Lễ khai mạc Liên hoan phim Việt Nam lần thứ XXIV. Ảnh TL
Đưa cam kết quốc tế vào đời sống văn hóa đô thị
UBND TP.HCM vừa ban hành Quyết định về Đề án triển khai các cam kết với Mạng lưới các Thành phố sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực Điện ảnh, gắn với nhiệm vụ phát triển công nghiệp văn hóa Thành phố giai đoạn 2026-2030. Đề án nhằm chuyển hóa những cam kết trong hồ sơ tham gia UCCN thành hệ thống mục tiêu, nhiệm vụ, lộ trình, nguồn lực và trách nhiệm thực hiện cụ thể.
Đây được xem là bước đi quan trọng trong quá trình xây dựng TP.HCM trở thành trung tâm văn hóa, nghệ thuật và sáng tạo hàng đầu cả nước, có khả năng kết nối sâu rộng với các đô thị sáng tạo trong khu vực và thế giới. Trong định hướng đó, điện ảnh không chỉ là lĩnh vực nghệ thuật phục vụ nhu cầu thưởng thức văn hóa mà còn được nhìn nhận như một ngành kinh tế sáng tạo, có khả năng tạo ra giá trị gia tăng, thúc đẩy du lịch, dịch vụ, công nghệ và quảng bá hình ảnh đô thị.
Theo Đề án, Thành phố tập trung triển khai 6 sáng kiến đã cam kết với UNESCO, gồm 3 sáng kiến cấp địa phương và 3 sáng kiến cấp quốc tế.
Ở cấp địa phương, ba sáng kiến gồm “Kiến tạo điện ảnh trong học đường”, “Sắc màu cuộc sống qua điện ảnh” và “Hình thành không gian sáng tạo điện ảnh”. Các chương trình hướng đến việc đưa điện ảnh đến gần hơn với đời sống người dân, mở rộng cơ hội tiếp cận và thụ hưởng văn hóa cho nhiều nhóm đối tượng.
Trong đó, giáo dục và trải nghiệm điện ảnh trong trường học được xác định là một hướng đi quan trọng nhằm hình thành năng lực cảm thụ nghệ thuật, tư duy sáng tạo và hiểu biết văn hóa cho thế hệ trẻ. Cùng với đó, các hoạt động chiếu phim lưu động, chiếu phim ngoài trời, giao lưu điện ảnh tại cộng đồng sẽ được tăng cường, ưu tiên phục vụ công nhân, người lao động, học sinh, sinh viên, phụ nữ, người cao tuổi và các nhóm yếu thế.
Đáng chú ý, Thành phố định hướng hình thành Công viên điện ảnh (Cine Park) tại khu vực công viên bờ sông Sài Gòn; phát triển không gian sáng tạo văn học, nghệ thuật dự kiến tại số 25 Lê Quý Đôn và kết nối với mạng lưới các không gian sáng tạo vệ tinh. Những không gian này được kỳ vọng tạo thêm địa điểm sinh hoạt văn hóa, giao lưu nghệ thuật, đồng thời hình thành môi trường kết nối giữa nghệ sĩ, nhà sản xuất, doanh nghiệp và công chúng.
Ở cấp quốc tế, Thành phố triển khai ba sáng kiến gồm tổ chức thường niên Liên hoan phim quốc tế TP.HCM (HIFF); xây dựng Diễn đàn mạng lưới các thành phố sáng tạo nhằm trao đổi chuyên môn, chia sẻ kinh nghiệm và nâng cao năng lực cộng đồng sáng tạo; hình thành đầu mối hỗ trợ phát triển điện ảnh (Film Office) để kết nối, tư vấn và hướng dẫn thủ tục cho các nhà làm phim trong nước và quốc tế.
Việc triển khai các sáng kiến này không chỉ góp phần thực hiện trách nhiệm thành viên UCCN mà còn tạo điều kiện để điện ảnh TP.HCM mở rộng giao lưu, tiếp cận các xu hướng sáng tạo toàn cầu, thu hút nguồn lực và tăng cường hợp tác sản xuất phim xuyên biên giới.
Hoàn thiện hệ sinh thái tạo động lực cho công nghiệp điện ảnh
Bên cạnh việc thực hiện các cam kết quốc tế, Đề án đặt trọng tâm vào xây dựng hệ sinh thái điện ảnh đồng bộ, từ hạ tầng, nguồn nhân lực, công nghệ đến cơ chế hỗ trợ sáng tạo và phát triển thị trường.
Một trong những nhiệm vụ đáng chú ý là phát triển hoạt động điện ảnh gắn với cộng đồng và không gian đô thị; đầu tư, nâng cấp các không gian điện ảnh, trung tâm sáng tạo, rạp chiếu phim; đồng thời rà soát, đề xuất bố trí quỹ đất cho các công trình văn hóa và không gian sáng tạo điện ảnh.
