Những mẫu trà và bài toán ghi nhớ
Ngày 9/10, Hạng mục Thử nếm trà (Tea Tasting) chính thức bước vào ngày tranh tài với sự tham gia của 37 thí sinh. Khác với không khí sôi động của những phần thi đòi hỏi thao tác trực tiếp, Tea Testing diễn ra trong sự tập trung cao độ của từng người dự thi. Trước những mẫu trà được đánh số, các Tea Master phải huy động khả năng cảm nhận, ghi nhớ và đối chiếu để tìm ra câu trả lời trong khoảng thời gian giới hạn.
Điểm đáng chú ý là cuộc thi không chỉ kiểm tra khả năng nhận biết một phẩm trà tại thời điểm thưởng thức. Những gì thí sinh cảm nhận ở giai đoạn đầu phải được ghi nhớ đủ rõ để phục vụ cho phần nhận diện sau đó. Khi số lượng mẫu tăng lên và thời gian được giới hạn, trí nhớ cảm quan trở thành một yếu tố quan trọng quyết định kết quả.
Theo thể lệ chính thức, 37 thí sinh được chia thành 4 nhóm thi ngẫu nhiên, mỗi nhóm từ 8 đến 9 người. Trong vòng loại, các thí sinh được làm quen với 10 mẫu trà nguyên bản, không hương liệu hay phụ gia, được đánh số từ 1 đến 10. Giai đoạn đầu tiên yêu cầu người dự thi nếm thử để ghi nhớ đặc điểm của từng mẫu và được phép ghi chú lại những cảm nhận của mình. Với những người đã có kinh nghiệm thưởng trà, việc nhận biết một phẩm trà quen thuộc có thể không quá khó. Tuy nhiên, khi nhiều mẫu trà cùng xuất hiện trong một bài thi và đều được đặt dưới những con số thay vì tên gọi, nhiệm vụ trở nên phức tạp hơn. Người thử phải tự xây dựng cho mình một hệ thống ghi nhớ dựa trên những đặc điểm cảm quan của từng mẫu, từ đó có thể phân biệt chúng khi bước vào phần xác nhận.
Ở đây, cảm quan không chỉ đơn thuần là nhận ra trà có hương thơm hay vị đặc trưng. Người thử cần chú ý đến nhiều lớp thông tin xuất hiện trong quá trình thưởng thức, từ ấn tượng ban đầu cho đến vị trà trong khoang miệng và dư vị còn lại sau đó. Những dấu hiệu tưởng như rất nhỏ có thể trở thành căn cứ để phân biệt hai mẫu trà có đặc điểm gần nhau.
Sau giai đoạn nếm thử, 5 mẫu trà được lựa chọn ngẫu nhiên từ 10 mẫu ban đầu để thí sinh thực hiện phần xác nhận. Mỗi mẫu xác định đúng được tính 1 điểm, tối đa 5 điểm. Thí sinh có tối đa 3 phút để hoàn thành và nộp bài ngay sau khi kết thúc; trong trường hợp có cùng số điểm, người hoàn thành trong thời gian ngắn hơn được ưu tiên.
Như vậy, vòng loại không chỉ là cuộc kiểm tra xem ai có thể nhận diện được nhiều mẫu trà hơn. Đó còn là phép thử về khả năng lưu giữ thông tin cảm quan trong trí nhớ và gọi lại những dấu hiệu ấy một cách chính xác khi đứng trước mẫu trà được lựa chọn ngẫu nhiên.
Trong khoảng thời gian ngắn, mỗi quyết định đều cần sự chắc chắn. Một câu trả lời chính xác giúp thí sinh tiến gần hơn tới nhóm dẫn đầu, trong khi một sự nhầm lẫn nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đáng kể đến thứ hạng khi khoảng cách điểm số giữa các thí sinh không lớn.
Từ 37 người tham gia, vòng loại tìm ra 10 thí sinh có kết quả tốt nhất để bước vào vòng chung kết. Đây cũng là bước chuyển từ khả năng ghi nhớ những đặc điểm của trà sang một thử thách đòi hỏi mức độ phân tích cao hơn.
Từ nhận diện trà đến phân tích hương vị
Nếu vòng loại yêu cầu thí sinh ghi nhớ và nhận diện những mẫu trà nguyên bản, vòng chung kết đưa bài toán cảm quan sang một trạng thái phức tạp hơn. 10 thí sinh xuất sắc được chia thành hai nhóm, mỗi nhóm 5 người, tiếp tục bước vào phần thi với 10 thành phần đơn lẻ được đánh số từ 1 đến 10. Các thành phần có thể là trà, hoa, quả sấy và những nguyên liệu khác.
Điểm khác biệt nằm ở việc các thành phần không còn được nhận diện ở trạng thái riêng biệt. Thí sinh phải nếm một cốc trà tổng hợp và tìm ra 3 thành phần khác nhau đang hiện diện trong đó. Từ việc nhận biết đặc tính của từng mẫu trà, người dự thi phải chuyển sang khả năng tách các lớp hương vị trong một tổng thể đã được kết hợp.
