Suốt nhiều năm qua, mức giảm trừ gia cảnh 11 triệu đồng/tháng cho bản thân người nộp thuế và 4,4 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc đã trở thành chủ đề bàn tán của hàng triệu gia đình. Trong bối cảnh giá cả leo thang, tiền lương tăng dần theo từng năm, ngưỡng giảm trừ cũ ngày càng tỏ ra lạc hậu, khiến nhiều người có thu nhập trung bình vẫn phải nộp thuế dù cuộc sống không thực sự dư dả.
Thuế thu nhập cá nhân 2026: Có điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh?
Theo đó. Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, ban hành ngày 17/10/2025 và có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, chính thức điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh theo quy định tại Luật Thuế thu nhập cá nhân. Cùng với đó, Luật Thuế thu nhập cá nhân sửa đổi 2025 (Luật số 109/2025/QH15) được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025, dự kiến có hiệu lực toàn diện từ ngày 1/7/2026, nhưng các quy định về tiền lương, tiền công - bao gồm mức giảm trừ gia cảnh và biểu thuế mới - đã được áp dụng ngay từ kỳ tính thuế năm 2026, tức từ ngày 1/1/2026.
Mức giảm trừ tăng gần 41%
Theo quy định mới, mức giảm trừ cho bản thân người nộp thuế tăng từ 11 triệu đồng lên 15,5 triệu đồng mỗi tháng, tương đương 186 triệu đồng mỗi năm, tăng 40,9% so với mức cũ. Đối với mỗi người phụ thuộc, mức giảm trừ được nâng từ 4,4 triệu đồng lên 6,2 triệu đồng mỗi tháng, cũng tăng xấp xỉ 41%.
Tác động thực tế của mức giảm trừ mới rất rõ ràng khi tính cụ thể. Một người lao động không có người phụ thuộc, thu nhập 17 triệu đồng mỗi tháng, sau khi khấu trừ bảo hiểm bắt buộc khoảng 10,5% (tương đương 1,785 triệu đồng), tổng khoản được giảm trừ lên tới 17,285 triệu đồng - vượt thu nhập, nghĩa là người này không phải nộp đồng thuế nào. Trong khi đó, nếu áp dụng mức giảm trừ cũ, họ sẽ có thu nhập tính thuế dương và phải nộp thuế.
Với gia đình có một người phụ thuộc, ngưỡng miễn thuế được đẩy lên tới 24 triệu đồng/tháng. Gia đình có hai người phụ thuộc thậm chí có thể có thu nhập lên đến 31 triệu đồng/tháng mà vẫn không phải nộp thuế thu nhập cá nhân, sau khi trừ các khoản bảo hiểm và giảm trừ gia cảnh theo quy định mới.
Biểu thuế lũy tiến: Từ 7 bậc rút gọn còn 5 bậc
Song song với việc tăng mức giảm trừ gia cảnh, Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 còn thực hiện một cải cách quan trọng khác: rút gọn biểu thuế lũy tiến từng phần từ 7 bậc xuống còn 5 bậc, đồng thời nới rộng đáng kể khoảng cách giữa các bậc thuế. Theo đó, thuế suất áp dụng lần lượt là 5%, 10%, 20%, 30% và 35%.
Đáng chú ý, mức thuế suất thấp nhất 5% áp dụng cho phần thu nhập tính thuế đến 10 triệu đồng/tháng, trong khi mức cao nhất 35% chỉ áp dụng cho phần thu nhập vượt 100 triệu đồng/tháng - tức chỉ những người có thu nhập rất cao mới phải chịu bậc thuế tối đa này. Ngưỡng 100 triệu đồng/tháng được đánh giá là mức điều chỉnh tiến bộ, khuyến khích thu hút lao động kỹ năng cao và nhà đầu tư.
Về mức thuế suất cao nhất 35%, Bộ Tài chính lý giải đây là mức trung bình, không quá cao so với các nước trong khu vực ASEAN như Thái Lan, Indonesia, Philippines (đều ở mức 35%), hay Trung Quốc (45%). Cơ quan này cho rằng nếu giảm xuống 30% như một số ý kiến đề xuất sẽ bị hiểu là chính sách ưu đãi cho người giàu, gây bất bình đẳng trong nhận thức xã hội.
