Tháng 4 vừa qua, Trường Y tế Công cộng thuộc Đại học Quốc gia Đài Loan đã công bố một nghiên cứu khiến hàng triệu người yêu thích trà sữa phải suy ngẫm. Các nhà khoa học kiểm nghiệm 126 mẫu đồ uống từ các chuỗi cửa hàng lớn tại Đài Bắc và Chương Hóa, và kết quả đã nói lên tất cả: 85,6% mẫu có lượng đường thực tế cao hơn con số công bố trên nhãn. Đó không phải là độ sai số nhỏ, mà là một sự không trung thực rõ ràng.
Điều còn gây shock hơn nữa là những sản phẩm được ghi "không thêm đường" — cái mà bạn tưởng là an toàn nhất — vẫn chứa 55,6% lượng đường thực tế. Vậy thì nhãn "0% đường" thực sự có ý nghĩa gì? Nó chỉ là một công cụ marketing được sử dụng khéo léo, không phải là một cam kết về sức khỏe của bạn.
Để hình dung cụ thể hơn, một ly trà sữa 700ml mức "nửa đường" chứa trung bình 46,5 gram đường — tiệm cận gần như hoàn toàn mức giới hạn 50 gram mà Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo cho toàn bộ lượng đường tự do trong một ngày. Nói cách khác, một ly trà sữa đã chứa gần như toàn bộ suất đường hàng ngày mà cơ thể bạn nên tiêu thụ. Nếu bạn uống một cái gì đó khác trong ngày — hoặc thậm chí chỉ một chút kẹo — bạn đã vượt quá giới hạn an toàn.
Khi được hỏi tại sao những đồ uống có nhãn "không đường" lại chứa đường, các nhà nghiên cứu chỉ ra một lý do đơn giản nhưng khó chối cãi: các nguyên liệu như nước trái cây, sữa tươi hay các loại topping đã chứa sẵn đường từ bản thân chúng. Nước trái cây có đường tự nhiên, sữa cũng có lactose, và các viên trân châu hay jelly được dùng để trang trí cũng được ngâm trong đường. Nhưng cái vấn đề là nhân viên quán thường được hướng dẫn ghi "không thêm đường" mà không nhắc đến tất cả những nguồn đường ẩn này.
Đây không phải là một cái sơ suất nhỏ. Đây là một khoảng cách rộng giữa những gì khách hàng hiểu và thực tế chân thực. Và đó cũng là lý do tại sao sự minh bạch thông tin trở nên vô cùng quan trọng.
Ngoài vấn đề đường, nghiên cứu cũng xét nghiệm 189 mẫu khác để tìm chất tạo ngọt nhân tạo. Kết quả phát hiện 26 mẫu chứa các chất này, chủ yếu trong nhóm trà trái cây và những sản phẩm có kèm topping. Những chất tạo ngọt này không phải là lựa chọn an toàn như quảng cáo. Chúng có thể thay đổi hệ vi sinh đường ruột, gây kháng insulin, kích hoạt các phản ứng viêm và thúc đẩy gan nhiễm mỡ — các biến chứng gây ra từ sự thiếu cân bằng chuyển hóa.
Phó Giáo sư La Vũ Hiên, người dẫn dắt nghiên cứu, đã nhấn mạnh rằng tình trạng sức khỏe ở Đài Loan đang trở nên đáng lo ngại. Tỷ lệ người trưởng thành bị thừa cân và béo phì đã chạm mốc 50%, còn tỷ lệ gan nhiễm mỡ do chuyển hóa cao tới 36,1%. Những con số này không phải do một yếu tố riêng lẻ, mà là kết quả tích lũy từ hàng ngàn quyết định hàng ngày — và trà sữa chắc chắn đóng một vai trò không nhỏ.
Để hiểu rõ hơn về thói quen tiêu dùng, nhóm nghiên cứu đã thực hiện khảo sát trực tuyến từ tháng 7 đến tháng 9 năm 2024 với 1.073 phiếu hợp lệ. Kết quả cho thấy người dân Đài Loan uống trung bình 329 mililit trà sữa mỗi ngày. Con số này không có vẻ quá cao, nhưng khi tính toán hàng năm — và với lượng đường thực tế cao hơn nhãn dán — nó đại diện cho một lượng khổng lồ đường được tiêu thụ không cần thiết.
Điều thú vị là nam giới uống nhiều hơn nữ giới, và nhóm khách hàng chủ yếu nằm trong độ tuổi từ 31 đến 40 — không phải giới trẻ như nhiều người tưởng. Nhóm nạp đường nhiều nhất là nam giới từ 18 đến 39 tuổi có trình độ đại học. Điều này cho thấy trà sữa không chỉ là một thói quen của giới trẻ, mà đã trở thành một phần của văn hóa tiêu dùng hàng ngày của hầu hết mọi người.
Nếu tại Đài Loan — "thủ phủ trà sữa" toàn cầu — tình trạng này đã trở thành một vấn đề y tế công cộng, thì Việt Nam không thể tự tin rằng mình nằm ngoài cuộc. Các thương hiệu trà sữa đang bùng nổ tại thị trường Việt Nam, với hàng chục cửa hàng mới mọc lên mỗi tháng ở Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh. Không có bất kỳ lý do nào để tin rằng các sản phẩm ở đây sẽ khác với Đài Loan — họ thường từ cùng những công ty sản xuất, cùng những công thức, cùng những cách ghi nhãn.
Phó Giáo sư La kết luận rằng đằng sau những ly thức uống thường ngày là một bộ các vấn đề đa diện phơi nhiễm thành phần không kiểm soát, rủi ro sức khỏe tích lũy, và thiếu minh bạch thông tin. Ông hy vọng kết quả này sẽ trở thành cơ sở khoa học để cải thiện quy định ghi nhãn, buộc các quán phải công khai toàn bộ thành phần, tăng cường trao đổi về rủi ro sức khỏe, và cuối cùng là thiết kế các chính sách ăn uống lành mạnh trong tương lai.
Bảo An