Chuyển dịch phương thức canh tác và hiệu quả kinh tế vùng cao
Cây chè Shan tuyết từ lâu đã gắn liền với đời sống sinh hoạt của đồng bào các dân tộc tại huyện Tủa Chùa, tỉnh Điện Biên. Nhờ điều kiện khí hậu và đặc tính thổ nhưỡng phù hợp, khu vực này đã hình thành các vùng chè có chất lượng đặc trưng, đặc biệt là hệ thống cây cổ thụ tại các xã Sín Chải và Sính Phình.
Trước đây, hoạt động khai thác chủ yếu dừng lại ở quy mô tự cung tự cấp hoặc mua bán nhỏ lẻ tại các phiên chợ địa phương. Tuy nhiên, trước nhu cầu ngày càng tăng của thị trường đối với nông sản sạch, nhiều hộ gia đình đã chủ động thay đổi tư duy sản xuất, chuyển từ thu hái thủ công sang áp dụng kỹ thuật thâm canh và trang bị máy móc cơ khí nhỏ nhằm mục tiêu thương mại hóa sản phẩm.
Sự thay đổi trong phương thức quản lý và thu hoạch đã mang lại những cải thiện rõ rệt về mặt thu nhập cho người nông dân so với các loại cây lương thực ngắn ngày truyền thống. Khảo sát thực tế cho thấy, các sản phẩm chè búp đạt chuẩn hiện có giá tiêu thụ ổn định từ 900.000 đến 1.000.000 đồng/kg. Với quy mô canh tác khoảng 5.000 m2, nếu chú trọng quy trình chăm sóc, các hộ gia đình có thể đạt nguồn thu nhập hàng trăm triệu đồng mỗi năm, cao hơn nhiều so với việc trồng ngô hay trồng lúa nương trước đây. Kết quả này là cơ sở để địa phương định vị cây chè Shan tuyết thành cây trồng chủ lực trong chiến lược phát triển kinh tế nông thôn bền vững.
Vai trò liên kết chuỗi và cơ sở pháp lý của thương hiệu
Để nâng cao năng lực cạnh tranh, việc xây dựng các liên kết chuỗi khép kín giữa nông hộ và đơn vị chế biến đóng vai trò quan trọng. Sự phân tán trong sản xuất trước đây đang dần được thay thế bằng các mô hình hợp tác, giúp sản phẩm chè Tủa Chùa đạt các chứng nhận OCOP và danh hiệu sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu. Đặc biệt, vào tháng 8/2025, Ủy ban Nhân dân tỉnh Điện Biên đã phê duyệt bản đồ vùng chỉ dẫn địa lý "Tủa Chùa" cho sản phẩm chè Shan tuyết. Đây là bước đi quan trọng về mặt pháp lý, giúp bảo hộ danh tiếng, khẳng định nguồn gốc xuất xứ và tạo điều kiện để nông sản địa phương tiếp cận các kênh phân phối chính thống.
Trong cấu trúc liên kết này, các doanh nghiệp địa phương như Công ty Trách nhiệm hữu hạn Hương Linh đang đóng vai trò đầu mối điều tiết. Thông qua thương hiệu Diệp Thanh Trà, đơn vị này đã chuẩn hóa 3 sản phẩm đạt hạng OCOP 3 sao cấp tỉnh, đồng thời có 1 dòng sản phẩm được công nhận là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp quốc gia vào năm 2025.
Để chủ động nguồn nguyên liệu, doanh nghiệp đã thiết lập mạng lưới liên kết với hơn 390 hộ dân tại xã Sính Phình để quản lý 32 ha chè tập trung, thu mua từ 100 ha chè vệ tinh của hơn 500 hộ khác, và bao tiêu búp tươi từ hơn 6.000 cây chè Shan tuyết cổ thụ. Với sản lượng duy trì gần 4 tấn chè khô mỗi năm, mức giá bán trung bình trên 500.000 đồng/kg (một số dòng sản phẩm đặc sản cao cấp đạt mức 20.000.000 đồng/kg), mô hình này đem lại doanh thu đạt trên 2 tỷ đồng hằng năm.
Tiềm năng thị trường và bài toán quản trị chất lượng dài hạn
Tính đến nửa đầu năm 2026, tổng diện tích vùng nguyên liệu chè tập trung tại các xã Sín Chải, Sính Phình đạt quy mô gần 400 ha, với tổng số chè cổ thụ duy trì ở mức gần 7.000 cây. Sản lượng năm 2025 ghi nhận toàn vùng đạt trên 130 tấn chè tươi, tương đương khoảng 30 tấn thành phẩm khô. Con số này cho thấy tiềm năng kinh tế và đặt ra yêu cầu phải đa dạng hóa danh mục sản phẩm nhằm tiếp cận các phân khúc thị trường rộng hơn. Định hướng của các đơn vị sản xuất là tiếp tục đầu tư vào hệ thống máy móc sấy chuyên dụng, công nghệ ủ lên men để phát triển các dòng sản phẩm như hồng trà và trà Phổ Nhĩ, đáp ứng thị hiếu tiêu dùng trong nước và hướng tới xuất khẩu sang các thị trường quốc tế.
Về phía quản lý vĩ mô, chính quyền địa phương xác định phát triển ngành chè là một trong những mũi nhọn kinh tế trong bối cảnh tái cơ cấu nông nghiệp vùng cao. Mục tiêu đặt ra không chỉ là tăng trưởng chỉ số tài chính thuần túy, mà còn kết hợp bảo tồn nguồn gen quý hiếm của hệ thống chè cổ thụ và gìn giữ bản sắc văn hóa của đồng bào địa phương. Tuy nhiên, việc chuyển đổi từ quy mô trồng tự nhiên sang hệ sinh thái hàng hóa đòi hỏi địa phương phải kiểm soát tốt tính đồng đều của chất lượng cánh trà, quản lý việc sử dụng phân bón sinh học và bảo vệ thương hiệu trước tình trạng cạnh tranh không lành mạnh. Khi các giải pháp về tiêu chuẩn và hạ tầng chế biến được vận hành đồng bộ, chè Shan tuyết Tủa Chùa sẽ có đủ cơ sở để khẳng định vị thế bền vững trên thị trường.
Bảo An