, căng thẳng địa chính trị tại khu vực Trung Đông vẫn là kênh ảnh hưởng chính đến giá vàng, dầu mỏ và lãi suất, đặc biệt khi Mỹ và Iran tiếp tục các cuộc tấn công nhằm vào nhau, kéo theo tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz – yếu tố khiến dòng tiền trú ẩn đổ vào vàng trong những phiên tăng đột biến. Mặt khác, môi trường lãi suất cao kéo dài cùng đồng USD mạnh đang là những yếu tố cản trở đà tăng của kim loại quý trong ngắn hạn, khi báo cáo việc làm vượt kỳ vọng của Mỹ làm giảm khả năng Fed sớm cắt giảm lãi suất.

Về xu hướng dài hạn, giới phân tích quốc tế vẫn giữ quan điểm tương đối tích cực. Theo UBS, dòng tiền vào các quỹ ETF vàng tại Trung Quốc vẫn ổn định và nhu cầu vàng vật chất trong nước duy trì tốt, đồng thời ngày càng nhiều nhà đầu tư cá nhân và tổ chức coi vàng là tài sản chiến lược dài hạn để đa dạng hóa danh mục và bảo toàn giá trị. Yếu tố hỗ trợ then chốt được nhắc đến là việc các ngân hàng trung ương toàn cầu liên tục mua vào khoảng 60 tấn vàng mỗi tháng, trong đó Trung Quốc đã tăng dự trữ vàng liên tục trong 11 tháng gần đây. Tuy nhiên, không phải tất cả các dự báo đều lạc quan: Goldman Sachs cảnh báo nếu cú sốc năng lượng hoặc bất ổn địa chính trị leo thang theo chiều xấu, giá vàng có thể giảm về khoảng 3.800 USD/ounce, trong khi ở chiều ngược lại một số tổ chức vẫn dự báo mức giá có thể vượt mốc cao kỷ lục vào cuối năm.

Trong bối cảnh "nhảy múa" thất thường như vậy, câu hỏi đặt ra với mỗi người dân và nhà đầu tư không còn đơn giản là "giá vàng sẽ tăng hay giảm", mà là "tôi thuộc nhóm nào, và quyết định nào phù hợp với hoàn cảnh tài chính của tôi".

Với những người có dòng tiền nhàn rỗi thực sự – tức không phải vay mượn, không ảnh hưởng đến chi tiêu thiết yếu và xác định nắm giữ vàng trong khung thời gian từ vài năm trở lên, đây có thể là thời điểm đáng xem xét để tích lũy dần. Lý do nằm ở chính những yếu tố nền tảng dài hạn: nhu cầu mua vào bền bỉ của các ngân hàng trung ương, vai trò trú ẩn an toàn của vàng trong giai đoạn kinh tế và địa chính trị toàn cầu còn nhiều bất định, cùng xu hướng coi vàng là một phần tài sản chiến lược trong danh mục đầu tư hiện đại.

Tuy nhiên, các chuyên gia khuyến nghị nhóm này không nên "xuống tiền" toàn bộ trong một lần, đặc biệt khi biên độ dao động giá đang ở mức cực đoan như hiện nay. Chiến lược trung bình giá – mua định kỳ với số lượng nhỏ theo từng tháng hoặc từng quý – giúp giảm rủi ro mua đúng vào đỉnh ngắn hạn, đồng thời tận dụng được những nhịp điều chỉnh giảm để gia tăng vị thế với chi phí trung bình hợp lý hơn. Đây cũng là nhóm cần đặc biệt lưu ý đến biên độ chênh lệch giữa giá mua vào và bán ra của các doanh nghiệp kinh doanh vàng, vốn đang bị nới rộng đáng kể trong những phiên biến động mạnh, bởi chênh lệch lớn này có thể "ăn" vào lợi nhuận kỳ vọng nếu phải bán ra sớm hơn dự tính.

Ngược lại, với những người đang cần tiền mặt để giải quyết các nhu cầu cấp thiết trả nợ đến hạn, chi phí y tế, học phí, hoặc các khoản vay có lãi suất cao đang tạo áp lực tài chính thì việc giữ vàng chờ giá lên không phải là lựa chọn khôn ngoan, bất kể xu hướng dài hạn của vàng có tích cực đến đâu.