Mở rộng các khoản được giảm trừ: Thêm y tế, giáo dục, từ thiện
Ngoài việc nâng mức giảm trừ gia cảnh, Luật Thuế thu nhập cá nhân sửa đổi còn mở rộng các khoản được phép giảm trừ trước khi tính thuế. Cụ thể, người nộp thuế sẽ được trừ thêm các khoản đóng góp từ thiện, nhân đạo, cũng như các khoản chi cho y tế và giáo dục - đào tạo của bản thân lẫn người phụ thuộc. Các khoản chi này phải có đầy đủ hóa đơn, chứng từ theo quy định và không được chi trả từ nguồn khác.
Đây là điểm mới tích cực, phản ánh xu hướng chính sách thuế hiện đại - không chỉ giảm gánh nặng tài chính cho người lao động mà còn khuyến khích chi tiêu có trách nhiệm vào sức khỏe, tri thức và cộng đồng. Chính phủ sẽ quy định chi tiết về điều kiện và hồ sơ cho từng loại khoản giảm trừ này trong các văn bản hướng dẫn tiếp theo.
Bên cạnh đó, một thay đổi đáng ghi nhận ở tầm cơ chế là quy định mới về cách điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh trong tương lai. Thay vì phải chờ Quốc hội sửa luật như trước, theo Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025, căn cứ vào biến động giá cả và thu nhập thực tế, Chính phủ có thể trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh cho phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ.
Đây là cải cách thủ tục quan trọng, giải quyết một trong những điểm yếu lớn nhất của hệ thống thuế thu nhập cá nhân Việt Nam lâu nay: sự chậm trễ trong điều chỉnh chính sách so với tốc độ thay đổi của nền kinh tế. Nếu cơ chế này được vận hành hiệu quả, người lao động sẽ không còn phải chờ đến mức giảm trừ lạc hậu nhiều năm trời mới được cập nhật như giai đoạn trước.
Người lao động cần lưu ý gì khi kê khai thuế 2026?
Với những thay đổi có hiệu lực từ đầu năm 2026, người lao động cần đặc biệt chú ý việc áp dụng đúng mức giảm trừ gia cảnh và biểu thuế mới trong toàn bộ kỳ tính thuế năm nay khi quyết toán. Một sai lầm phổ biến cần tránh là sử dụng nhầm mức giảm trừ cũ (11 triệu đồng) hoặc biểu thuế 7 bậc của giai đoạn trước, dẫn đến kê khai thừa số thuế phải nộp.
Bên cạnh đó, việc đăng ký người phụ thuộc đúng thời hạn và đầy đủ hồ sơ - gồm giấy khai sinh, sổ hộ khẩu hoặc giấy xác nhận của chính quyền tùy trường hợp - là điều kiện bắt buộc để được hưởng mức giảm trừ 6,2 triệu đồng/người/tháng. Từ năm 2026, người dân còn có thể thêm người phụ thuộc trực tiếp thông qua ứng dụng VNeID, tiện lợi hơn so với các thủ tục giấy tờ truyền thống.
Đặc biệt, những người có thu nhập từ nhiều nguồn - nhiều nơi làm việc, kinh doanh thêm, đầu tư tài chính - cần rà soát toàn bộ thu nhập chịu thuế để kê khai đúng và đủ, tránh bị truy thu thuế sau quyết toán. Luật mới cũng yêu cầu lưu giữ đầy đủ chứng từ liên quan đến bảo hiểm, hợp đồng lao động, và các khoản giảm trừ bổ sung để đối chiếu khi cần.
Nhìn tổng thể, những điều chỉnh về thuế thu nhập cá nhân năm 2026 - từ tăng mức giảm trừ gia cảnh gần 41%, rút gọn biểu thuế còn 5 bậc, đến mở rộng các khoản được khấu trừ và cải cách cơ chế điều chỉnh linh hoạt hơn - là bộ cải cách thuế thực chất nhất trong nhiều năm, mang lại lợi ích trực tiếp và cụ thể cho người lao động, đặc biệt là nhóm có thu nhập trung bình và các gia đình đang nuôi dưỡng người thân.
Tuy nhiên, đây chưa phải điểm dừng. Khi đời sống kinh tế tiếp tục vận động, tiền lương tối thiểu vùng từ 1/1/2026 đã tăng 7,2%, lạm phát vẫn diễn biến khó lường - mức giảm trừ gia cảnh hiện hành sẽ sớm cần được xem xét lại. Cơ chế mới cho phép Chính phủ linh hoạt điều chỉnh mà không cần chờ sửa luật chính là lá chắn quan trọng nhất để đảm bảo chính sách thuế không đi sau thực tiễn quá xa trong những năm tới.
Minh Trí