Đây là thử thách đòi hỏi khả năng cảm nhận tinh tế hơn. Khi nhiều thành phần cùng xuất hiện, một hương vị có thể trở nên nổi bật trong khi một thành phần khác chỉ để lại dấu hiệu rất nhẹ. Người thử cần phân tích tổng thể, đối chiếu với những đặc điểm đã biết và xác định đâu là những thành phần thực sự hiện diện trong cốc trà.
Theo thể lệ, mỗi thí sinh có tối đa 3 phút để hoàn thành phần thi. Mỗi thành phần nhận diện chính xác được tính 1 điểm, với tối đa 3 điểm. Kết quả của vòng chung kết được tính dựa trên số thành phần xác định đúng, đồng thời ưu tiên người có thời gian hoàn thành ngắn hơn trong trường hợp bằng điểm.
Sự thay đổi từ mẫu trà nguyên bản sang một cốc trà có nhiều thành phần cho thấy cách cuộc thi từng bước mở rộng yêu cầu đối với người thử. Nếu ở vòng loại, thí sinh cần xây dựng trí nhớ về từng mẫu trà thì ở vòng chung kết, trí nhớ ấy phải được kết hợp với khả năng phân tích và nhận diện trong một tổng thể phức hợp.
Đây cũng là lúc kiến thức về trà gặp gỡ trực tiếp với năng lực cảm quan. Một Tea Master không chỉ cần biết một loại trà có những đặc điểm gì mà còn phải có khả năng nhận ra những dấu hiệu ấy khi chúng xuất hiện trong những điều kiện khác nhau.
Khi cảm quan trở thành năng lực nghề nghiệp
Điều đặc biệt của Hạng mục Thử nếm trà nằm ở chỗ những kỹ năng thường diễn ra âm thầm trong quá trình thưởng trà được đưa lên thành nội dung thi đấu. Không có nhiều yếu tố bên ngoài để người dự thi dựa vào, mỗi câu trả lời gần như được hình thành từ chính khả năng cảm nhận và kinh nghiệm của họ.
Trong thực tế nghề trà, năng lực cảm quan có vai trò quan trọng trong quá trình nhận biết và đánh giá phẩm trà. Người làm trà cần hiểu nguyên liệu trước khi quyết định cách xử lý, từ đó tìm ra phương pháp phù hợp để phát huy đặc tính về hương, vị và hậu vị. Việc nhận diện những khác biệt giữa các mẫu trà cũng là một phần của quá trình tích lũy kiến thức và kinh nghiệm nghề nghiệp.
Bởi vậy, Tea Tasting không đơn thuần là cuộc thi xem ai có "vị giác tốt". Đằng sau mỗi câu trả lời là khả năng quan sát, ghi nhớ, phân tích và đối chiếu được hình thành qua quá trình tiếp xúc lâu dài với trà. Cảm quan tốt có thể giúp nhận ra một dấu hiệu, nhưng kiến thức và kinh nghiệm mới giúp người thử lý giải và xác định dấu hiệu ấy một cách chính xác.
Qua hai vòng thi trong ngày, Hạng mục Thử nếm trà đã cho thấy một hành trình được xây dựng theo hướng ngày càng đào sâu vào năng lực cảm quan. Từ việc ghi nhớ 10 mẫu trà nguyên bản ở vòng loại đến nhận diện các thành phần trong một cốc trà tổng hợp ở vòng chung kết, mỗi chặng đều đặt ra một yêu cầu khác nhau nhưng cùng hướng tới khả năng hiểu trà bằng chính các giác quan.
Nếu ở vòng loại, thử thách nằm ở việc ghi nhớ và nhận diện, thì tại vòng chung kết, người thi phải tiến thêm một bước để phân tích và tách biệt những lớp hương vị. Sự thay đổi ấy khiến cuộc thi không chỉ kiểm chứng vốn kiến thức về trà mà còn cho thấy chiều sâu của năng lực cảm quan ở những người theo đuổi con đường Tea Master.
Ngày thi đấu khép lại, những gương mặt xuất sắc nhất tiếp tục hành trình ở chặng tiếp theo. Nhưng riêng với Thử nếm trà, những gì diễn ra hôm nay đã cho thấy một khía cạnh khác của nghệ thuật trà, nơi sự tinh tế không nằm ở những thao tác có thể nhìn thấy bằng mắt mà hiện diện trong từng dấu hiệu rất nhỏ của hương, vị và dư vị.
Trên bàn thử nếm, mỗi mẫu trà là một câu hỏi, mỗi hương vị là một dấu hiệu và mỗi câu trả lời là kết quả của cả quá trình tích lũy. Khi vị giác được rèn luyện đủ sâu, người Tea Master không chỉ thưởng thức trà mà còn có thể "đọc" được câu chuyện nằm trong từng lớp hương vị của nó.