Quang cảnh Hội thảo khoa học cơ xương khớp tổ chức tại Hà Nội.
Trong nhiều năm qua, HTX Sâm Cúc Phương (Ninh Bình) đã kiên trì triển khai các hoạt động bảo tồn, nghiên cứu và phát triển loài sâm gắn với tên gọi vùng Cúc Phương. Trên cơ sở điều kiện tự nhiên đặc thù về khí hậu, thổ nhưỡng, khu vực Cúc Phương được giới chuyên môn đánh giá là một trong những vùng có tiềm năng cho việc gây trồng và phát triển các loài dược liệu, trong đó có sâm – nhóm cây được xếp vào loại dược liệu có giá trị của Việt Nam.
Từ góc độ y dược học, sâm Cúc Phương không chỉ được nhìn nhận như một sản phẩm hàng hóa, mà còn là kết quả của quá trình tích lũy tri thức bản địa kết hợp với nghiên cứu khoa học. Quá trình gây trồng, chăm sóc và bảo tồn giống sâm này phản ánh sự gắn kết giữa kinh nghiệm truyền thống của người dân địa phương với các tiến bộ khoa học – kỹ thuật, qua đó từng bước làm rõ giá trị dược liệu và khả năng ứng dụng của sâm Cúc Phương trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
Các dòng sản phẩm được chế biến từ sâm Cúc Phương.
Trên cơ sở nguồn nguyên liệu sâm Cúc Phương, HTX Sâm Cúc Phương (Ninh Bình) đã nghiên cứu và phát triển các nhóm sản phẩm phục vụ chăm sóc sức khỏe, phù hợp với nhiều đối tượng sử dụng.
Sâm tươi nguyên củ Cúc Phương là một trong những dạng sản phẩm được khai thác trực tiếp từ vùng trồng đạt tiêu chuẩn. Sâm được thu hoạch sau khi bảo đảm các chỉ tiêu về sinh trưởng và thành phần hoạt chất theo đánh giá chuyên môn. Nhờ được sử dụng ở trạng thái tươi, sản phẩm giữ lại tương đối đầy đủ các thành phần tự nhiên của sâm, thường được những người có kinh nghiệm về dược liệu lựa chọn để phục vụ nhu cầu nghiên cứu, ngâm chế biến hoặc sử dụng theo phương pháp truyền thống.
Sâm tươi nguyên củ từ vùng trồng Cúc Phương.
Tinh bột sâm Cúc Phương được chế biến từ củ sâm tươi thông qua quy trình kết hợp giữa phương pháp truyền thống và ứng dụng công nghệ, nhằm bảo toàn đặc tính tự nhiên của nguyên liệu. Sản phẩm ở dạng tinh bột thuận tiện cho việc pha chế và sử dụng, phù hợp với những người có nhu cầu dùng sâm theo cách đơn giản, dễ tiếp cận, trong đó có người cao tuổi hoặc người có quỹ thời gian hạn chế.
Sản phẩm tinh bột sâm Cúc Phương.
Rượu sâm Cúc Phương được chế biến theo phương thức ngâm sâm tươi nguyên củ trong rượu trắng, kế thừa tập quán sử dụng rượu dược liệu trong y học cổ truyền Việt Nam. Quá trình ủ được thực hiện trong thời gian nhất định nhằm tạo sự hòa quyện giữa hương vị rượu và đặc tính tự nhiên của sâm. Sản phẩm chủ yếu được sử dụng như một dạng rượu ngâm dược liệu truyền thống, thường xuất hiện trong các dịp sinh hoạt văn hóa hoặc được lựa chọn để nghiên cứu, tham khảo về cách thức bảo tồn và khai thác giá trị của sâm trong đời sống.
Trà sâm Cúc Phương được chế biến từ lá sâm, củ sâm thái lát mỏng và một số dược liệu khác theo công thức truyền thống. Sản phẩm ở dạng trà túi lọc hoặc trà khô, thuận tiện cho việc sử dụng hằng ngày. Với đặc tính nhẹ, dễ pha, trà sâm thường được lựa chọn như một loại đồ uống có nguồn gốc thảo dược, góp phần đa dạng hóa các hình thức sử dụng sâm trong đời sống hiện đại.
Sản phẩm trà được chế biến từ sâm Cúc Phương.
Bên cạnh các dòng sản phẩm chính, HTX còn nghiên cứu và giới thiệu một số sản phẩm chế biến từ sâm như mật ong sâm, kẹo sâm, bột sâm nguyên chất… Qua đó, góp phần đa dạng hóa hình thức sử dụng sâm và mở rộng khả năng tiếp cận của dược liệu này trong đời sống sinh hoạt hằng ngày.
Một trong những yếu tố góp phần mở rộng mức độ nhận diện của sâm Cúc Phương là sự tham gia đồng hành của Á hậu Doanh nhân Quốc tế Mai Vũ trong vai trò kết nối truyền thông và thị trường. Với kinh nghiệm hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh và quan tâm tới các sản phẩm có nguồn gốc bản địa, bà Mai Vũ đã góp phần đưa hình ảnh sâm Cúc Phương tiếp cận gần hơn với công chúng trong và ngoài nước.
Không dừng lại ở vai trò đại diện hình ảnh, Á hậu Mai Vũ còn tham gia tìm hiểu quá trình canh tác, chế biến và phát triển sản phẩm tại vùng trồng sâm Cúc Phương. Thông qua việc tham dự các hội thảo, sự kiện chuyên ngành y dược, sự hiện diện của bà góp phần tăng cường trao đổi giữa đơn vị sản xuất với giới chuyên môn, qua đó hỗ trợ kết nối sản phẩm dược liệu truyền thống với nhu cầu và góc nhìn của y học hiện đại.
