Jollibee thoái vốn tại Highlands Coffee

Ngày 23/9, Tập đoàn Jollibee Foods Corporation (JFC) thông báo với Sở Giao dịch Chứng khoán Philippines rằng công ty con JSF Investments Pte. Ltd. đã ký thỏa thuận bán 1.460.938 cổ phần, tương đương 11% vốn tại Công ty cổ phần SF Vũng Tàu (SFVT) – pháp nhân nắm giữ hoạt động kinh doanh Highlands Coffee tại Việt Nam – cho Công ty cổ phần Quốc tế Việt Thái (VTI). Giá chuyển nhượng là 1,6 triệu đồng mỗi cổ phần, tổng giá trị 2.300 tỷ đồng (khoảng 88 triệu USD), chưa bao gồm các điều chỉnh. Khoản tiền được trả bằng tiền mặt trong một khoảng thời gian hai bên thỏa thuận, có thể điều chỉnh tăng nhưng không vượt mức trần đã định.

Sau giao dịch, tỷ lệ sở hữu của JFC giảm từ 60% xuống 49%, còn VTI tăng từ 40% lên 51% và trở thành cổ đông chi phối. Mức giá này tương ứng định giá toàn bộ vốn chủ sở hữu Highlands Coffee khoảng 800 triệu USD, tức hơn 21.000 tỷ đồng. Theo JFC, giá được xác định bằng phương pháp hệ số, dựa trên EBITDA đã chuẩn hóa và triển vọng tăng trưởng của doanh nghiệp, và cao đáng kể so với giá trị ghi sổ của khoản đầu tư. Thương vụ vẫn cần được cơ quan quản lý và cổ đông chấp thuận trước khi hoàn tất.

Mối quan hệ giữa hai bên bắt đầu khoảng năm 2011–2012, khi Jollibee chi 25 triệu USD để mua 49% hoạt động kinh doanh tại Việt Nam và 60% hoạt động tại Hong Kong của VTI. Theo một số cơ quan báo chí, Starbucks cũng từng đề nghị mua lại chuỗi nhưng bị từ chối. Về sau, Jollibee nâng tỷ lệ sở hữu tại SFVT lên 60%, nắm quyền chi phối về mặt cổ phần.

Tuy nhiên, trên thực tế điều hành, bức tranh lại khác. Trả lời VnExpress hồi tháng 4/2025, ông David Thái khẳng định ông phụ trách quản lý vận hành và nhân sự, còn Jollibee chủ yếu đóng vai nhà đầu tư và cố vấn chiến lược. Với cách phân vai ấy, thương vụ mới có thể được nhìn như bước hợp thức hóa bằng tỷ lệ sở hữu cho một cấu trúc vận hành đã có từ trước, thay vì một cuộc đổi chủ theo nghĩa thông thường. Đây là cách đọc của người viết, chưa được hai bên xác nhận.

Mức định giá 800 triệu USD cũng không hoàn toàn mới: năm 2022, Reuters từng đưa tin Jollibee thảo luận bán cổ phần thiểu số Highlands ở mức gần tương đương. Khác biệt là lần này giá đã được chốt bằng hợp đồng cụ thể.

Toan tính của Jollibee: hiện thực hóa giá trị, dọn đường tái cấu trúc

Về lý do, JFC nói giao dịch nằm trong chiến lược quản lý danh mục: xây dựng doanh nghiệp, mở rộng quy mô và tối ưu tỷ lệ sở hữu khi doanh nghiệp đủ trưởng thành để thu hút vốn bên ngoài ở mức định giá phù hợp. Khoản 88 triệu USD sẽ được dùng để giảm nợ, tái đầu tư vào các mảng tăng trưởng khác và hoàn vốn cho cổ đông.

So với quy mô tập đoàn, số tiền này không lớn: riêng mảng quốc tế đã đóng góp khoảng 43% doanh thu, tương đương 3,8 tỷ USD trong chín tháng đầu năm 2025. Ý nghĩa của thương vụ vì thế có lẽ nằm nhiều hơn ở mốc định giá. Chính JFC nhấn mạnh mức 800 triệu USD là giá trị tham chiếu cho việc hiện thực hóa khoản đầu tư từ năm 2011, đồng thời phục vụ kế hoạch niêm yết mảng quốc tế. Theo kế hoạch công bố từ đầu năm, Jollibee dự kiến tách mảng này thành công ty độc lập và niêm yết tại Mỹ vào cuối năm 2027, với danh mục hơn 20 thương hiệu như Smashburger, Coffee Bean & Tea Leaf hay Tim Ho Wan. Một giao dịch chứng minh tài sản quy đổi được ra tiền ở mức định giá cao là dữ kiện có sức nặng với nhà đầu tư.

