Khi "cốc ăn được" và giải pháp sinh học lên ngôi
Trước áp lực giảm thải nhựa, nhiều mô hình sáng tạo đã xuất hiện và tạo nên những cơn sốt nhỏ trong cộng đồng. Tại Việt Nam, trào lưu "cà phê ốc quế" - nơi khách hàng có thể ăn luôn cả chiếc cốc đựng - đang lan rộng tại các thành phố lớn như Hà Nội và TP.HCM. Việc thay thế cốc nhựa bằng cốc làm từ bột nướng giòn tan không chỉ mang lại trải nghiệm thú vị, mới lạ cho giới trẻ mà còn giải quyết triệt để vấn đề rác thải sau tiêu dùng. Tương tự, tại Indonesia, các startup đã phát triển thành công loại bao bì và cốc làm từ thạch rong biển, có thể ăn được, tan trong nước ấm và tự phân hủy hoàn toàn, mở ra hướng đi đầy tiềm năng cho vật liệu thay thế sinh học.
Bên cạnh đó, các sản phẩm làm từ bã mía, gỗ, giấy phân hủy sinh học cũng đang dần thay thế nhựa trong các chuỗi nhà hàng lớn. Nhiều doanh nghiệp đã chủ động chuyển đổi sang hộp giấy, thìa dĩa gỗ dù chưa có quy định bắt buộc trên diện rộng. Những nổ lực này cho thấy nhận thức của doanh nghiệp Việt về trách nhiệm xã hội đang ngày càng được nâng cao.
Bài toán chi phí và rào cản kỹ thuật
Tuy nhiên, thực tế khắc nghiệt lại nằm ở những con số. Việc chuyển đổi sang vật liệu thân thiện môi trường đồng nghĩa với việc chấp nhận chi phí đầu vào tăng vọt. Một chiếc cốc ốc quế có giá nhập cao gấp 20-30 lần so với cốc nhựa thông thường; bộ thìa dĩa gỗ đắt gấp 4 lần loại nhựa; và cốc phân hủy sinh học có giá cao gấp đôi nhựa PET. Đối với các cửa hàng F&B có biên lợi nhuận mỏng và phục vụ hàng trăm đơn mỗi ngày, đây là một gánh nặng tài chính khổng lồ, buộc họ phải cân nhắc giữa việc tăng giá bán (có nguy cơ mất khách) hoặc chấp nhận giảm lãi.
Hơn nữa, rào cản kỹ thuật cũng là một vấn đề nan giải. Các sản phẩm thay thế hiện nay vẫn chưa hoàn toàn đáp ứng được yêu cầu về độ bền và tính tiện lợi như nhựa. Ống hút giấy dễ mủn khi ngâm lâu, túi giấy dễ bục khi đựng đồ uống lạnh ngưng tụ hơi nước, hay cốc ốc quế dễ vỡ trong quá trình vận chuyển là những phản hồi thực tế từ các chủ quán. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm khách hàng, yếu tố sống còn của ngành dịch vụ. Chính vì vậy, nhiều doanh nghiệp sản xuất vật liệu xanh tại Việt Nam như Hunufa vẫn phải ưu tiên xuất khẩu sang các thị trường phát triển, nơi người tiêu dùng sẵn sàng chi trả cao hơn, thay vì tập trung vào thị trường nội địa.
Cần cơ chế trợ lực để chính sách đi vào cuộc sống
Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ về việc thí điểm không sử dụng đồ nhựa dùng một lần tại vành đai 1 Hà Nội từ quý 4/2025 là một cú hích mạnh mẽ về mặt chính sách. Tuy nhiên, để quy định này không chỉ nằm trên giấy, cần có những giải pháp đồng bộ và thực tế hơn. Kinh nghiệm từ Hàn Quốc cho thấy, việc áp dụng biện pháp kinh tế như buộc khách hàng trả phí cho ly nhựa dùng một lần, kết hợp với lộ trình cấm dần từng bước từ các cơ sở lớn đến nhỏ, là một cách làm hiệu quả để thay đổi hành vi mà không gây sốc cho thị trường.
Tại Việt Nam, các chuyên gia đề xuất cần có cơ chế hỗ trợ tài chính rõ ràng cho các doanh nghiệp tiên phong chuyển đổi xanh. Các chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng cho nhà sản xuất vật liệu sinh học sẽ giúp hạ giá thành sản phẩm, làm cho chúng trở nên cạnh tranh hơn so với nhựa. Đồng thời, cần khuyến khích cải tiến công nghệ để nâng cao độ bền và tính tiện dụng của các sản phẩm thay thế.
Cuộc chiến chống rác thải nhựa trong ngành F&B không thể chỉ dựa vào nỗ lực đơn lẻ của từng doanh nghiệp hay mệnh lệnh hành chính. Nó đòi hỏi sự chung tay của cả hệ sinh thái: từ nhà nước kiến tạo cơ chế, doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, đến người tiêu dùng sẵn sàng chia sẻ chi phí vì một môi trường xanh hơn. Chỉ khi giải quyết được bài toán cân bằng giữa lợi ích kinh tế và trách nhiệm môi trường, làn sóng "không rác thải nhựa" mới thực sự trở thành xu hướng bền vững tại Việt Nam.
Bảo An