Thành phố cũng nghiên cứu đề xuất chủ trương đầu tư tổ hợp phim trường quy mô lớn, đồng bộ về công nghệ và dịch vụ theo phương thức xã hội hóa, hợp tác công tư. Đây là định hướng có ý nghĩa đối với việc nâng cao năng lực sản xuất phim, tạo điều kiện để các đoàn làm phim trong nước và quốc tế tiếp cận hạ tầng chuyên nghiệp, qua đó tăng sức hấp dẫn của TP.HCM trong hoạt động sản xuất và hợp tác điện ảnh.
Cùng với hạ tầng, nguồn nhân lực được xác định là yếu tố then chốt quyết định chất lượng và sức cạnh tranh của ngành. Đề án chú trọng đào tạo, bồi dưỡng nhân lực điện ảnh; tăng cường giáo dục điện ảnh trong nhà trường và cộng đồng; phát hiện, hỗ trợ, ươm mầm tài năng trẻ. Việc kết nối giữa cơ sở đào tạo, nghệ sĩ, nhà sản xuất và doanh nghiệp cũng có vai trò quan trọng trong hình thành lực lượng sáng tạo chuyên nghiệp, đáp ứng yêu cầu phát triển của ngành trong bối cảnh mới.
Đặc biệt, trước những thay đổi nhanh chóng của công nghệ, Thành phố khuyến khích ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), trường quay ảo và các công nghệ mới trong sáng tác, sản xuất, phân phối, quảng bá phim. Đây là hướng tiếp cận giúp ngành điện ảnh nâng cao hiệu quả sản xuất, đa dạng hóa phương thức thể hiện và mở rộng khả năng tiếp cận khán giả.
Tuy nhiên, phát triển công nghệ cần đi đôi với bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, quyền tác giả và quyền liên quan. Vì vậy, Đề án đồng thời đặt ra nhiệm vụ tăng cường bảo hộ sở hữu trí tuệ, hỗ trợ các dự án khởi nghiệp trong lĩnh vực điện ảnh, tạo môi trường thuận lợi để ý tưởng sáng tạo được phát triển thành sản phẩm có giá trị nghệ thuật và thương mại.
Một nội dung quan trọng khác là xây dựng hệ thống dữ liệu và nền tảng số ngành điện ảnh theo kiến trúc tổng thể, thống nhất. Hệ thống này dự kiến bao gồm các nền tảng phục vụ quảng bá, hỗ trợ sản xuất, kết nối bối cảnh, dịch vụ, nhân lực, lưu trữ và phổ biến phim, giáo dục và nghiên cứu. Khi được triển khai đồng bộ, dữ liệu số sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, đồng thời hỗ trợ kết nối các chủ thể trong hệ sinh thái điện ảnh.
Song song với phát triển hạ tầng và công nghệ, TP.HCM hướng đến xây dựng thương hiệu “TP.HCM - Thành phố Điện ảnh”, đẩy mạnh truyền thông, quảng bá hình ảnh trên các nền tảng số và mở rộng hợp tác với các thành phố thành viên UCCN. Đây là cơ hội để Thành phố giới thiệu bản sắc văn hóa, cảnh quan, con người và năng lực sáng tạo đến cộng đồng quốc tế, qua đó gia tăng sức hút đối với các dự án điện ảnh, hoạt động du lịch và đầu tư trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa.
Đề án được triển khai trong giai đoạn 2026-2030, trong đó chu kỳ hành động 4 năm đầu tiên với tư cách thành viên UCCN là giai đoạn 2026-2029. Thành phố dự kiến tổ chức sơ kết giữa kỳ vào năm 2028 và tổng kết vào năm 2030.
UBND TP.HCM giao Sở Văn hóa và Thể thao làm đầu mối tham mưu, tổ chức triển khai, theo dõi và đôn đốc thực hiện Đề án; phối hợp với các sở, ban, ngành, địa phương và đơn vị liên quan cụ thể hóa nhiệm vụ theo chức năng, thẩm quyền. Các cơ quan, đơn vị có trách nhiệm chủ động xây dựng kế hoạch thực hiện, xác định rõ tiến độ, nguồn lực, sản phẩm đầu ra và trách nhiệm phối hợp.
Với định hướng triển khai đồng bộ từ không gian sáng tạo, hạ tầng sản xuất đến nguồn nhân lực, công nghệ và hợp tác quốc tế, TP.HCM đang từng bước tạo nền tảng để điện ảnh phát triển vượt ra ngoài khuôn khổ một hoạt động nghệ thuật đơn thuần. Hiệu quả của Đề án sẽ được thể hiện không chỉ qua số lượng sự kiện hay công trình được hình thành, mà quan trọng hơn là khả năng tạo dựng hệ sinh thái sáng tạo, phát triển thị trường, thu hút nguồn lực xã hội và nâng cao đóng góp của điện ảnh vào nền kinh tế đô thị.
Bạch Dương