Trà cúc - sự giao thoa giữa hai miền hương vị
Trên bất cứ con phố nào ở Hải Phòng, từ những mái hiên nhỏ bên góc chợ đến các quán cafe có view đẹp, từ không gian rooftop sang trọng đến những quán ăn bình dân ven đường, hình ảnh chén trà cúc gần như không thể thiếu. Trà cúc đã trở thành thứ đồ uống mà người phục vụ ở đây có thể đáp ứng ngay lập tức, bất kể quy mô hay phong cách của quán.
Điều thú vị là khái niệm trà cúc ở Hải Phòng không chỉ đơn thuần là một loại nguyên liệu hay cách pha chế. Đó là cả một nếp văn hóa uống, một thói quen ăn sâu vào đời sống người dân thành phố này. Cách pha chế trà cúc cũng phân biệt rõ người dùng, từ âm ấm trà thơm mát bổ dưỡng đến cốc trà cúc khổng lồ pha lạnh sảng khoái. Chén trà in hoa họa tiết đẹp, lịch sự hay những cốc nhựa to lạnh buốt - tất cả đều là trà cúc, đều mang tinh thần thoải mái, gần gũi của người Hải Phòng.
Muốn hiểu trà cúc Hải Phòng, cần hiểu nguồn gốc. Trà cúc chính là sự ghép nối của hai dòng chủ đạo: trà khô Thái Nguyên - loại trà mộc đậm đà quen thuộc của người Việt - và hoa cúc, nguyên liệu mang hương thơm thanh thoát, dịu nhẹ. Tưởng chừng hai thứ này khó hòa hợp, nhưng kết quả lại là một thức uống cân bằng đến bất ngờ. Vị chát đặc trưng của trà được hoa cúc làm dịu đi, trong khi hương thơm lan tỏa của hoa cúc lại được trà làm cho sâu hơn, bền hơn. Chính sự tương tác này tạo nên hậu vị ngọt hậu, thanh lâu sau mỗi ngụm.
Điều đặc biệt là cốc trà cúc ở Hải Phòng thường còn có thêm mật ong và lát quất. Nhấp ngụm trà cúc, vị đắng ngọt nơi đầu lưỡi hòa cùng hơi ngai ngái nhưng thanh tao của hoa cúc, rồi cuối cùng là chút lý chua nhẹ của quất và vị xít xát nơi họng của trà Thái Nguyên. Đây là trải nghiệm cảm quan mà ít loại đồ uống nào tạo được, và cũng là lý do tại sao người Hải Phòng - đặc biệt là giới trẻ - dễ dàng "nghiện" trà cúc đến vậy.
Lịch sử hình thành từ những tháng ngày khó khăn
Trà cúc Hải Phòng không xuất hiện từ một khoảnh khắc sáng tạo bất ngờ của ai đó, mà hình thành dần từ bối cảnh kinh tế xã hội cụ thể. Vào thời kỳ kinh tế đất nước còn khó khăn, người người nhao ra đường kiếm thêm thu nhập ngoài đồng lương nhà nước. Quán cà phê, chè chén mọc lên khắp nơi. Và những hàng trà cúc hè phố lập lên bán chủ yếu là nước trà khô hãm trong tích rót ra, với chén trà khắc hình hoa hồng rất đẹp. Trà Thái Nguyên là nguyên liệu nền, nhưng người bán dần thêm hoa cúc vào để tạo hương, rồi thêm mật ong, quất để cân bằng vị - và công thức trà cúc Hải Phòng dần định hình như vậy qua nhiều năm điều chỉnh và truyền miệng.
Một trong những lý do khiến trà cúc tồn tại bền vững và ngày càng được yêu thích chính là tính bao dung của nó. Trà cúc không phân biệt sang hèn, không kén người uống. Chén trà đã đi sâu vào tiềm thức của người Việt và người Hải Phòng không thể thiếu được. Chén trà cúc thay đổi cho phù hợp theo thời đại, thêm đường và quất, sau nữa thêm hoa cúc - không ngừng tự làm mới mình nhưng vẫn giữ được vị trí "để đầu" nơi cổng xí nghiệp hay bệnh viện.
Đáng chú ý là dù cuộc sống nâng cao hơn, thức uống cũng đổi chất lượng, nhưng người Hải Phòng vẫn phải giữ được hương vị và sở thích trà cúc. Theo khảo sát không chính thức từ những người kinh doanh trong ngành, tỷ lệ khách dùng trà cúc với các đồ uống khác ở nhiều quán đạt khoảng 50/50 - con số phản ánh sức sống của một thứ đồ uống mà tưởng như "quê mùa" nhưng lại đủ sức đứng ngang hàng với cà phê, trà sữa hay bất kỳ thức uống nhập ngoại nào.
Trà cúc trong dòng chảy đời sống hiện đại
Ở thời điểm hiện tại, trà cúc Hải Phòng đang đứng trước cơ hội để vươn ra khỏi ranh giới thành phố và trở thành một sản phẩm văn hóa ẩm thực được nhận diện rộng rãi hơn. Xã hội có nhiều biến chuyển, nhiều thứ đồ uống du nhập, nhưng trà cúc vẫn đứng vững và tiếp tục tạo được sức hấp dẫn với người trẻ, già và cả khách phương xa. Chén trà đã đủ năng lực tự làm mới bằng trà đá, thêm hoa, thêm vị mà không đánh mất bản thân.
Trà cúc tạo nên một phong cách mới, một style riêng, một thói quen của người dân thành phố Cảng. Đó không chỉ là thức uống bổ dưỡng với các thành phần tự nhiên như trà khô, hoa cúc, mật ong, quất - những nguyên liệu vừa tốt cho sức khỏe vừa thư giãn tinh thần kinh tế - mà còn là một mảnh ghép trong bản sắc văn hóa đặc trưng của một thành phố biển từng trải, phóng khoáng và không bao giờ thiếu đi sự ấm áp trong từng chén trà mời khách.
Bảo An