Nghệ thuật ướp trà đã xuất hiện từ hàng trăm năm trước, gắn liền với thú thưởng trà của giới nho sĩ và những người sành trà. Người xưa quan niệm rằng một chén trà ngon không chỉ nằm ở chất trà mà còn ở sự hài hòa giữa vị trà và hương hoa. Vì vậy, quá trình ướp trà không đơn thuần là kỹ thuật chế biến mà còn là một nghệ thuật đòi hỏi sự kiên nhẫn, tỉ mỉ và cảm nhận tinh tế của người làm trà.
Trong các loại trà ướp của Việt Nam, trà sen được xem là đỉnh cao của nghệ thuật này. Sen dùng để ướp thường là giống sen bách diệp nổi tiếng của vùng Hồ Tây. Khi hoa sen vừa chớm nở vào buổi sớm, người thợ sẽ tách lấy phần “gạo sen”, những hạt nhỏ li ti nằm trong nhị hoa chứa tinh dầu thơm nhất rồi trộn với trà xanh thượng hạng. Trà sau đó được ủ kín để hấp thụ hương sen, quá trình này có thể lặp lại nhiều lần để hương thơm đạt độ sâu và bền. Để tạo ra một kilogram trà sen thượng hạng, đôi khi cần đến hàng nghìn bông sen. Chính sự công phu ấy khiến trà sen trở thành một trong những loại trà quý bậc nhất của Việt Nam.
Nếu trà sen mang vẻ đẹp cầu kỳ và sang trọng, thì trà nhài lại gần gũi hơn trong đời sống thường nhật. Hoa nhài nở về đêm, tỏa hương dịu nhẹ và thanh khiết. Người làm trà thường thu hái hoa vào buổi tối, trộn với trà xanh để hương hoa thấm dần vào từng sợi trà. Sau nhiều lần ướp và sấy, trà nhài giữ được mùi thơm nhẹ nhàng nhưng bền lâu, trở thành thức uống quen thuộc trong nhiều gia đình Việt.
Bên cạnh sen và nhài, người Việt còn sáng tạo nhiều loại trà ướp hoa khác như trà hoa sói, trà hoa ngâu hay trà hoa bưởi. Mỗi loại hoa mang đến một sắc thái hương vị riêng. Hoa sói cho hương thơm đậm và sâu, thường được những người sành trà ưa chuộng. Hoa ngâu lại mang hương thơm nhẹ nhàng, thanh thoát. Trong khi đó, trà hoa bưởi gợi lên mùi hương dịu dàng của làng quê Bắc Bộ mỗi mùa hoa nở.
Điểm đặc biệt của nghệ thuật ướp trà Việt Nam là không làm mất đi bản sắc của lá trà. Hoa chỉ đóng vai trò bổ sung hương thơm, làm nổi bật hơn vị trà vốn có. Vì vậy, trà dùng để ướp thường là trà xanh chất lượng cao, có vị chát dịu và hậu ngọt sâu. Khi kết hợp với hương hoa, chén trà trở nên hài hòa: vừa có vị trà đậm đà vừa có hương thơm thanh khiết của thiên nhiên.
Ngày nay, dù thị trường trà xuất hiện nhiều sản phẩm công nghiệp, những mẻ trà ướp thủ công vẫn được xem là tinh hoa của nghề trà Việt. Không chỉ là thức uống, trà ướp hoa còn là sự kết tinh của thiên nhiên, bàn tay con người và chiều sâu văn hóa. Mỗi chén trà vì thế không chỉ mang hương vị mà còn kể một câu chuyện về đất trời, về mùa hoa và về tâm hồn của người làm trà.