Nguyên tắc tài chính cá nhân cơ bản là không nên để một tài sản có tính biến động cao như vàng quyết định khả năng thanh toán các nghĩa vụ nợ của mình. Nếu danh mục vàng đang nắm giữ đã có lãi so với giá vốn, đây thậm chí là cơ hội tốt để hiện thực hóa một phần lợi nhuận, dùng để giảm áp lực nợ, đặc biệt là các khoản vay tiêu dùng hoặc thẻ tín dụng có lãi suất cao hơn nhiều so với mức sinh lời kỳ vọng của vàng. Việc trì hoãn bán ra với hy vọng "vàng còn lên nữa" trong khi nợ vẫn đang tính lãi từng ngày là một sự đánh đổi rủi ro không tương xứng.

Với nhóm đã lỗ so với giá mua vào tình huống không hiếm trong giai đoạn vừa qua khi giá vàng từng giảm sâu rồi bật tăng trở lại quyết định cần dựa trên mức độ cấp thiết của nhu cầu tiền mặt hơn là cố "gỡ lại" bằng cách chờ đợi. Nếu nhu cầu thanh khoản là bắt buộc và không có nguồn khác, việc bán ra một phần để xử lý nghĩa vụ tài chính cấp bách vẫn nên được ưu tiên hơn việc giữ vàng và gánh thêm rủi ro từ các khoản nợ quá hạn.

Nhóm đông đảo nhất trong giai đoạn này có lẽ là những người đã mua vàng từ trước với mục đích tích sản tiết kiệm dài hạn, dự phòng, hoặc tích lũy cho các mục tiêu tương lai như mua nhà, hưu trí và chưa có nhu cầu sử dụng đến số vốn này trong ngắn hạn.

Với nhóm này, lời khuyên chung từ các chuyên gia là không nên hành động theo cảm xúc trước những biến động trong ngày hoặc trong tuần. Việc giá vàng tăng giảm hàng triệu đồng mỗi lượng chỉ trong vài phiên, dù gây chú ý trên truyền thông, thực chất chỉ là "nhiễu" ngắn hạn so với mục tiêu tích sản kéo dài nhiều năm. Bán ra trong lúc hoảng loạn khi giá giảm, rồi mua lại khi giá đã hồi phục, thường khiến nhà đầu tư cá nhân chịu thiệt cả hai đầu do chênh lệch giá mua – bán của thị trường vàng trong nước vốn đã khá lớn.

Đối với nhóm tích sản, việc tiếp tục giữ vàng như một phần của danh mục đa dạng hóa song hành với các tài sản khác như tiền gửi, bất động sản, chứng khoán vẫn là chiến lược phù hợp, miễn là tỷ trọng vàng trong tổng tài sản không vượt quá mức mà bản thân cảm thấy an toàn nếu giá tiếp tục biến động mạnh trong ngắn hạn.

Một điểm các chuyên gia đặc biệt nhấn mạnh trong giai đoạn hiện tại là biên độ chênh lệch mua – bán quá lớn của các nhà đài, có thể khiến người mua bán trong thời gian ngắn chịu thiệt đáng kể dù dự đoán đúng xu hướng giá. Trước khi quyết định mua hoặc bán, người dân nên so sánh giá niêm yết giữa các thương hiệu vàng lớn, theo dõi sát diễn biến giá vàng thế giới vì đây là yếu tố dẫn dắt chính cho giá trong nước, và tránh tâm lý "lướt sóng" theo từng biến động trong ngày.

Về dự báo, các tổ chức tài chính quốc tế vẫn còn nhiều quan điểm phân hóa cho giai đoạn còn lại của năm 2026 từ kịch bản giá có thể điều chỉnh giảm nếu các yếu tố địa chính trị hạ nhiệt, đến kịch bản tăng mạnh nếu rủi ro lạm phát và xung đột tiếp tục leo thang. Trong môi trường nhiều bất định như vậy, quyết định mua, bán hay giữ vàng nên được đưa ra dựa trên tình hình tài chính cá nhân cụ thể, thay vì chạy theo những biến động giá mang tính thời điểm trên thị trường.

Hoàng Nguyễn