Á hậu Doanh nhân Quốc tế Mai Vũ, người đồng hành trong hoạt động kết nối và quảng bá hình ảnh sâm Cúc Phương.
Tại Hội thảo khoa học cơ xương khớp, Á hậu Doanh nhân Quốc tế Mai Vũ đã chia sẻ về quá trình đồng hành cùng sâm Cúc Phương từ góc nhìn cộng đồng và phát triển bền vững. Theo bà, sâm Cúc Phương là sản phẩm gắn với vùng đất Ninh Bình, được gây trồng và chăm sóc bởi người dân địa phương, phản ánh sự cần mẫn, tâm huyết và giá trị lao động bền bỉ của nông dân vùng núi.
Á hậu Mai Vũ cho biết, việc bà tham gia với vai trò kết nối hình ảnh không chỉ nhằm giới thiệu một sản phẩm dược liệu, mà còn hướng tới mục tiêu góp phần tạo sinh kế, khuyến khích bảo tồn nguồn dược liệu bản địa và tôn vinh những cá nhân âm thầm gắn bó với cây sâm Cúc Phương trong nhiều năm qua. Bà cũng nhấn mạnh vai trò của các nhà giáo, nhà nghiên cứu và người trồng sâm, những người đã kiên trì theo đuổi việc bảo tồn và phát triển giống sâm này.
Theo chia sẻ của Á hậu Mai Vũ, sâm Cúc Phương không chỉ mang giá trị về mặt dược liệu, mà còn là một phần của tài nguyên sinh học và tri thức bản địa cần được gìn giữ, nghiên cứu và khai thác một cách bền vững, nhằm phục vụ tốt hơn cho sức khỏe cộng đồng và sự phát triển lâu dài của y học cổ truyền Việt Nam.
Bên cạnh đó, TS.BS Trần Hùng Sơn – chuyên gia trong lĩnh vực cơ xương khớp và y học cổ truyền đã có nhiều trao đổi chuyên môn liên quan đến việc nghiên cứu và khai thác giá trị của sâm Cúc Phương trong thực hành y học. Trên cơ sở kinh nghiệm lâm sàng và các nghiên cứu khoa học, TS.BS Trần Hùng Sơn đã phân tích tiềm năng của sâm Cúc Phương như một dược liệu có thể được xem xét trong các phác đồ hỗ trợ, đặc biệt đối với các vấn đề thường gặp về cơ xương khớp.
Cố vấn chuyên môn (bên trái) TS.BS Trần Hùng Sơn – Phó Viện trưởng Viện Khoa học Chăm sóc Sức khỏe Việt Nam.
Theo TS.BS Trần Hùng Sơn, các kết quả nghiên cứu bước đầu cho thấy sâm Cúc Phương có những đặc tính đáng lưu ý về mặt dược học, mở ra hướng tiếp cận mới trong việc kết hợp dược liệu truyền thống với y học hiện đại, góp phần đa dạng hóa các giải pháp chăm sóc sức khỏe cơ xương khớp trên cơ sở khoa học và an toàn.
Tại hội thảo, TS.BS Trần Hùng Sơn đã trình bày một số kết quả nghiên cứu liên quan đến thành phần hoạt chất của sâm Cúc Phương và khả năng ứng dụng trong lĩnh vực cơ xương khớp. Theo phân tích của ông, các hợp chất sinh học có trong sâm Cúc Phương như saponin, polysaccharides, flavonoids… cho thấy những đặc tính đáng chú ý về mặt chống oxy hóa và điều hòa phản ứng viêm trong các mô hình nghiên cứu, qua đó gợi mở tiềm năng sử dụng dược liệu này trong các giải pháp hỗ trợ chăm sóc sức khỏe cơ xương khớp.
TS.BS Trần Hùng Sơn cho rằng, các dữ liệu khoa học bước đầu là cơ sở để tiếp tục nghiên cứu sâu hơn, hướng tới việc kết hợp dược liệu truyền thống với y học hiện đại trên tinh thần thận trọng, dựa trên bằng chứng và phù hợp với thực hành lâm sàng. Cách tiếp cận này góp phần mở rộng hướng nghiên cứu đối với sâm Cúc Phương, đồng thời làm rõ hơn giá trị của nguồn dược liệu bản địa trong bối cảnh y học hiện nay.
Từ góc độ phát triển sản phẩm, sự tham gia tư vấn chuyên môn của các nhà khoa học, cùng hoạt động kết nối truyền thông và thị trường, được xem là những yếu tố hỗ trợ quá trình chuẩn hóa và nâng cao nhận thức của cộng đồng về sâm Cúc Phương. Thông qua các diễn đàn khoa học và trao đổi chuyên ngành, sâm Cúc Phương từng bước được đặt trong bối cảnh nghiên cứu, ứng dụng và phát triển bền vững.
Việc bảo tồn, nghiên cứu và khai thác giá trị sâm Cúc Phương được nhìn nhận là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự phối hợp giữa nhà khoa học, người sản xuất và các đơn vị liên quan. Trên cơ sở đó, sâm Cúc Phương không chỉ được xem như một nguồn dược liệu, mà còn là một phần của tri thức y học cổ truyền Việt Nam cần tiếp tục được nghiên cứu, kế thừa và phát huy một cách khoa học, phục vụ mục tiêu chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
Hải Phong - Hoàng Nguyễn