Đổi lại, cái giá là quyền kiểm soát. Highlands đóng góp hơn 8,6% EBITDA toàn tập đoàn, đứng sau Coffee Bean & Tea Leaf trong các chuỗi được công bố riêng số liệu. Giữ 49% giúp Jollibee tiếp tục hưởng lợi từ tăng trưởng của chuỗi, song cách ghi nhận mảng này trong báo cáo hợp nhất sau khi mất quyền kiểm soát, cũng như tác động lên lợi nhuận, chưa được JFC làm rõ.

Với VTI, nâng sở hữu từ 40% lên 51% đồng nghĩa có được quyền chi phối chính thức ngay trước đợt chào bán cổ phiếu lần đầu. JFC nhận định việc này giúp Highlands có tỷ lệ sở hữu trong nước cao hơn trước kế hoạch niêm yết. Một cấu trúc sở hữu rõ ràng, với chủ thể chi phối là người sáng lập, cũng giúp hồ sơ IPO dễ trình bày hơn.

Câu chuyện thương hiệu Việt cũng có thể là lợi thế khi Jollibee dự báo số tài khoản chứng khoán cá nhân tại Việt Nam đạt khoảng 11 triệu vào năm 2030, từ khoảng 9 triệu năm ngoái. Tuy nhiên, nguồn tiền VTI dùng để chi 2.300 tỷ đồng chưa được công bố, và VTI chưa phản hồi báo chí về kế hoạch IPO.

Thời điểm bán không phải lúc Highlands suy yếu, mà ngược lại. EBITDA quý II/2026 đạt kỷ lục 440,4 tỷ đồng, tăng 70,4% so với cùng kỳ và tăng 49,8% so với quý I. Doanh số cùng cửa hàng tại Việt Nam tăng khoảng 11,5–12%, doanh số toàn hệ thống quý II tăng 46,7%. Cả năm 2025, EBITDA đạt khoảng 1.097 tỷ đồng, doanh thu tăng 16%.

Mạng lưới cũng mở rộng nhanh. Đến cuối tháng 6/2026, Highlands có 1.062 cửa hàng, gồm 928 cửa hàng tự vận hành và 134 cửa hàng nhượng quyền, tăng ròng 77 cửa hàng trong nửa đầu năm. Chuỗi cũng vừa khai trương nhà máy rang xay đầu tiên tại Bà Rịa – Vũng Tàu, vốn gần 500 tỷ đồng, công suất hướng tới 75.000 tấn mỗi năm.

Sức bật ấy nằm trong một thị trường tăng nhanh nhưng cạnh tranh gay gắt. Theo Momentum Works, thị trường chuỗi cà phê Việt Nam đạt 725 triệu USD năm 2025, tăng 27% so với năm 2023, tốc độ cao thứ hai Đông Nam Á sau Malaysia; Highlands phải cạnh tranh với Milano, Phúc Long, Starbucks, Katinat và nhiều thương hiệu khác.

Để tham khảo, lấy 21.000 tỷ đồng chia cho EBITDA năm 2025 cho hệ số khoảng 19 lần; nếu quy năm EBITDA quý II, hệ số còn khoảng 12 lần. Đây là phép tính minh họa của người viết, chưa tính nợ ròng và chưa phân biệt giá trị vốn chủ sở hữu với giá trị doanh nghiệp.

Thương vụ 2.300 tỷ đồng khó gọi là cuộc chia tay. Jollibee đổi quyền kiểm soát lấy tiền mặt, một mốc định giá công khai và sự linh hoạt cho tái cấu trúc, nhưng vẫn giữ gần một nửa lợi ích trong chuỗi đang tăng trưởng mạnh. VTI bỏ ra 2.300 tỷ đồng để có quyền chi phối chính thức ngay trước ngưỡng cửa niêm yết. Cả hai bên đều có lý do để coi đây là giao dịch có lợi, song phép thử thực sự sẽ đến ở đợt IPO: khi nhà đầu tư, chứ không phải hai bên ký kết, quyết định mức giá của Highlands Coffee.

Hoàng Nguyễn